دیپلماسی از تهران تا واشنگتن
ایران و آمریکا دور بعدی مذاکرات را در اسلامآباد کلید میزنند یا آستانه تنش میان طرفین به حدی بالا میرود که باید منتظر ادامه جنگ میان ایران و با آمریکا و رژیم صهیونیستی باشیم؟ واقعیت امر بر آن است که امروز کفه دیپلماسی و مذاکره سنگینتر از کفه منازعه و جنگ است. این مهم نیز به دلایل مختلفی در شرایط کنونی رخ داده که از آن جمله میتوان به عدم ارزیابی درست آمریکا از توان نظامی و قدرت بازدارندگی ایران، حمایت تمامقد مردم از حاکمیت و مسئولان و از طرفی خسارات سنگین به منافع آمریکا در منطقه و همچنین خسارت نظامی به آمریکا و همچنین دست برتر ایران در تنگه هرمز اشاره کرد. آنچه مسلم است شکی نیست که اگر آمریکاییها حتی یک درصد میتوانستند شرایط را به نفع خود آنطور که میخواهند تغییر دهند امروز راضی به مذاکره با ایران نمیشدند؛ لذا با تعریف شرایط جدید است که سران حاکم بر کاخ سفید به سمت دیپلماسی و مذاکره آمدهاند. البته دور اول مذاکرات میان ایران و آمریکا با تلاشها و میانجیگری پاکستان در نهایت بیاعتمادی انجام شد و همانطور که به نظر میرسید دور اول به رغم پیشرفتهای زیاد به جهت زیاده خواهیهای طرف آمریکایی و خواستههای غیر معقول به نتیجه نرسید و بیشترین زمان مذاکره در تاریخ مذاکرات طرفین با ۲۱ ساعت به جایی نرسد. چه اینکه ونس رئیس تیم مذاکراتی آمریکا به رغم بینتیجه ماندن مذاکرات آن را قدمی رو به جلو و ترامپ نیز مذاکره کنندگان ایرانی را باهوش خواند. مقامات کشورمان، اما زیاده خواهی آمریکاییها را مانع توافق خواندند و بر مواضع اعلامی خود مبتنی بر رعایت طرح ۱۰ ماده ایران تاکید کردند. با این حال از زمان پایان مذاکرات دور اول تاکنون شاهد مواضع متناقضی از سوی آمریکاییها در قبال ایران بودهایم. چه اینکه گاهی از تلاش طرف ایرانی برای دور دوم مذاکرات و حتی تماس با واشینگتن صحبت میکنند و گاهی نیز از عدم تمدید آتشبس و آخرین اقدام آنها نیز محاصره دریایی ایران و ادعای بستن تنگه هرمز بوده است که عملا چیزی جز یک نمایش قدرت نبوده و کشتیهای ایرانی به راحتی به عبور و مرور مشعول هستند. با این همه پرواضح است که آمریکاییها به دنبال مذاکره مجدد با ایران و دستیابی به یک توافق هستند؛ اما مهم این است که برای رسیدن به یک توافق درست باید ابتدا حقوق ایران را به رسمیت بشناسند و طرح ۱۰ مادهای ایران را قرار بود مبنای مذاکرات باشد را مدنظر قرار دهند و با زیاده خواهی مانع به ثمر رسیدن توافق نشود. پر واضح است که اگر آمریکاییها بخواهند با همان مواضع و رویکردهای گذدشته به مذاکرات در دور دوم بیایند مذاکرات از پیش شکست خورده خواهد بود، چراکه ایران تفاوت مذاکره را با دستور و تسلیم به خوبی میداند و نه برای پذیرش شروط آمریکا و تسلیم؛ بلکه صرفا برای مذاکره خواهد رفت.
*تلاش پاکستان برای توافق
بسیاری بر این باورند که مذاکرات ایران و آمریکا طی ۴۷ سال گذشته بدین حد نزدیک و و با حضور مقامات ارشد سیاسی کشور نبوده و مذاکرات اسلامآباد نیز بیش از یک مذاکره هستهای ساده است و طرفین بر مسائل کلانتری مذاکره کردهاند. در این میان با وجود عدم نتیجهگیری طرفین از مذاکره، اما پاکستان به عنوان میزبان و میانجی از تکاپو نیفتاده است و نهایت تلاش خود را برای نزدیک کردن مواضع طرفین به هم انجام میدهد. در همین راستا سفر عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان به تهران و دیدار با مسئولان رده بالای سیاسی و نظامی کشور را میتوان از جمله این تلاشها دانست. چنانکه همزمان با سفر وی به تهران ارتش پاکستان در بیانیهای نوشت: «سفر فیلد مارشال سید عاصم منیر فرمانده ارتش این کشور به جمهوری اسلامی ایران در ادامه تلاشهای اسلامآباد با پیشبرد میانجیگری در منطقه انجام شده است». نکته مهم اینکه فرمانده ارتش پاکستان پس از دیدار با مقامات کشورمان روز گذشته برای دیدار با مقامات ارشد آمریکایی در جهت میانجیگری در ازسرگیری مذاکره تهران را به مقصد واشنگتن ترک کرد. از طرفی سفر شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان به عربستان و ترکیه را نیز میتوان برگ دیگری از تلاش پاکستانیها برای ازسرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا و توافق دانست.
*دور دوم و ابهام در مذاکرات
پس از افزایش گمانهزنیها درباره برگزاری دور بعدی مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در اسلامآباد، تمهیدات جدید امنیتی و ترافیکی در پایتخت پاکستان حکایت از آن دارد که این شهر خود را برای یک رویداد بزرگ بینالمللی آماده میکند. برخی رسانهها مدعی شدهاند که دور بعدی مذاکرات احتمالا هفته جاری در اسلامآباد برگزار خواهد شد. هر چند تاکنون هیچ مقام رسمی در پاکستان برگزاری دور دوم مذاکرات اسلامآباد را تایید یا رد نکرده، اما مشاهدات خبرنگار ایرنا از سطح شهر اسلامآباد حکایت از تکاپوی پایتخت پاکستان برای میزبانی از رویداد بزرگی دیگر مرتبط با تحولات جاری در خاورمیانه است. برخی از شبکههای خبری و چهرههای رسانهای پاکستان نیز مدعی هستند که پس از سخنان ترامپ مبنی بر اینکه وی در صورت هرگونه توافق نهایی با ایران در اسلامآباد، به پاکستان سفر خواهد کرد، امکان سفر مسئولان بلندپایه ایران و آمریکا به اسلامآباد وجود دارد. این تحولات در کنار اخباری از تحرکات در اسلامآباد باعث شده تا گمانهزنیها پیرامون دور بعدی مذاکرات در هتل سرینای اسلامآباد تشدید شود. چنانکه پلیس راهنمایی و رانندگی شهر اسلامآباد از جمعه ۱۶ آوریل (۲۸ فروردین) تا ۲۶ آویل (۶ اردیبهشت) ورود هرگونه خودروهای سنگین به بخشهای خاص پایتخت به ویژه محدود منطقه قرمز یعنی جایی که هتل بینالمللی سرینا، سفارتخانهها، کاخ نخست وزیری و ریاست جمهوری قرار دارد، ممنوع اعلام کرده است. باید دید تمامی این اتفاقات در نهایت به مذاکره و توافق ایران و آمریکا ختم میشود یا روند امور به سمت و سوی دیگری خواهد رفت.
*دیدارهای دیپلماتیک
شامگاه پنجشنبه بود که رئیسجمهور کشورمان در دیدار با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، تأکید کرد: از ابتدای پذیرش مسئولیت تمام تلاش ما مبتنی بر تقویت دوستی و برادری در داخل و منطقه بوده است، اما از همان آغاز، اقدامات خصمانه و تحریکآمیز از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی مشاهده شده است. با این حال، ایران به دنبال بیثباتی در منطقه نبوده و خواهان توسعه روابط برادرانه با کشورهای همسایه و منطقه است. مسعود پزشکیان با قدردانی ویژه از نقش پاکستان به عنوان یک کشور اسلامی در پیگیری توقف جنگ، اظهار کرد: تلاشهای مسئولانه و پیگیرانه پاکستان مایه خرسندی است و سایر کشورهای اسلامی نیز باید رویکردی مشابه اتخاذ کنند. وی همچنین با اشاره به بیاعتمادی مردم ایران نسبت به آمریکا به دلیل نقض مکرر تعهدات، حملات در حین مذاکرات و ترور مسئولان، تأکید کرد: با وجود چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران با اتکا به روابط برادرانه با کشورهای دوست از جمله پاکستان، در این مسیر قرار گرفته، اما طبعا منافع ملت خود را با قدرت پیگیری خواهد کرد. در این دیدار عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان با تأکید بر تلاشهای جاری برای پایان دادن به جنگ اظهار کرد: ما ضمن اینکه معتقدم خیلی زود میتوانیم به توافق دست یابیم تاکید داریم که این جنگ جز ویرانی و خسارت، دستاوردی نخواهد داشت. فرمانده ارتش پاکستان همچنین گزارشی از روند مذاکرات ارائه و ابراز امیدواری کرد که در آیندهای نزدیک، دستیابی به توافق و خاتمه جنگ محقق شود. همچنین در ادامه دیدارهای دیپلماتیک رئیس مجلس نیز در دیدار با فرمانده ارتش پاکستان با قدردانی از تلاشهای مقامات پاکستان از جمله ژنرال عاصم منیر برای برقراری آتشبس و برگزاری گفتوگو بین ایران و آمریکا، بیان کرد: جمهوری اسلامی ایران برای برقراری صلح و امنیت کامل در منطقه مصمم است، اما طرف مقابل همیشه با بدعهدی، مانع به نتیجه رسیدن اقدامات میشود. محمد باقر قالیباف به موضوع برقراری آتشبس فراگیر در همه مناطق درگیری بهعنوان یکی از بندهای توافق اولیه آتشبس ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان اشاره کرد و با یادآوری لزوم نظارت کشور میانجی بر تحقق این مسأله، اظهار داشت: امروز در گفتوگو با رئیس مجلس لبنان هم تأکید کردم که لبنان جزء لاینفک آتشبس همهجانبه است و نقش مهمی در حرکت رو به جلو برای صلح پایدار در منطقه دارد. پیش از این سایر مقامات کشورمان نیز با فرمانده ارتش پاکستان به دیدار و گفتوگو پرداختند.
