مذاکره در ابهام؟
از سوی دیگر سخنان تند و تیز ترامپ علیه ایران که با واکنش گسترده مقامات کشور و حتی افکار عمومی روبهرو شد، به نوعی نه تنها موجب شد تا روند مذاکرات به حاشیه برود، بلکه دستورات وی در مورد حملات اخیر به ایران نیز به نوعی میتواند پیش درآمدی باشد برای به محاق بردن مذاکرات جاری.
*هشدار و رایزنی عراقچی
در چنین فضایی بدون شک میانجیگرها و دولتهای منطقهای که از آثار اقتصادی -امنیتی جنگ رمضان و اوضاع و احوال حاکم بر تنگه هرمز و منطقه همچنان نگران هستند، باز هم به تکاپو افتادند و تماسهایی را با تهران برقرار کردند و در این فضا، ایران هم از طریق کانالهای دیپلماتیک خود به صورت مشخص پیام ایران را در خصوص رفتارهای یکجانبهگرایانه ایالات متحده به گوش آنها رساند. به عنوان مثال سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان (عصر پنجشنبه) در تماس تلفنی با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان در خصوص آخرین تحولات منطقهای گفتوگو و رایزنی کرد و عراقچی در این تماس، ضمن محکوم کردن شدید حملات ارتش آمریکا به مناطق مختلف ایران که نقض آشکار منشور ملل متحد و نقض صریح مفاد یادداشت تفاهم اسلامآباد (خاتمه جنگ) محسوب میشود، اظهارات مقامات آمریکایی به عدم پایبندی به این یادداشت تفاهم را نشانهای آشکار از پیمانشکنی و تداوم سیاستهای جنگطلبانه واشنگتن دانست. وزیر امور خارجه کشورمان همچنین با هشدار نسبت به هرگونه ماجراجویی ارتش آمریکا، بر عزم و اراده راسخ ملت ایران و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران برای دفاع از حاکمیت، تمامیت سرزمینی و امنیت ملی کشور تأکید کرد. به موازات این گفتوگو و در ادامه رایزنیهای دیپلماتیک ایران، سیدعباس عراقچی، در گفتوگویی تلفنی با فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، آخرین تحولات منطقهای به خصوص اقدامات آمریکا را مورد بحث و تبادل نظر قرار داد و در این گفتوگوی تلفنی، دو وزیر امور خارجه درباره آخرین تحولات منطقه و پیامدهای اقدامات آمریکا تبادلنظر کردند. در ادامه رایزنیهای وزیر خارجه کشورمان، تماسهایی میان تهران با آنکارا و مسقط برقرار شد؛ به گونهای که عباس عراقچی (عصر پنجشنبه) طی تماسهای تلفنی جداگانه با بدر البوسعیدی و هاکان فیدان، وزرای امور خارجه عمان و ترکیه، آخرین تحولات منطقه، بهویژه رویدادهای اخیر در تنگه هرمز و دیگر موضوعات مورد اهتمام مشترک، مورد بررسی قرار گرفت و طرفین بر اهمیت بهرهگیری از ظرفیتهای دیپلماتیک، تداوم تماسها و هماهنگیها برای پیگیری مسائل منطقهای و جلوگیری از تشدید تنشها تأکید کردند.
* مصداق جنایت جنگی
در این راستا، وزارت امور خارجه کشورمان نیز نسبت به حملات اخیر ایالات متحده واکنش نشان داد و در بیانیه خود اعلام که «حملات تجاوزکارانه ارتش تروریستی آمریکا طی بامداد پنجشنبه ۱۸ تیرماه به چندین نقطه در استانهای ساحلی جنوب و نیز دو پل در استانهای شرقی در مسیر ریلی مشهد مقدس را که بدون تردید جنایت جنگی فاحش محسوب میشود، به شدیدترین وجه محکوم میکند و بر عزم قاطع ملت غیور ایران برای دفاع از تمامیت سرزمینی، حاکمیت و امنیت ملی خود تاکید میکند». در بخش دیگری از این بیانیه آمده است که «وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران همچنین ضمن ابراز انزجار از لفاظیهای سخیف رئیسجمهور و دیگر مقامات آمریکایی علیه ملت بزرگ ایران، اعتراف صریح آنها مبنی بر عدم پایبندی به یادداشت تفاهم خاتمه جنگ مورخ ۲۸ خرداد را گواه روشن دیگری بر پیمانشکنی، رذالت، جنگطلبی و شرارت هیات حاکمه آمریکا میداند».
* وضعیت مذاکرات
به زعم بسیاری از مفسران و تحلیلگران، حملات گاه و بیگاه ایالات متحده به خاک ایران، نشان دهنده دو موضوع است. نخست اینکه واشنگتن همچنان زیر فشار اسرائیل به دنبال آن است تا به ایران ضربات محدود، اما اثرگذار بزند و موضوع دوم نیز بحث اعمال فشار بر تهران از سوی تیم ترامپ برای سرعت دادن در امتیازدهی از سوی ایران در مذاکرات است. به عبارتی دیگر باید هر دو موضوع را در یک بستر زیر ذرهبین قرار دهیم؛ چراکه اقدامات مخرب و تحریکهای نظامی آمریکا طی روزها و هفتههای گذشته برای کاخسفیدِ تحت فرمان ترامپ از یکسو به عنوان یک مانور رسانهای برای ساکت کردن لابی آیپک و نئوکانهای دوآتیشه در داخل آمریکا قلمداد میشود و از سوی دیگر تفکر محافظهکارانه تیم ترامپ بر این عقیده است که اگر چنین حملاتی (محدود، اما اثرگذار، ولو به صورت مقطعی) افزایش پیدا کند ایران یا دست به تلافی عمیقتر خواهد زد و منازعه مجدداً شروع میشود یا اینکه پای میز مذاکره امتیاز بیشتری را ارائه خواهد کرد. با تمام این تفاسیر فعل و انفعالات دیپلماتیکی که از روز گذشته (جمعه) و عصر پنجشنبه از سوی رسانههای منطقهای و فرامنطقهای مخابره شده نشان میدهد که تلاشهای گسترده برای بازگشت دو طرف به میز مذاکره در جریان است. در این خصوص یک منبع آگاه به رویترز اعلام کرده که مذاکرهکنندگان قطری در ایران حضور دارند تا با مقامهای ایرانی دیدار کنند و این تلاش با هدف کاهش تنشها و فراهم کردن زمینه ادامه مذاکرات گستردهتر انجام میشود. این منبع همچنین اعلام کرده که این گفتوگوها با هماهنگی ایالات متحده در حال انجام است و به گفته او، انتظار میرود تمرکز مذاکرات بر اجرای تفاهمنامه آمریکا و ایران و نیز حلوفصل اختلافاتی باشد که جرقه تشدید تنشهای اخیر از جمله اختلاف بر سر نحوه تردد و کشتیرانی در تنگه هرمز را زدهاند. نیویورکتایمز هم در این خصوص نوشت: «میانجیهای منطقهای بار دیگر با شتاب در تلاش بودند آمریکا و ایران را از آستانه ازسرگیری جنگ دور کنند؛ آن هم در حالی که به نظر میرسید چند روز حملات متقابل دو کشور فعلاً به یک توقفی شکننده و ناآرام رسیده است». همچنین آکسیوس به نقل از دو منبع از کشورهای میانجی و یک مقام آمریکایی اعلام کرد که قطر، پاکستان و دیگر میانجیهای منطقهای در تلاش هستند تنشها میان آمریکا و ایران را کاهش دهند و مذاکرات درباره توافق هستهای را دوباره احیا کنند.
سوءتفاهم؟
به نوشته آکسیوس، میانجیها معتقدند که با وجود تشدید اخیر تنشها، دو طرف در دورهای پیشین مذاکرات در مسیر دستیابی به یک توافق هستهای پیشرفتهایی داشتهاند و میخواهند مانع فروپاشی تفاهمنامه شوند. این در حالی است که هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه نیز اعلام کرده که آتشبس میان تهران و واشنگتن همچنان برقرار است و دو طرف واقعاً خواهان حرکت به سمت دستیابی به یک توافق صلحآمیز هستند و آنچه درباره تنگه هرمز رخ داد، ناشی از یک سوءتفاهم بود.
