احیای خدمات بانکی و چند نکته
حسین معافی؛ مدرس دانشگاه و پژوهشگر هوش مصنوعی نوشت: بیش از دو هفته از بروز اختلال در خدمات برخی بانکهای کشور میگذرد، اما هنوز بسیاری از شهروندان برای انجام سادهترین امور بانکی با مشکلاتی روبهرو هستند. هرچند وقوع بحران در زیرساختهای فناوری اطلاعات ممکن است در هر کشوری رخ دهد، اما آنچه اهمیت دارد، سرعت بازگشت خدمات، شفافیت در اطلاعرسانی و آمادگی برای جلوگیری از تکرار چنین رخدادهایی است.
نظام بانکی، ستون فقرات اقتصاد کشور است و هرگونه وقفه در عملکرد آن، زندگی روزمره مردم و فعالیتهای اقتصادی را تحت تأثیر قرار میدهد. بانکداری امروز دیگر تنها محلی برای نگهداری پول نیست؛ بلکه قلب تپنده اقتصاد دیجیتال کشور محسوب میشود. از پرداخت حقوق کارکنان و مستمری بازنشستگان گرفته تا خریدهای روزانه، نقلوانتقال وجوه، فعالیت واحدهای تولیدی، کسبوکارهای اینترنتی و ارائه خدمات درمانی و آموزشی، همگی به عملکرد پایدار شبکه بانکی وابستهاند.
از این رو، هرگونه اختلال طولانیمدت در سامانههای بانکی، تنها یک مشکل فنی نیست، بلکه موضوعی ملی است که آثار اقتصادی، اجتماعی و حتی روانی به همراه دارد. در روزهای اخیر، بسیاری از مشتریان بانکهای ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات با مشکلاتی مانند اختلال در برخی خدمات الکترونیکی، تأخیر در انجام تراکنشها و محدودیت در دسترسی به برخی سامانهها مواجه بودهاند. گرچه مسئولان و کارشناسان شبانهروز برای بازگرداندن خدمات تلاش کردهاند، اما ادامه برخی مشکلات پس از گذشت بیش از دو هفته، انتظار افکار عمومی برای اطلاعرسانی دقیقتر و تسریع در رفع کامل اختلالات را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، نخستین انتظار مردم، شفافیت است. اطلاعرسانی منظم درباره علت اختلال، خدماتی که هنوز با مشکل مواجه هستند، اقدامات انجامشده و زمان تقریبی بازگشت کامل سامانهها، میتواند از شکلگیری شایعات جلوگیری کرده و اعتماد عمومی را حفظ کند. سکوت یا اطلاعرسانی ناقص، معمولاً زمینهساز نگرانی بیشتر خواهد شد. در کوتاهمدت، پیشنهاد میشود بانک مرکزی با تشکیل قرارگاه ویژه مدیریت بحران، روند بازگردانی خدمات را بهصورت متمرکز مدیریت کند. افزایش ساعات کاری شعب منتخب، استقرار تیمهای فنی بهصورت شبانهروزی، پاسخگویی سریع به مشتریان، تمدید مهلت پرداخت اقساط و جرایم تأخیر برای افرادی که به دلیل اختلال قادر به انجام تعهدات خود نبودهاند و همچنین ارائه خدمات جایگزین تا زمان بازگشت کامل سامانهها، میتواند بخشی از مشکلات مردم را کاهش دهد.
اما مهمتر از مدیریت بحران، جلوگیری از تکرار آن است. تجربه کشورهای پیشرفته نشان میدهد که تابآوری زیرساختهای بانکی، نتیجه سرمایهگذاری مستمر در امنیت سایبری، ایجاد مراکز داده پشتیبان در نقاط مختلف کشور، سامانههای بازیابی بحران (Disaster Recovery)، آزمایشهای دورهای و آموزش مداوم نیروی انسانی است. هرچه وابستگی اقتصاد به خدمات دیجیتال بیشتر میشود، ضرورت تقویت این زیرساختها نیز افزایش مییابد. اکنون زمان آن رسیده است که این رخداد، به فرصتی برای اصلاح ساختارها تبدیل شود.
تدوین سند جامع مدیریت بحران بانکداری الکترونیک، ایجاد سامانههای پشتیبان مستقل، توسعه مراکز داده توزیعشده، انجام مانورهای منظم آمادگی و ارتقای سطح امنیت سایبری باید در اولویت برنامههای نظام بانکی قرار گیرد. اعتماد عمومی، مهمترین سرمایه بانکهاست؛ سرمایهای که بهآسانی به دست نمیآید و حفظ آن نیازمند پاسخگویی، شفافیت و عملکرد حرفهای است.
انتظار میرود بانک مرکزی، وزارت امور اقتصادی و دارایی و مدیران بانکهای درگیر، ضمن ارائه گزارشی روشن از علل بروز این اختلال، با بسیج همه ظرفیتهای فنی و مدیریتی، هرچه سریعتر خدمات باقیمانده را به حالت عادی بازگردانند و برنامهای عملی برای پیشگیری از وقوع مجدد چنین بحرانهایی ارائه کنند. مردم ایران شایسته برخورداری از شبکه بانکی پایدار، ایمن، هوشمند و بدون وقفه هستند. تحقق این هدف، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای حفظ اعتماد عمومی و تضمین امنیت اقتصادی کشور است.
