اهمیت راهبردی تنگه هرمز در مذاکرات
در همین راستا «آرمان ملی» با مرتضی مکی تحلیلگر مسائل بینالملل به گفتوگو پرداخته است که میخوانید.
* با توجه به سفر دورهای آقای عراقچی به پاکستان، عمان و روسیه که به دلیل شرایط جنگی امکان سفر به روسیه در ابتدا وجود نداشت، ارزیابی شما از این سفر چیست؟ آیا روسیه قصد دارد در معادله بین ایران و آمریکا نقش میانجی را ایفا کند و اینکه چه کمکی میتواند در موضوع آتشبس انجام دهد؟
با توجه به فضای پرتنش موجود در ایران، منطقه و جهان و همچنین شرایط آتشبس ناپایداری که از سوی دولت آمریکا تمدید شده، طبیعی است که جمهوری اسلامی ایران در چنین وضعیتی تحرکات بیشتری برای هماهنگی با کشورهای منطقه و فرامنطقهای که میتوانند در روند مذاکرات نقشآفرینی کنند، انجام دهد. سفر به پاکستان نیز از آن جهت اهمیت دارد که پاکستان در دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا، با توجه به موقعیت ویژهای که دارد و روابط مهم و راهبردی هر سه کشور، ناگزیر از اتخاذ یک بیطرفی فعال است. این کشور میتواند در جایگاه یک میانجیگر، نقش مثبتی در روند مذاکرات ایفا کند، بدون آنکه روابطش با عربستان و آمریکا دچار آسیب شود. همچنین این سفر میتواند به ارتقای جایگاه منطقهای پاکستان در شرایط جدید کمک کند. در هر دو کشور، با توجه به احتمال انجام مذاکرات، شرایط امنیتی ویژهای برقرار است و ارتباطات و پیامهایی میان طرفها رد و بدل میشود. این تحرکات با توجه به موقعیت و پیشنهاداتی که میان ایران و آمریکا مطرح بوده، اهمیت دارد. نشست دوم نیز از این جهت مهم است که میتواند زمینهساز ایجاد تحرکاتی از سوی آمریکا باشد.
* در خصوص نقش عمان و اهمیت آن در روند مذاکرات ایران و آمریکا ارزیابی شما چیست؟
سفر به عمان نیز با توجه به روابط راهبردی این کشور با ایران، اهمیت ویژهای دارد. عمان در روند مذاکرات ایران و آمریکا تلاش کرده نقش مثبتی ایفا کند. شرایط تنگه هرمز و اهمیت راهبردی آن، بهویژه با توجه به عمق کم آبراه و استفاده گسترده کشتیها از آن، یکی از محورهای اصلی مذاکرات است. این موضوع یک اهرم تاکتیکی برای ایران محسوب میشود که میتواند در جهت تأمین خواستهها و مطالبات خود در مذاکرات از آن بهره ببرد.
*در مورد نقش روسیه در این سفر و میزان تأثیرگذاری آن در روند مذاکرات چه نظری دارید؟
روسیه در مقایسه با چین و برخی کشورهای دیگر، با صراحت و اعتماد بیشتری از ایران حمایت کرده است. در جریان جنگ اخیر نیز شخص رئیسجمهور روسیه و دیگر مقامات سیاسی این کشور تلاش کردهاند مواضعی مستقل اتخاذ کنند. این حمایتها میتواند در روند مذاکرات ایران و آمریکا تأثیرگذار باشد. با وجود اینکه آمریکا و اروپا به دلیل جنگ اوکراین تمایلی به تقویت نقش روسیه ندارند، اما نمیتوانند این کشور را نادیده بگیرند. در خصوص انتقال اورانیوم غنیسازیشده ۶۰ درصدی به روسیه بحثهایی مطرح شده، اما موضع صریحی اتخاذ نشده است، زیرا این موضوع بخشی از فرآیند چانهزنی و ابزار مذاکراتی ایران محسوب میشود. از این جهت، روسیه میتواند نقش مؤثری در پیشبرد مذاکرات داشته باشد.
*پیامهایی که در جریان سفر دورهای آقای عراقچی میان ایران و آمریکا رد و بدل شده، چه اهمیتی دارد؟
تا این لحظه، موضع صریحی از سوی آمریکا مشاهده نشده، اما برخی منابع در تیم کاخ سفید اعلام کردهاند که ایران در حال فراهمسازی مقدمات جدیدی برای مذاکرات آتی است. به نظر میرسد یکی از موضوعات اصلی برای ایران، تعیین تکلیف وضعیت جنگ است. اگر آمریکا قصد ورود به مذاکرات جدید را دارد، باید ابتدا یک آتشبس پایدار یا اعلام پایان جنگ را ارائه کند. در صورت تحقق این موضوع، مراحل بعدی مذاکرات با سرعت بیشتری پیش خواهد رفت.
* با توجه به اینکه جمهوری اسلامی ایران در حال آمادهسازی برای ورود به مذاکرات جدید با آمریکا است، چه انتظاری باید از واکنش آمریکا نسبت به تحرکات و پیشنهادات ایران داشت؟
ایران در حال فراهمسازی مقدمات لازم برای ورود به مذاکرات جدید با آمریکا است و باید منتظر ماند تا مشخص شود آمریکا در برابر این تحرکات و پیشنهادات چه واکنشی نشان خواهد داد. در داخل آمریکا، محدودیتهای جدی برای استفاده از مجوزهای نظامی در یک جنگ وجود دارد و انتقادات گستردهای نیز در پایگاه اجتماعی دولت فعلی مطرح شده است. این عوامل، همراه با محدودیت زمانی برای رسیدن به توافق، میتواند بر روند تصمیمگیری آمریکا تأثیرگذار باشد.
