از دور سوم مذاکرات تا تقابل اردوغان و نتانیاهو

 اگر به حدود 5 تا 10 سال گذشته بازگردیم و تحولات سیاسی میدانی منطقه پر آشوب خاورمیانه را مجدداً زیر ذره‌بین قرار دهیم به وضوح می‌توان فهمید که آنچه امروز در ابعاد گوناگون در حال رخ دادن است، ریشه در همان تحولات و به عبارتی گویاتر، کش و قوس‌هایی است که در حدود یک دهه گذشته به وقوع پیوست. واقعیت غیرقابل کتمان این است که ایالات متحده، چین و روسیه به عنوان سه قطب قدرت در نظام بین‌الملل، منافعی را دنبال می‌کنند که با یکدیگر در تضاد است ولی این طبیعت سیاست، امنیت و اقتصاد بین‌الملل است اما حالا به نظر می‌رسد که بعد از جنگ رمضان خاورمیانه یکسری از معادلات جدید را تجربه می‌کند که باید به صورت مشخص آن را پوست‌اندازی ژئوپلیتیکی بدانیم. 

مذاکره زیر تهدید ترامپ؟ 

بدون شک ایران و آمریکا در رأس تحولات فعلی قرار دارند که بخشی از آن به منطقه و قسمتی دیگر به سیاست و امنیت بین‌الملل مربوط است که جنبه فرامنطقه‌ای به خود می‌گیرد. به عنوان مثال مذاکراتی که قرار است پس از تشییع و خاکسپاری رهبر شهید انقلاب میان ایران و آمریکا انجام شود، حالا دائماً در حال رصد شدن از سوی تمام ناظران بین‌المللی و منطقه‌ای و همچنین رسانه‌ها و اندیشکده‌های مطرح دنیا قرار دارد. دراین راستا تهدیدات و تامید منفی ترامپ مجدداً فضای روانی و سیاسی را برهم زده است. او (دوشنبه) در اظهاراتی ادعا کرد که ترجیح می‌دهم با ایران توافق کنیم چون نمی‌خواهم زندگی ۹۱ میلیون نفر تحت تاثیر قرار بگیرد و در جایی دیگر از سخنان خود مجدداً بحث هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی کشور را مطرح کرد. رئیس‌جمهور آمریکا در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد که عملکرد ما در قبال ایران فوق‌العاده بوده است، چراکه ما ارتش این کشور را از بین بردیم و ایران هرگز نمی‌تواند به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند. او همچنین در جای دیگری مدعی شد کشور ما در وضعیت بسیار خوبی قرار دارد و در قبال ایران به نتایجی مشابه آنچه در ونزوئلا به دست آوردیم، دست یافته‌ایم. در مقابل این اظهارات ترامپ، سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه ایران در پیام خود در ایکس که پس از حضور در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید آن را منتشر کرد تاکید کرده است که میلیون‌ها ایرانی سرافراز با وحدت و همدلی گرد هم آمدند تا به حضرت آیت‌ا... العظمی خامنه‌ای و میراث ماندگار ایشان ادای احترام کنند. نه آنان و نه نیروهای مسلح شجاع ما، از هیچ تهدیدی هراس به دل راه نمی‌دهند. همچنین عراقچی تصریح کرد که بند ۱۳ یادداشت تفاهم کاملاً روشن و صریح است و تا زمانی که تهدیدها علیه ایران ادامه داشته باشد، مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی آغاز نخواهد شد. لذا به امضای خود پایبند باشید. در این خصوص، محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی خطاب به رئیس‌جمهور آمریکا که ۹۱ میلیون ایرانی را تهدید کرده بود، گفت: «پیش از این تو بعنوان رئیس یک کشور بی‌ریشه با تاریخ ۲۵۰ ساله با ادبیات مشابه از محو تمدن چند هزار ساله ایران سخن گفته بودی و نتیجه برایتان جز شکست و استیصال و درخواست مذاکره و آتش‌بس نبود! ایرانی با زبان تهدید بیگانه است. پس با مردم ایران با احترام صحبت کن، وگرنه با زبان دیگری به شما پاسخ خواهیم داد». این مواضع در حالی مطرح می‌شود که شبکه الجزیره (سه‌شنبه) بر اساس تجزیه و تحلیل تصاویر ماهواره‌ای خود، گزارش داد که ناو هواپیمابر یو.اس.اس آبراهام لینکلن طی دو هفته گذشته از خلیج عمان به دریای عرب منتقل شده است. مقایسه بین تصاویر گرفته شده در ۲۲ ژوئن و جدیدترین تصویر موجود، مربوط به پنج ژوئیه، نشان می‌دهد که این ناو هواپیمابر پس از قرار گرفتن در حدود ۱۴۰ کیلومتری بندر چابهار ایران در خلیج عمان، تقریباً ۲۰۷ کیلومتر به سمت جنوب حرکت کرده است و در دریای عرب در حال پهلو‌گیری است. 

تنش آنکارا -تل‌آویو

فارغ از اینکه دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا چه روزی و با چه محورهایی قرار است در اسلام‌آباد برگزار شود، باید توجه داشت که به غیر از بحران جاری نظامی-سیاسی در لبنان و غزه که محرک آن را باید اسرائیل بدانیم، حالا شاهد نوعی بهم‌ریختگی و تقابل آشکار سیاسی بین تل‌آویو و آنکارا هستیم. واقعیت این است که اسرائیل از ابتدای جنگ رمضان و حتی چند ماه قبل از آن به صورت صریح ترکیه را دشمن علنی و وجودی خود خواند و حالا به نظر می‌رسد این تنش در حال طی کردن شیب صعودی خود است. به عنوان نمونه نتانیاهو (دوشنبه) در جدیدترین اظهارات خود اعلام کرد که «اسرائیل برخلاف ترکیه در کنار آمریکا در مقابله با ایران ایستاد. ترکیه کشور خوبی است اما توسط شخصی اداره می‌شود که علنا به نابودی اسرائیل دعوت می‌کند. من از آمریکا می‌خواهم ترکیه را به جنگنده‌های اف ۳۵ مجهز نکند؛ چراکه این مسأله به توازن قدرت که پایه آن برتری اسرائیل است، آسیب می‌زند و اساساً ترکیه خواهان نابودی اسرائیل است». همچنین چند روز پیش، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه اعلام کرد که اسرائیل دیگر تنها مشکل ترکیه نیست، بلکه به مشکلی برای کل جامعه جهانی تبدیل شده است و همین اظهارات باعث شد تا گدعون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل این اظهاران فیدان را مصداق بارز «تحریک به نسل‌کشی» قلمداد کند. با تمام این تفاسیر حالا ترامپ که برای شرکت در اجلاس سران ناتو به آنکارا سفر کرده، به دنبال آن خواهد بود که بتواند حداقل این تنش را مدیریت کند؛ چراکه ترکیه تنها عضو مسلمان ناتو بوده و اسرائیل هم اصلی‌ترین متحد واشنگتن در منطقه به حساب می‌آید که ادامه تنش آنها در شرایط فعلی خاورمیانه می‌تواند رئیس‌جمهور آمریکا را با پرونده و گره جدید روبرو کند.