گامی مهم برای امنیت انرژی

 بر اساس آمار‌های منتشر شده، ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی ایران به ۱۰۰ هزار و ۳۱۵ مگاوات رسیده که جایگاه کشور را به عنوان یکی از قدرت‌های انرژی منطقه تثبیت کرده است. 

تولید در بحران با توانِ بومی

به گزارش «آرمان ملی»، ظرفیت حاصل شده در این زمینه، فقط یک عدد نیست، بلکه نشان دهنده شبکه گسترده‌ای از نیروگاه‌های سیکل ترکیبی، گازی، بخاری، برق‌آبی، هسته‌ای، تجدیدپذیر و تولید پراکنده است که هر کدام سهمی در تأمین برق مورد نیاز کشور دارند. طبق این آمار، نیروگاه‌های سیکل ترکیبی با ۳۸ درصد بیشترین سهم را در سبد تولید برق کشور به خود اختصاص داده‌اند. پس از آن نیروگاه‌های گازی با ۲۴.۶ درصد، بخاری با ۱۵.۸ درصد و برق‌آبی با ۱۲.۱ درصد قرار دارند. همچنین نیروگاه‌های تجدیدپذیر و برق‌آبی کوچک ۵.۲ درصد، تولید پراکنده ۲.۹ درصد، انرژی هسته‌ای یک درصد و نیروگاه‌های دیزلی ۰.۴ درصد از ظرفیت تولید برق کشور را تشکیل می‌دهند. البته با وجود این ظرفیت قابل توجه، واقعیت آن است که صنعت برق ایران امروز با چالش‌هایی روبه‌روست که عبور از آنها نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و سرمایه‌گذاری گسترده است. سال‌ها تحریم اقتصادی موجب شد روند نوسازی تجهیزات، تأمین قطعات، جذب سرمایه خارجی و اجرای برخی پروژه‌های توسعه‌ای با دشواری همراه شود. با این حال متخصصان داخلی توانستند بخش مهمی از نیاز‌های صنعت برق را با اتکا به توان مهندسی و ساخت داخل جبران کنند و از بروز بحران‌های گسترده در شبکه برق جلوگیری شود. 

تاب‌آوری شبکه برق در جنگ

در کنار این محدودیت‌ها، جنگ ۱۲ روزه اخیر و حملات دشمن به برخی زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات مرتبط با تولید برق، اهمیت افزایش تاب‌آوری شبکه برق کشور را بیش از گذشته آشکار کرد. هرچند کارکنان صنعت برق با تلاش شبانه‌روزی اجازه ندادند اختلالات ایجاد شده به بحرانی فراگیر تبدیل شود، اما این رخداد نشان داد که امنیت انرژی امروز بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی است و حفاظت از زیرساخت‌های تولید و انتقال برق باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد. از سوی دیگر، رشد مصرف برق در بخش خانگی، صنعتی، کشاورزی و خدماتی، نیاز کشور به افزایش ظرفیت تولید را دوچندان کرده است. توسعه صنایع بزرگ، گسترش شهرنشینی و افزایش استفاده از تجهیزات برقی باعث شده هر سال بر میزان تقاضای برق افزوده شود؛ بنابراین حفظ ظرفیت موجود به تنهایی پاسخگوی نیاز آینده نخواهد بود و کشور ناگزیر است همزمان با افزایش بهره‌وری، نیروگاه‌های جدید نیز احداث کند. 

توسعه تجدیدپذیر‌ها

در این میان، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و سایر انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند یکی از مهم‌ترین راهکار‌های جبران ناترازی برق باشد. ایران از نظر میزان تابش خورشید در شمار کشور‌های مستعد جهان قرار دارد و بخش وسیعی از مناطق مرکزی، جنوبی و شرقی کشور ظرفیت بسیار مناسبی برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی دارند. استفاده از این ظرفیت علاوه بر کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، موجب صرفه‌جویی در مصرف گاز، کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی و افزایش امنیت انرژی خواهد شد. هرچند صاحب نظران بر این باور هستند که؛ توسعه تجدیدپذیر‌ها نباید به معنای غفلت از نیروگاه‌های موجود باشد. چراکه بخش قابل توجهی از نیروگاه‌های کشور نیازمند بازسازی، نوسازی و اجرای طرح‌های ارتقای راندمان هستند. تبدیل نیروگاه‌های گازی به سیکل ترکیبی، تعویض تجهیزات فرسوده، استفاده از فناوری‌های جدید و کاهش تلفات شبکه انتقال می‌تواند بدون نیاز به مصرف سوخت بیشتر، هزاران مگاوات به ظرفیت عملی تولید برق کشور اضافه کند. 

ظرفیت بخش خصوصی

در این مسیر، نقش بخش خصوصی نیز بسیار تعیین‌کننده است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده هر جا سرمایه‌گذاران داخلی و بخش خصوصی با حمایت دولت وارد میدان شده‌اند، پروژه‌ها با سرعت بیشتری به نتیجه رسیده است. ایجاد مشوق‌های اقتصادی، تضمین خرید برق، تسهیل فرآیند‌های سرمایه‌گذاری و اصلاح برخی مقررات می‌تواند زمینه حضور گسترده‌تر بخش خصوصی را در احداث نیروگاه‌های جدید، به‌ویژه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی، فراهم کند. به باور کارشناسان؛ همزمان با افزایش ظرفیت تولید، مدیریت مصرف نیز باید به عنوان یکی از ارکان اصلی سیاست‌های صنعت برق دنبال شود. اصلاح الگوی مصرف، استفاده از تجهیزات کم‌مصرف، توسعه شبکه‌های هوشمند و فرهنگ‌سازی عمومی می‌تواند فشار بر شبکه برق را کاهش دهد و امکان تأمین برق پایدار برای همه بخش‌ها را فراهم سازد. 

اهمیت مصرف بهینه 

در این میان آنچه که همگان بر آن تاکید می‌کنند؛ اینکه حفظ تعادل میان تولید و مصرف برق است؛ چرا که استمرار فعالیت صنایع، رونق تولید، اشتغال و رشد اقتصادی کشور به تأمین پایدار انرژی وابسته است. در حقیقت اگر برق مورد نیاز بخش صنعت با کمترین محدودیت تأمین شود، واحد‌های تولیدی نیز با ظرفیت بیشتری فعالیت خواهند کرد و این موضوع به افزایش تولید ملی و تقویت اقتصاد کشور منجر می‌شود. به باور همگان؛ عبور از مرز ۱۰۰ هزار مگاوات، بدون تردید نقطه عطفی در تاریخ صنعت برق ایران به شمار می‌آید، اما این دستاورد نباید پایان مسیر تلقی شود. شرایط جدید منطقه، افزایش مصرف، ضرورت مقاوم‌سازی زیرساخت‌ها، توسعه انرژی‌های پاک، بازسازی نیروگاه‌های فرسوده و جلب مشارکت بخش خصوصی، همگی نشان می‌دهد صنعت برق ایران برای پاسخگویی به نیاز‌های آینده، باید با شتاب بیشتری مسیر توسعه را ادامه دهد. تنها با چنین رویکردی می‌توان برق پایدار مورد نیاز خانوار‌ها و صنایع را تأمین کرد و زمینه تداوم رشد تولید و توسعه اقتصادی کشور را فراهم ساخت.