بیعدالتی با عادل؟
مساله مهم، اما انتقاد، نقدپذیری و آستانه نقدپذیری است. اینکه در یک فرآیند سیاسی، اجتماعی، اقتصادی یا حتی ورزشی جامعه یا اهالی رسانه بخواهند آن فرآیند را مورد بررسی و نقد قرار دهند و از مسئولان امر در آن حوزه مشخص پاسخگویی مطالبه کنند. البته که نقد نیز آداب و چارچوبهای خود را دارد و باید منصفانه، سازنده و با ادبیات درست بیان شود؛ اما در مقابل نقد شونده نیز باید جدای از اینکه با آغوش باز از نقد عملکردها استقبال کند؛ بلکه آنها را به کار ببندد تا در فرآیندهای پسین عملکردهای بهتری از خود برجای بگذارد. برای آنهایی که اساسا با هرگونه انتقادی غریبه هستند باید ابتدا روشن کرد که به چه دلیل نقد یا انتقادی نسبت به یک فرآیند اتفاق میافتد؟ اساسا انتقاد سازنده اظهارنظری است که ضمن دیدن محاسن یک عملکرد معایب و نواقص آن را نیز در جهت بهبود مطرح میکند، اما متاسفانه چندی است مد شده هر انتقادی را بسان تخریب میگیرند و بر همین مبنا راه را بر نوع انتقادی بستهاند. در حالی که میان انتقاد تا تخریب تفاوت بسیار است و نتیجه هم یکی نیست. هر چند که هر اندازه آداب نقد و یادآوری میشود به همان اندازه نقد پذیری و آستانه نقد پذیری هم مطرح است. اینکه طرف نقد شونده بدون گارد انتقادات را بشنود و پاسخ قانع کننده دهد نه اینکه صرفا با توجیهات، فرافکنی و فرار به جلو از پاسخ به انتقادات فرار کند. از طرفی رسانهها به عنوان رکن چهارم دموکراسی در جایگاه مطالبهگری قرار دارند و لذا هر کس هر مسئولیتی پذیرفت یا در هر جایگاهی نشست باید بدون هیچ محدودیتی پاسخگوی رسانهها باشد.
*آستانه تحمل
شامگاه دوشنبه بود که همزمان با سایر برنامههای ورزشی از جمله فوتبال برتر در شبکه ۳ سیما که امیر قلعهنویی سرمربی تیم ملی فوتبال را به عنوان میهمان در برنامه خود داشت و همزمان با صحبتهای وی برنامه فوتبال ۳۶۰ نیز که به روال هر شب آماده پخش زنده میشد با مشکلاتی مواجه و از دسترس خارج گردید. عادل فردوسیپور تهیه کننده و مجری این برنامه دلیل این اتفاق را یک اقدام خودجوش درست قبل از شروع برنامه اعلام کرد: «۵، ۱۰ دقیقه قبل از شروع برنامه سایت ما یکهو، در یک اقدام خودجوش واقعی، بالا نیامد». وی همچنین توضیح داد: «آقای قلعهنویی گفته بود نگذارید صحبت کنند، نگذارید انتقاد کنند. ببندید. جلویشان را بگیرید». پرسش اینجا است که چرا باید صدای یک رسانه که منتقد منصف است و به جای تعاریف بیجا انتقادات سازنده میکند با اقدامات نظارتی خاموش شود؟ آستانه تحمل انتقاد در کشور کجا است که به صرف چند انتقاد از عملکرد تیم ملی پس از جام جهانی باید یک برنامه تعطیل شود؟ این نه فقط برنامه عادل فردوسیپور که اغلب برنامهها در پلتفرمهای مختلف بجز جام ۲۰۲۶ صداوسیما در نقد عملکرد صحبت میکردند، اما برنامه عادل فردوسیپور به رغم پخش اینترنتی تحمل نشد و فیلترینگ گریبان ۳۶۰ را گرفت.
**بغضی که شکست
کمتر علاقهمند به فوتبال در ایران پیدا میشود که عادل فردوسیپور را نشناسد. تهیه کننده و مجری خوشنام که ۲ دهه با اجرای برنامه «نود»، گزارشهای پرهیجان و شیوه متفاوت نقد و تحلیل مسابقات، به یکی از محبوبترین چهرههای رسانهای کشور تبدیل شد. با این حال، مسیر حرفهای فردوسیپور طی سالهای اخیر با محدودیتها و حاشیههای مختلفی همراه بوده است؛ اتفاقاتی که نه تنها باعث حذف او از تلویزیون شد بلکه به قرائت آمار و کارشناسان هنوز نه کسی در قواره او پیدا شده و نه برنامهای بیننده نود را پیدا کرد. فوتبال ۳۶۰ تلاشی خلاقانه و هنرمندانه از سوی فردوسیپور و تیم همراهش از دانشجویان دانشگاه شریف بود که به راحتی توانست جایگزین بسیاری از برنامههای ورزشی صداوسیما شود و اعتبار فردوسیپور نیز باعث دعوت چهرههای شاخص و مهم در این برنامه شد. پس از این اتفاق او در پخش زنده اینستاگرامی با بغضی در گلو گفت: «تا حالا اشکم در نیامده بود. همه چیزم را گذاشتم و محصولی ساختم در تلویزیون کار کردم بعد ناجوانمردانه من را کنار گذاشتند، به صفر مطلق رسیدم و از هیچی دوباره جنگیدم و دوباره در چهار سال ۳۶۰ را راه انداختم که خیلی با اقبال مواجه شده است. وی افزود: من از این ناراحتم که چرا نمیگذارند در این کشور کار کنیم. لطف مردم میتواند سالهای سال من را زنده نگه دارد. من واقعا الان نگران اون صد و خورده بچهای هستم که اگر کاری نباشد نمیتوانم در صورتشان نگاه کنم. لطف مردم بزرگترین ثروت عجیبی است و ۱۴۰۰ میلیارد هم بدهند با یک نگاه محبتآمیز مردم عوض نمیکنم. فردوسیپور با اشاره به محدود کنندگان گفت: آنقدر سقفشان کوتاه است که نمیتوانند تحمل کنند. شما که همه رسانهها را دارید همه چیز در اختیار شما است، امکانات و تیم ملی در اختیار شماست، اما آنقدر کوچکید که نمیتوانید یک سایت و اپلیکیشن را تحمل کنید.
* شاخص بسیار مهم
یک فعال سیاسی اصلاحطلب در خصوص آستانه نقدپذیری در کشور اظهار داشت: اگر بخواهیم به سمت دموکراسی میل کنیم یکسری ارکانی وجود دارد که این ارکان نشان دهنده شاخص دموکراتیک بودن یک کشور است. علی تاجرنیا به «آرمان ملی» گفت: در مورد رسانه که آن را رکن چهارم دموکراسی میدانند این مسأله کاملا وجوه دیگر خود را بیشتر نشان میدهد، چون رسانه دقیقا چیزی است که در تمامی سطوح جامعه رسوخ کرده است. اگر ساختار حکومت، احزاب یا نهادهای مدنی همه شمول نیستند، اما رسانهها حالت را دارند. وی افزود: بنابراین اینکه برخورد با رسانه به چه نحوی صورت میگیرد شاخصی بسیا مهم برای این است که بتوانیم میزان دموکراتیک بودن سنجش کنیم. نماینده تامالاختیار هلدینگ خلیجفارس در باشگاه استقلال بیان کرد: نقدپذیری تا زمانی که ارکان حکومت را دچار چالش نکند همیشه مورد تحمل است ولی به مجرد اینکه بخواهد اثرگذاری داشته باشه و نقد خود را از حد نهادهای غیر تاثیرگذار به نهاد تاثیرگذار تغییر دهد متاسفانه تحمل نمیشود. تاجرنیا تصریح کرد: این مسئله فقط هم در مورد مسائل سیاسی نیست و در مورد مسائل اجتماعی، فرهنگی و حتی ورزشی هم این اتفاق میافتد. وقتی ما میبینیم که یک برنامه مثل برنامه ۳۶۰ به صرف اینکه نقد ورزشی میکند و رویکردهای فنی ورزشی را قبول ندارد اینگونه مورد برخورد قرار میگیرد یعنی این روال در همه حوزهها یکسان است.
