عدالت؛ نه تبعیض ارتباطی

 حال شاید این پرسش به‌وجود آید که چرا تبعیض؟ در پاسخ باید اذعان داشت که میان مفاهیم حق و امتیاز تفاوت است. چنانکه حق، ذاتی و از آن انسان است، اما امتیاز چیزی است که به دلایلی به انسان اعطا می‌شود. حال در چنین شرایطی اگر حق مسلم عموم جامعه در قالب امتیاز در آورده شده و به برخی از مردم ارائه شود عملا اقدامی تبعیض‌آمیز صورت گرفته است. اتفاقا نارضایتی از قطع اینترنت که اصل ماجرا است به کنار، مساله‌ای که جامعه را رنج می‌دهد همین تبعیضی است که تحت عناوین مختلف صورت گرفته و جامعه آن را توهین به خود می‌داند. واقعیت این است که طی این ۷۲ روزی که از قطع اینترنت می‌گذرد نه تنها هیچ نهاد یا شخصی مسئولیت پاسخگویی صریح و شفاف در این خصوص را برعهده نگرفته، بلکه با وعده‌های مختلف اصل موضوع را به محاق برده‌اند. ابتدا مساله این بود که به جهت شرایط جنگی اینترنت قطع و دسترسی‌ها محدود شده است. تصمیم کاملا عاقلانه و مقبول که نه تنها در ایران در بسیاری از کشور‌های دیگر نیز به انحاء مختلف انجام می‌شود. روند تحولات و اتفاقات در مقاطع مختلف نیز بیانگر این نکته بوده که هر زمان در موقع بحران اینترنت مدتی قطع بوده، اما پس از رفع بحران و استقرار شرایط ثبات همه چیز از جمله اینترنت به شرایط عادی و اولیه خود باز خواهد گشت و همین‌گونه هم شد. در جنگ اخیر نیز انتظار می‌رفت که پس از قطع مقطعی اینترنت و برقراری آتش‌بس شرایط عادی شود، اما نه تنها این اتفاق نیفتاد بلکه شرایط به نحو دیگری پیش رفت و مفاهیم دیگری به میان آمد. مفاهیمی، چون «اینترنت پرو» برای دسترسی برخی اقشار به اینترنت آن هم تحت شرایطی خاص مطرح شد. جالب اینکه اکثر مشاغل و کسب و کار‌ها نیز این پروژه تبعیض ارتباطی را نپذیرفته و خواهان آزادی اینترنت شده‌اند. از طرفی به روایت عده‌ای از مسئولان و صاحب نظران، اینترنت به دلایل امنیتی محدود شده است. حال پرسش این است که اگر مساله امنیت در میان است چگونه می‌توان با پرداخت پول امنیت خرید؟ پرسش مهم‌تر اینکه خود این قطعی ۷۱ روزه اینترنت به لحاظ روانی جامعه را در شرایط تبعیض قرار نمی‌دهد و با ملاحظات امنیتی سازگار است؟ قدر مسلم این اقدام بیش از محاسن معایبی دارد که هزینه‌ها را بیشتر خواهد کرد و هرچه بیشتر ادامه پیدا کند موجب نارضایتی گسترده، اما پنهان جامعه خواهد شد. هر تعلیق موقتی زمانی پایان می‌یابد، اما هنوز مشخص نیست که این تعلیق اینترنتی که از موقت هم طولانی‌تر شده قرار است چه زمانی رفع شود یا اصلا قرار است رفع شود یا به طور کلی مراتب به نحو دیگری پیش خواهد رفت. با توجه به اظهارنظر برخی چهره‌های شناخته شده تندرو مبنی بر رضایت از قطعی اینترنت، این نگرانی وجود دارد که دولت در برابر تندرو‌ها عقب‌نشینی کرده، نه تنها وعده‌های خود را درباره رفع فیلتر فراموش کند، بلکه از اساس اتصال اینترنت و بازگشت به روال قبل از جنگ را رها کند. تردید نیست که صرف نظر از مسائل مربوط به اشتغال خرد و امنیت سایبری که نیاز به اینترنت کاملا روشن است، سرخوردگی و ناراحتی که در بین نسل جوان شکل می‌گیرد، به موج مهاجرت دامن خواهد زد. 

* دولت و حق مردم

دولت چهاردهم مسعود پزشکیان با وعده اجرای عدالت روی کارآمد. اجرای عدالت در همه شئون که خود رئیس‌جمهور نیز بدان تاکید داشت. عدالت ارتباطی نیز یکی از همان قسم عدالت‌هایی است که رئیس‌جمهور باید پیگیر آن باشد. حال پرسش جامعه از رئیس‌جمهورشان این است که چرا در حوزه ارتباطی و اینترنت هنوز شعار عدالت‌تان محقق نشده است؟ از اتفاق یکی از شعار‌های مهم آقای پزشکیان رفع فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی بوده است. وعده‌ای که نه تنها محقق نشده بلکه قدمی هم رو به عقب رفته و امروز نه تنها شبکه‌های اجتماعی بلکه دیگر خود اینترنت هم در دسترس نیست. اخیرا مهدی طباطبایی معاون ارتباطات و اطلاع رسانی دفتر رئیس‌جمهور از ماموریت پزشکیان به محمدرضا عارف برای مدیریت وضع اینترنت خبر داده است. خبری که بیش از امیدواری ابهام‌ها را بیشتر می‌کند و این پرسش را پدید می‌آورد که اگر قرار است اقدامی صورت پذیرد از سازوکار خود انجام شود و وزارت ارتباطات به عنوان متولی اصلی اینترنت شرایط را برای بازگشت فراهم کند، اما اگر مقصود از مدیریت وضع اینترنت ایجاد سازوکار دیگری است باید خدمت رئیس‌جمهور محترم عرض شود که همین امروز هم با قطع اینترنت نه تنها هزاران شغل از بین رفته و بسیاری بیکار شده‌اند بلکه به واسطه وضع به‌وجود آمده بازار میلیونی وی. پی. ان فروش‌ها رونق گرفته است. ادامه این رویه باعث ریزش گسترده سرمایه اجتماعی ۷۰ درصدی دولت از عملکرد مطلوب اقتصادی در زمان جنگ خواهد شد. حال باید دید دولتی‌ها چه تدابیری برای دسترسی جامعه به حق طبیعی خود می‌اندیشند. 

* مسئول دسترسی مردم به اینترنت

معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به اهمیت اینترنت در حوزه امنیت سایبری اظهار داشت: وابستگی به اینترنت در این حوزه بسیار حیاتی است. سامانه‌های امنیتی باید به طور مستمر به‌روزرسانی شوند و امضای بدافزارها، داده‌های تحقیقاتی و پچ‌های امنیتی باید به صورت پیوسته دریافت شود. احسان چیت‌ساز گفت: این منابع عمدتاً جهانی هستند و اگرچه تلاش‌هایی برای ایجاد منابع داخلی صورت گرفته، اما همچنان نیاز به اتصال مستمر به اینترنت وجود دارد تا گواهی‌ها بتوانند ارتباط امن را برقرار کنند. وی ادامه داد: در حقیقت اگر بخواهیم امنیت در حوزه اقتصاد دیجیتال افزایش یابد، لازم است پلتفرم‌ها به اینترنت به شکل مطلوب متصل باشند. قطع اینترنت برای کسب‌وکار‌های اقتصاد دیجیتال شاید برای چند ساعت قابل تحمل باشد، اما قطع گسترده و سراسری آن شوک اقتصادی ایجاد می‌کند. معاون وزارت ارتباطات بیان کرد: اینترنت مانند آب است؛ زمانی که مسیر یک آب جاری بسته شود، در نهایت مسیر خود را پیدا می‌کند. امروز نیز مشاهده می‌کنیم که حجم ترافیک اینترنت بین‌الملل به‌گونه‌ای افزایش یافته که نشان می‌دهد مسیر‌های طبیعی ارتباطی خود را پیدا کرده‌اند و این حجم به حدود ۷.۵ پتابایت رسیده است. معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تصریح کرد: این مسأله یک پیام روشن برای سیاست‌گذاران دارد و ما به عنوان مجموعه‌ای که خود را مسئول حق دسترسی مردم به اینترنت می‌دانیم معتقدیم که این نیاز باید برطرف شود. وی تصریح کرد: ایجاد هرگونه تفاوت در دسترسی مردم می‌تواند خود به یک چالش امنیتی برای کشور تبدیل شود، زیرا ممکن است باعث ایجاد نارضایتی اجتماعی شود.