جنگ و چالش قیمت نفت
بهمن آرمان ،اقتصاددان نوشت: وارد یک جنگ تمامعیار شدهایم که ادامه این وضعیت همراه با مخاطرات زیادی خواهد بود. در شرایط کنونی قیمت نفت بهدلیل درگیریهایی که در تنگه هرمز در حال رخ دادن است به بیشترین میزان خود در دو سال اخیر رسیده و با توجه به چشمانداز پیش رو این احتمال وجود دارد که در روزهای آینده قیمت نفت همچنان مسیر صعودی خود را ادامه دهد.
شوکی که به بازار سرمایه در ایران وارد شد در دهههای گذشته و پس از پایان جنگ ایران و عراق نیز به اقتصاد ایران وارد شده بود، با این وجود این شوک کوتاهمدت بود و خیلی زود شرایط به حالت پایدار برگشت. البته باید تاکید کرد که ساختار اقتصاد ایران مانند دیگر کشورها بهگونهای نیست که عدم ثبات را برای مدت زمان طولانی تحمل کند.
از سوی دیگر باید توجه داشت که هزینههای مربوط به جنگ خود را به بودجه تحمیل میکند و اگر این شرایط برای مدت طولانی برقرار باشد احتمال دارد با چالشهایی مواجه شویم که حل آنها آسان نخواهد بود. اکنون ترامپ در وضعیت خاصی گرفتار شده است. او میداند که درصد قابلتوجهی از انرژی جهان در خاورمیانه قرار دارد و همین موجب شده که خاورمیانه همواره از نظر امنیت مورد توجه باشد.
در گذشته هم شاهد بودیم که تلاش میشد که جنگ در منطقه گسترش پیدا نکند. از سوی دیگر بخش عظیمی از منابع گاز جهان در ایران و قطر قرار گرفته است. آمریکا با وجود اینکه از دهه ۵۰ به تکنولوژی جایگزین نفت دست یافته بود، اما تلاش میکرد جلو کاهش استفاده از نفت را بگیرد. مجموع شرایط به گونهای است که میزان سرمایهگذاریهای شرکتهای انرژی مانند توتال و شل رو به کاهش است و تلاش میکنند خود را از این چرخه خارج کنند.
به همین دلیل نگاه کلی به خاورمیانه چنان است که تا تضمینکننده سرمایهگذاری در کشورهایی باشد که بازار اصلی آمریکا به شمار میروند. در نتیجه ادامه وضعیت جنگی و درگیرشدن کشورهای منطقه بازارنفت جهانی را با چالشهای مهمی مواجه خواهد کرد. هنوز نمیتوان با قاطعیت از واکنش بازار سرمایه در ایران به ادامه این وضعیت سخن گفت. به بیان دیگر نمیتوان رقم آینده دلار در بازار ایران را پیشبینی کرد، اما معتقدم رقم فعلی برای اقتصاد ایران مفید نخواهد بود و پیامدهای منفی خاص خود را خواهد داشت.
بانکهای سرمایهگذاری که حجم دادوستد آنها یک و نیم تریلیون در سال است، اغلب آمریکایی هستند. این بانکها در شرایط عادی نرخ برابری ارزها، قیمت طلا، قیمت نفت و قیمت سایر کالاها را در بازارهای جهانی تعیین میکنند و با توجه به افزایش قیمت نفت میتوان تصور کرد که این بانکها با چالش عمیقی مواجه شدهاند. اینکه برخی تصور میکنند قیمت دلار در اختیار دولتها قرار دارد و سیاستهای داخلی کشورها باعث افزایش و یا کاهش قیمت آن میشود با واقعیت همخوان نیست. در واقع بانکهای سرمایهگذاری جهان هستند که در این زمینه نقش تعیینکننده دارند.
اگر شاخصهای بنیادی نشاندهنده عمق و قدرت یک اقتصاد نباشد یعنی اگر یک اقتصاد بهصورت طبیعی در شمار اقتصادهای قدرتمند قرار نگیرد، میتوان انتظار داشت که در چالشهای بزرگ شاهد کاهش ارزش پول ملی باشیم. وضعیتی که با توجه به شرایط جنگی تشدید خواهد شد. باید توجه داشت که مسائل اقتصادی در کشور با مسائل مربوط به سیاست خارجی گره خورده است. هر هشداری که لازم بود، در گذشته مطرح شده و اکنون زمان آن است که با توجه به قابلیتها و تواناییهایی که داریم، با توجه به اینکه کشور درگیر یک جنگ تمامعیار شده، نهایت تلاش باید در این راستا باشد که جلو گسترش مشکلات گرفته شود.
