توافق برای صلح یا نقشه برای جنگ داخلی؟
بر اساس این توافق، حملات متوقف و نیروهای رزمنده حزبا... از مناطق نزدیک به مرز با سرزمینهای اشغالی عقبنشینی میکنند. نظام سیاسی لبنان به خوبی نشان دهنده وضعیت این کشور کوچک غرب آسیاست. در نظام سیاسی رئیسجمهور از بین مسیحیان مارونی انتخاب میشود و نخستوزیری به مسلمانان اهل تسنن واگذار میشود. رئیس مجلس از بین شیعیان انتخاب میشود و جانشین نخستوزیر از میان مسیحیان ارتودوکس. این ساختار به خوبی پیچیدگی سیاست در لبنان را نشان میدهد. از ابتدای دهه ۸۰ میلادی که ارتش رژیم صهیونیستی حمله گسترده به لبنان را آغاز کرد و تا نزدیک بیروت هم پیشروی کرد، ارتش این کشور کوچکترین نقشی در جلوگیری از حمله صهیونیستها ایفا نکرد. در مقابل گروههای رزمنده نزدیک به فلسطینیها و برخی گروههای لبنانی در مقابل ارتش صهیونیست مقاومت کردند و توانستند صفحات درخشانی از مقاومت را ترسیم کنند. بعد از آن شکلگیری حزبا...، برتری نظامی در مناطق جنوبی لبنان در اختیار این گروه قرار گرفت. حزبا... نشان داد که در غیاب ارتش لبنان، میتواند با ارتش صهیونیستی هماوردی کند و در موارد متعدد رویارویی با اسرائیلیها، در سال ۲۰۰۶ توانست قدرت خود را بر اسرائیل تحمیل کند. از همان زمان اسرائیلیها همواره تلاش کردهاند که حزبا... را تضعیف کنند و برنامه خلع سلاح به بهانه تقویت ارتش ملی لبنان هم در راستای همین سیاست است.
چارچوب توافق
با انتشار جزئیات توافق میان اسرائیل و دولت لبنان ادعا شده که این توافق نقشه راه اولیه برای پایان دادن به دههها خصومت، تقویت حاکمیت دولت لبنان و آغاز مذاکرات برای دستیابی به یک توافق جامع صلح و امنیت است. بر اساس این سند، آمریکا نقش ناظر و هماهنگکننده اجرای توافق را بر عهده خواهد داشت و کمکهای اقتصادی به لبنان نیز در چارچوبی شفاف ارائه خواهد شد. به نوشته «عصر ایران»، مفاد توافق چارچوبی به شرح زیر است: ۱-پایان رسمی حالت جنگ و برقراری روابط همسایگی مسالمتآمیز میان دو کشور. ۲-خلع سلاح کامل و تأییدشده همه گروههای مسلح غیردولتی (بهویژه حزبا...) در سراسر لبنان. ۳-استقرار تدریجی نیروهای دفاعی لبنان (LAF) و عقبنشینی متناسب نیروهای اسرائیلی (IDF) در مناطق پایلوت. ۴-نظارت و تأیید فرآیند توسط آمریکا با ایجاد گروه هماهنگی نظامی سهجانبه. ۵-انحصار کامل دولت لبنان بر زور، سلاح و تصمیمگیری درباره جنگ و صلح. ۶-اسرائیل تأکید میکند که هیچ جاهطلبی ارضی در لبنان ندارد. ۷-هر دو کشور حق ذاتی دفاع از خود را طبق منشور سازمان ملل متحد حفظ میکنند. ۸-آمریکا متعهد به بسیج کمکهای بازسازی و اقتصادی برای لبنان با شفافیت کامل. ۹-ممنوعیت هرگونه انحراف وجوه بازسازی به گروههای مسلح غیردولتی. ۱۰-تشکیل فوری گروههای کاری برای تدوین توافقنامه جامع صلح و امنیت نهایی.
تلاش برای تضعیف حزبا...
اولین واکنش منفی نسبت به این توافق از سوی نبیه بری صورت گرفت. رئیس پارلمان لبنان در جملاتی کوتاه و البته بسیار گویا به توافق به دست آمده میان دولت لبنان و رژیم صهیونیستی واکنش نشان داد. به نوشته المنار بری اظهار داشت: «ای مردم من در لبنان،ای تمام لبنان، این فتنه است! در زمان فتنه مانند بچه شتر باشید، نه پشتی برای سواری و نه پستانی برای دوشیدن». با وجود قدرت حزبا... در صحنه سیاسی و نظامی در لبنان نمیتوان انتظار داشت چنین توافقی به سادگی عملیاتی شود. بخصوص که در امضای این توافق هیچ اشارهای به تلاشهای ایران صورت نگرفته است، اما ناظران به خوبی از نقش ایران در بازگرداندن آرامش به لبنان باخبرند. فشار ایران بر آمریکا موجب شد که رژیم صهیونیستی حملات خود به جنوب لبنان را متوقف کند. بر اساس مفاد این توافق سه جانبه، نیروهای اسرائیلی بخشی از اراضی تحت اشغال خود را به ارتش لبنان واگذار خواهند کرد؛ هرچند لبنان پیش از این خواهان عقبنشینی کامل اسرائیل بود و در مقابل، اسرائیل هرگونه عقبنشینی را به خلع سلاح کامل حزبا... مشروط کرده بود. مارکو روبیو در مراسم امضا، این رویداد را «آغازِ یک آغاز» نامید و گفت: «راه طولانی در پیش است؛ امروز قدم اول برداشته شد و قدم اول گاهی سختترین قدم است». با وجود چنین اظهاراتی، توافق صورت گرفته با واکنش و مخالفت صریح در لبنان مواجه است. علاوه بر مخالفت صریح نبیه بری، حسن فضلا...، عضو فراکسیون حزبا... در پارلمان لبنان، با رد کامل این توافقنامه اعلام کرد: «مسیری که مقامات لبنانی در پیش گرفتهاند به معنای امتیازدهی یکجانبه و مجانی است که نتیجهای جز تضعیف کشور و خدمت به منافع دشمن اسرائیلی ندارد». وی همچنین هشدار داد که این توافق خطر ایجاد «شکافها و اختلافات داخلی خطرناک» را به همراه دارد. با نظر به سخنان نتانیاهو به روشنی میتوان دریافت که نگاه حزبا... به دشمن صهیونیستی و به این توافق تا چه اندازه با واقعیت همخوانی دارد. نتانیاهو این توافق را ضربه به ایران توصیف کرد و هشدار داد: «تا زمانی که لبنان [حزبا... را]خلع سلاح نکند، اسرائیل در جنوب لبنان باقی خواهد ماند». علی هاشم، خبرنگار الجزیره هشدار داد: «بدون رضایت حزبا...، این طرح عملی نخواهد شد و تنها نسخهای برای یک رویارویی و درگیری جدید خواهد بود. دولت لبنان قدرت تحمیل این توافق را ندارد، زیرا نیروی حاکم و واقعی بر روی زمین نیست». به گفته او، هدف اصلی این توافق صرفاً «در گوشه رینگ قرار دادن حزبا...» است.
