تضعیف ناتو؛ فرصت یا تهدید؟
با این حال ناتو تاکنون خود را از درگیری کنار کشیده و گفته میشود در حد کمکهای خفیف اطلاعاتی با آمریکاییها همکاری کرده است. نگرانی ناتو احتمالا این بوده که حمایت مستقیم از آمریکا موجب ایجاد و تعمیق شکاف در بین اعضای این پیمان خواهد شد. در سوی دیگر آمریکا تهدید کرده که بعد از پایان درگیری خاورمیانه، برای خروج از ناتو تلاش خواهد کرد. در صورتی که آمریکا از این پیمان نظامی خارج شود، ناتو نه تنها با تغییر سازمانی مواجه خواهد شد بلکه شاهد تحولات عمیق و چند لایه در مناسبات بینالمللی خواهیم بود.
خلأ عملیاتی
مهمترین پیامد این خروج، تضعیف توان نظامی ناتو خواهد بود. آمریکا بزرگترین تأمینکننده بودجه، تجهیزات پیشرفته و ظرفیتهای اطلاعاتی ناتو محسوب میشود. ضمن اینکه بخش عمدهای از بازدارندگی هستهای ناتو به تواناییهای آمریکا وابسته است و بدون حضور این کشور، ناتو با خلأیی جدی در قدرت عملیاتی مواجه خواهد شد که احتمالا بهسادگی قابل جبران نخواهد بود. دومین پیامد، کاهش اعتبار اصل «دفاع جمعی» یا ماده ۵ این پیمان است. این اصل بیان میکند که حمله به یک عضو، حمله به همه اعضاست. در عمل، این تضمین تا حد زیادی بر پایه قدرت و تعهد آمریکا شکل گرفته است. در غیاب آمریکا، کشورهای عضو ممکن است نسبت به میزان پایبندی یکدیگر تردید کنند و این مهمترین چالشی خواهد بود که کل ساختار ناتو را تحت تاثیر قرار خواهد داد. نباید فراموش کرد که هنوز هم برخی زخمهای باقی مانده از جنگ جهانی دوم در بین اروپاییها قابل تشخیص است و غلبه ناسیونالیسم در این کشورها به معنای افتراق شدیدتر خواهد بود. در عین حال تضعیف کلی ناتو بیتردید موجب ضعف اروپا در برابر تهدیدهای روسیه معنا میشود. خروج آمریکا فشار زیادی بر کشورهای اروپایی وارد خواهد کرد تا مسئولیت امنیت خود را بیشتر بر عهده بگیرند. این وضعیت میتواند به افزایش بودجههای نظامی، توسعه صنایع دفاعی و تلاش برای ایجاد یک چارچوب امنیتی مستقل در قالبی اروپایی منجر شود، اما هماهنگی بین کشورهای اروپایی به دلیل تفاوتهای فرهنگی چالشبرانگیز بوده و دستیابی به ساختار دفاعی مستقل، بسیار پیچیده خواهد بود.
*پیامدهای جهانی
در سطح کلانتر، چنین تحولی میتواند به تغییر توازن قدرت جهانی بینجامد. کاهش نقش آمریکا در ناتو میتواند فرصتهایی برای رقیب بزرگ آمریکا یعنی چین و در سطحی دیگر برای روسیه ایجاد کند تا بدون دغدغه نفوذ خود را در مناطق مختلف افزایش دهند. مسالهای که بیتردید موجب شکلگیری ائتلافهای جدید و بازتعریف روابط بینالملل خواهد شد. در آن صورت ایران نه تنها در غرب آسیا، که به واسطه تلاش برای حضور در مناطق دوردست این امکان را خواهد یافت که نقش تعیین کنندهای داشته باشد. افزایش قدرت عمل ایران میتواند موجب فعال شدن رقابت بین برخی کشورهای منطقه شود. دیگر اینکه صرف نظر از اروپاییها به دلیل نزدیکی به روسیه، افزایش نااطمینانی امنیتی یکی دیگر از پیامدهای محتمل است. کشورهای دیگر هم برای جبران خلأ ایجادشده ممکن است به تقویت توان نظامی خود، از جمله توسعه تسلیحات پیشرفته یا حتی هستهای، روی آورند و این روند میتواند خطر رقابت تسلیحاتی را در سطخ جهان افزایش دهد. در مجموع میتوان گفت خروج آمریکا از ناتو به معنای فروپاشی فوری این پیمان نیست، اما بدون تردید آن را بهشدت تضعیف کرده و نظام امنیتی بینالمللی را وارد مرحلهای جدید و پرچالش خواهد کرد.
