سایه استارلینک در عراق برای ایران

این واقعیت که عراق اکنون میزبان این زیرساخت‌های پیشرفته است، با توجه به گستردگی جغرافیایی و پیوستگی‌های منطقه‌ای، فشار بی‌سابقه‌ای را بر سیاست‌گذاری‌های دیجیتال کشور‌های همسایه، به‌ویژه ایران، وارد می‌کند. با وجود تمام تلاش‌ها و ممانعت‌های موجود، ورود این فناوری به مرز‌های ایران با تسریع و تسهیل مواجه خواهد شد، چراکه روند توسعه تکنولوژی ماهواره‌ای ماهیتی فرامرزی دارد و محدودیت‌های سنتی را به چالش می‌کشد. در این میان، ضرورت بازنگری در سیاست‌های کلان کشور بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود تا نهاد‌های متولی بتوانند در برابر این موج پیش‌روی، موضعی مشخص اتخاذ کنند. کارشناسان معتقدند؛ باتوجه به توسعه فناوری‌ها در سراسر جهان، باید با نگاهی به فرصت‌ها و تهدیدها، بهترین تصمیمات را در این حوزه نیز اتخاذ کرد و شاید شرایط کنونی بهترین فرصت برای این رویکرد باشد. 

تحول ساختاری عراق

کیوان نقره‌کار، کارشناس فناوری اطلاعات در گفت‌و‌گو با «آرمان ملی» در این باره گفت: بررسی دقیق وضعیت استارلینک در عراق، نشان می‌دهد که این کشور با ورود به عصر اقتصاد دیجیتال و بهره‌گیری از اینترنت ماهواره‌ای، در حال تجربه تحولی در ساختار ارتباطات خود است که می‌تواند تعادل قدرت‌های تکنولوژیک در منطقه را تغییر دهد. قطعاً در این مسیر، شکستن محدودیت‌های قبلی در دسترسی به پهنای باند و استفاده از فناوری‌های نوین ماهواره‌ای، نه تنها تجارت و تبادلات اقتصادی عراق را متحول می‌کند، بلکه لایه جدیدی از پیچیدگی‌های فنی و مقرراتی را نیز به پیش می‌برد. به این ترتیب، توسعه اقتصاد دیجیتال در عراق از طریق این زیرساخت‌ها، ابزاری برای گذار از روش‌های سنتی به سمت یک جامعه متصل و مدرن خواهد بود که این روند، به طور ناگزیر مرز‌های جغرافیایی را در حوزه دیجیتال کمرنگ می‌کند. 

پیامد‌های فنی و سیاسی 

او ضمن اشاره به پیامد‌های فنی، سیاسی و اجتماعی این رویکرد درایران گفت: حضور پررنگ استارلینک در عراق، می‌تواند به عنوان یک کاتالیزور برای نفوذ این فناوری به مناطق مرزی ایران عمل کند. او بر این باور است که فناوری ماهواره‌ای ماهیتی ضدسد دارد و تلاش برای جلوگیری از انتشار یا استفاده از آن، بدون داشتن یک استراتژی جایگزین و قدرتمند، ممکن نخواهد بود. او با اشاره به اینکه فناوری را نمی‌توان برای همیشه پشت دیوار‌های مقرراتی پنهان کرد، هشدار داد: اگر سیاست‌گذاران تنها بر مبنای ممنوعیت عمل کنند، ممکن است از کنترل واقعیتِ در حال وقوع باز بمانند. در حقیقت بحث اصلی نباید تنها بر سر این باشد که؛ آیا این فناوری می‌آید یا خیر، بلکه باید بر این تمرکز کرد که زمانی که این فناوری وارد هر کشوری می‌شود، چگونه باید با آن مواجه شد. نقره‌کار درباره ابعاد این امر در ابعاد امنیتی و حکمرانی داده‌ها نیز می‌پردازد. 

فرصت یا تهدید

او توضیح داد: ورود این نوع اینترنت به کشور‌هایی مانند عراق، می‌تواند منجر به ایجاد لایه‌های ارتباطی شود که از نظارت مستقیم دولت‌ها خارج است. این موضوع از نظر امنیتی بسیار حائز اهمیت است، این مسأله نه تنها یک چالش فنی برای اپراتور‌های محلی است، بلکه یک چالش استراتژیک برای حاکمیت ملی است که باید بتواند میان نیاز جامعه به دسترسی به سرعت و کیفیت بالای اینترنت و نیاز‌های امنیتی کشور، تعادلی دقیق برقرار کند. در دنیای امروز، قدرت یک کشور تا حد زیادی به میزان تسلط و مدیریت فضای دیجیتال آن بستگی دارد و استارلینک می‌تواند این تسلط را به چالش بکشد. این کارشناس در ادامه به فرصت‌های اقتصادی و تهدید‌های زیرساختی که این فناوری پردادخت و افزود: اگر کشور‌ها نتوانند از مزایای توسعه دیجیتال حاصل از اینترنت‌های ماهواره‌ای بهره‌مند شوند، از قطار پیشرفت جهانی جا می‌مانند، اما اگر بدون مدیریت وارد این عرصه شوند، با خطر آسیب‌پذیری زیرساخت‌های ارتباطی روبه‌رو خواهند شد. او معتقد است که بحث مقررات و امنیت باید در یک قالب هم‌افزا دیده شود. او از احتمال ارائه خدمات اینترنتی در قالب توافق‌های بین‌المللی یا حتی بدون توافق‌های رسمی حکومتی صحبت می‌کند و هشدار می‌دهد که عدم آمادگی برای مواجهه با این سناریوها، می‌تواند منجر به ایجاد یک دنیای دیجیتال موازی شود که در آن، قوانین ملی و مرز‌های کشور‌ها معنایی ندارند. نقره کار توضیح داد: با نگاهی به مدل‌های مختلف حکمرانی دیجیتال، بیان می‌کند که کشور‌هایی که موفق به مدیریت این گذار شده‌اند، توانسته‌اند ضمن حفظ امنیت ملی، از پتانسیل‌های اقتصادی این فناوری نیز برای رشد تولید ناخالص داخلی و توسعه فناوری‌های خود استفاده کنند، اما در مقابل، کشور‌هایی که تنها با رویکرد تقابل و انکار با این جریان‌ها پیش می‌روند، ممکن است با افزایش شکاف دیجیتال و از دست دادن کنترل بر جریان اطلاعات مواجه شوند. نقره‌کار با تاکید بر حفظ مسائل امنیتی و... تاکید کرد: با بازگشت به بحث آرمان‌های ملی و ضرورت نگاه بلندمدت، باید باور کرد که مدیریت فناوری‌های ماهواره‌ای، بخشی از دفاع از حاکمیت در قرن بیست و یکم است و هرگونه تأخیر در تصمیم‌گیری کلان، می‌تواند هزینه‌های جبران‌ناپذیری برای امنیت و اقتصاد کشور داشته باشد. 

تسریع و تسهیل در بازار‌ها

این گزارش حاکی است؛ دولت عراق پس از ماه‌ها مذاکره و رایزنی با شرکت اسپیس‌ایکس، سرانجام مجوز رسمی فعالیت اینترنت ماهواره‌ای استارلینک را صادر کرد؛ اقدامی که عملاً مسیر ارائه خدمات این شبکه را در سراسر عراق هموار می‌کند. اعلام این تصمیم در جریان دیدار مقام‌های عراقی با هیأتی از ایالات متحده در بغداد صورت گرفت؛ نشستی که محور اصلی آن توسعه همکاری‌های مشترک در حوزه فناوری‌های نوین، اقتصاد دیجیتال و جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی عنوان شد. مقام‌های عراقی این تصمیم را بخشی از برنامه‌های گسترده‌تر دولت برای توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و تسریع روند تحول دیجیتال در کشور می‌دانند. به گفته مسئولان، یکی از اهداف اصلی از صدور این مجوز، فراهم کردن دسترسی گسترده‌تر شهروندان به اینترنت پرسرعت است؛ به‌ویژه در مناطق دورافتاده و کم‌برخورداری که توسعه شبکه‌های فیبر نوری یا زیرساخت‌های مخابراتی سنتی در آنها با چالش‌های فنی و اقتصادی روبه‌رو بوده است. استارلینک که زیرمجموعه شرکت اسپیس‌ایکس محسوب می‌شود، برخلاف اپراتور‌های متداول اینترنتی که بر شبکه‌های زمینی تکیه دارند، خدمات ارتباطی خود را از طریق منظومه‌ای متشکل از هزاران ماهواره در مدار پایین زمین ارائه می‌دهد. این ساختار ماهواره‌ای امکان برقراری ارتباط پایدار با سرعت بالا و تأخیر کمتر را فراهم می‌کند و به کاربران اجازه می‌دهد حتی در مناطق دور از دسترس یا فاقد زیرساخت‌های مخابراتی پیشرفته نیز به اینترنت پرسرعت متصل شوند. همین ویژگی باعث شده این فناوری طی سال‌های اخیر توجه دولت‌ها و بازار‌های مختلف در نقاط گوناگون جهان را به خود جلب کند و به عنوان یکی از مسیر‌های مهم توسعه ارتباطات دیجیتال مطرح شود.