فرود هواپیما در صنعا و پیام دوگانه تهران
اگرچه در طول جنگ ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی، عربستان سعی میکرد نقش متعادل کننده ایفا کند، اما به دلیل قرار داشتن پایگاههای آمریکا در این کشور، همواره مورد انتقاد شدید تهران قرار داشته است. در عین حال اجازه ندادن به طرف دیگر برای استفاده از آسمان این کشور در حمله به ایران، موجب تقویت ارتباط دو کشور شده است. به عبارت دیگر عربستان همچنان معتقد است باید جلو افزایش تنش با ایران گرفته شود و در گامهای بعدی برای نزدیکتر شدن دو کشور اندیشید. از سوی دیگر ارتباط ایران و یمن یکی از دلخوریهای عربستانیها بوده و در عین حال یکی از دلخوریهای مهم تهران هم محسوب میشده است. تهران انتظار داشته عربستان در برابر یمن از خویشتنداری کافی برخوردار باشد. اینها در کنار اعمال محدودیت دریایی و هوایی بر یمن از سوی عربستان، گاهی تنش در منطقه مرزی دو کشور را افزایش داده است. یمنیها در این فاصله بارها نشان دادهاند که اگرچه نگاه همدلانهای به تهران دارند، اما در تصمیمگیری منافع خودشان را در اولویت قرار میدهند. این همان نکتهای است که عربستانیها متوجه آن شدهاند و دیگر مانند گذشته به رابطه یمن و ایران نگاه نمیکنند. به موازات افزایش محدودیتها بر بنادر و فرودگاههای یمن، هواپیمای ماهان در فرودگاه صنعا بر زمین نشست و مسافران خود را پیاده کرده و برای بازگشت به تهران آماده شد. عبور هواپیمای ایرانی از محاصره هوایی عربستان سعودی به خوبی نشان دهنده تردید در طرف عربستانی است. فرود آمدن هواپیمای ایرانی در فرودگاه صنعا از دید ناظران دیگر هم مورد بررسی قرار گرفته است. دنیس سیترونوویچ رئیس سابق میز ایران در سازمان اطلاعات نظامی اسرائیل، در مورد فرود هواپیمای غیرنظامی ایران در صنعا در تحلیلی نوشت: «این موضوع بسیار فراتر از یک فرود ساده در صنعا است. درگیری اخیر و اختلالات پیرامون تنگه هرمز، احتمالاً این برداشت را در تهران تقویت کرده که ترکیبِ اعمال فشار در تنگه هرمز با ایجاد اختلال در بابالمندب میتواند تا چه اندازه قدرتمند باشد». اگرچه فرود آمدن یک هواپیما در فرودگاه صنعا نمیتواند نشان دهنده برنامه ایران باشد و بیشتر رفتاری نمادین محسوب میشود، اما ظاهرا عربستانیها دریافتهاند که در موضوع یمن نمیتوانند بر بازیگری ایران چشم بپوشند. به این دلیل که ایران در سختترین دوران یمن، در کنار مردم این کشور مانده و حالا که شرایط در حال تغییر است، دلیلی وجود ندارد که ایران یمن را فراموش کند. در عین حال احتمال دارد که فرود آمدن هواپیمای ایرانی در صنعا، پیام روشنی به طرف آمریکایی هم تعبیر شود. در حالی که تنگه هرمز یکی از مهمترین دغدغههای طرف غربی است، شاید پیام مورد نظر درباره توان اثرگذاری ایران بر تنگه بابالمندب باشد. شاید ایران خواسته قوه تخیل آمریکاییها را فعال کند که در صورت افزایش فشار بر ایران، به این مساله فکر کنند که انسداد همزمان تنگههای هرمز و بابالمندب چه سناریویی در جهان انرژی را اجرا خواهد کرد. اگر چنین باشد، پیام ایران به طرف مقابل در بهترین زمان ممکن انجام شده است.
فعالکردن تخیل آمریکاییها
در سطح تحلیلها دیده میشود که برخی معتقدند که بعد از بازیهای جام جهانی آمریکا خوی تجاوزکارانه خود را نشان خواهد داد و دوباره دست به رفتارهای مخاطرهآمیزی در منطقه خواهد زد. استفاده از تنگه هرمز و بسیج افکار عمومی جهان بر علیه آمریکاییها با افزایش قیمت نفت و انرژی دست بالای ایران را در این مساله نشان داد. شاید ایران از فرصت استفاده کرده تا به طرف آمریکایی گوشزد کند که اگر بخواهد باوجود همکاری ایران برای کاهش تنش در منطقه، دست به رفتاری حماقتآمیز بزند، در آن صورت تنگه بابالمندب هم به یکی از گرههای مهم انرژی تبدیل خواهد شد.
