محک طلا و ارز در میدان جنگ

در شرایطی که انتظار عمومی همواره این بوده که با تشدید بحران‌های سیاسی و امنیتی، دارایی‌های امن مانند ارز و طلا با موجی از تقاضا مواجه شود و قیمت آنها افزایش پیدا کند، روندی متفاوت در بازار ایران شکل گرفت؛ روندی که نه تنها افزایش قابل توجهی را به همراه نداشت بلکه در مقاطعی به کاهش قیمت‌ها نیز منجر شد. کارشناسان معتقدند دلیل اصلی این امر ناشی از وضعیت جنگی است که بسیاری از بازار‌های رسمی و نیمه رسمی، به حالت تعطیلی کامل یا نیمه کامل در می‌آینده و به این ترتیب شاهد کاهش قیمت دلار و طلا در کشور هستیم. 

به گزارش «آرمان ملی»، مهدی طباطبایی کارشناس اقتصادی در این باره گفت: فضای روانی بازار طلا و ارز پیش از شروع جنگ، به شدت تحت تأثیر اخبار سیاسی قرار داشت، بسیاری از معامله‌گران نیز در آن زمان، با اندیشه از وقوع درگیری نظامی که می‌تواند موجی از بی‌ثباتی اقتصادی ایجاد کند، باعث شد بخشی از سرمایه‌های سرگردان به سمت دلار و طلا حرکت کند و قیمت‌ها در مسیر صعودی قرار بگیرد. در آن مقطع، بسیاری از افراد با هدف حفظ ارزش دارایی‌های خود یا حتی کسب سود از نوسانات احتمالی، اقدام به خرید ارز و فلزات گران‌بها کردند، ولی با آغاز درگیری‌ها، بازار واکنشی متفاوت از پیش‌بینی‌های عمومی نشان داد به گونه‌ای که، در ساعات ابتدایی انتشار اخبار نظامی، قیمت دلار و طلا جهش کوتاهی را تجربه کرد؛ جهشی که بیشتر ناشی از شوک اولیه و رفتار هیجانی معامله‌گران بود و در چنین شرایطی حجم معاملات معمولاً پایین است، اما سرعت واکنش‌ها بالاست و همین موضوع باعث می‌شود قیمت‌ها به‌طور ناگهانی تغییر کنند، ولی در شرایط ایجاد شده جدید، این موج افزایشی دوام چندانی نداشت و بازار خیلی زود وارد مسیر اصلاحی شد. 

دلیل اصلی روند نزولی 

این کارشناس اضافه کرد: در این راستا به تدریج آرام، اما پیوسته از کاهش قیمت در بازار ارز و طلا شکل گرفت که البته نه به دلیل بهبود ناگهانی شرایط سیاسی بلکه بیشتر به دلیل تغییر رفتار بازیگران اقتصادی در داخل کشور بود، در حقیقت مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و روانی باعث شد عرضه ارز در بازار افزایش پیدا کند، در حالی که تقاضا برای خرید آن در وضعیت ضعیفی قرار داشت. او افزود: از جمله مهمترین عوامل این تغییر روند به وضعیت فعالیت‌های اقتصادی در شرایط جنگی بازمی‌گردد، چراکه در دوره‌های بحران نظامی بسیاری از بازار‌های رسمی و نیمه‌رسمی با محدودیت مواجه می‌شوند. این رویه در باره بورس نیز قابل مشاهده است. کاهش فعالیت در بورس، رکود در معاملات املاک و کاهش گردش مالی در بخش‌های مختلف اقتصادی باعث می‌شود بسیاری از کسب‌وکار‌ها با کمبود نقدینگی مواجه شوند. در این وضعیت، شرکت‌ها و فعالان اقتصادی برای تأمین هزینه‌های جاری خود ناچار به تبدیل دارایی‌های ارزی به ریال می‌شوند و پرداخت حقوق کارکنان، تأمین هزینه‌های عملیاتی و مدیریت سرمایه در گردش در شرایط بحرانی نیازمند نقدینگی فوری است و همین موضوع بخشی از ذخایر ارزی فعالان اقتصادی را وارد بازار می‌کند. 

تاثیر رفتار مردم

طباطبایی توضیح داد: علاوه بر بنگاه‌های اقتصادی، رفتار خانوار‌ها نیز نقش قابل توجهی در تغییر روند بازار داشت، قطعاً گروهی از جامعه که نگران طولانی شدن بحران و بروز اختلال در تأمین کالا‌های اساسی بود، تلاش کرد منابع مالی خود را به سرعت به کالا‌های ضروری تبدیل کند و برای خرید مواد غذایی، دارو و اقلام مورد نیاز در شرایط اضطراری، به نقدینگی ریالی احتیاج داشتند و بنابراین بخشی از ارز یا طلای ذخیره‌شده خود را فروختند. این رفتار که در بسیاری از بحران‌های ناگهانی مشاهده می‌شود، باعث افزایش عرضه ارز و طلا در بازار داخلی شد. او ادامه داد: همچنین در این بین، نگاه بخشی از فعالان اقتصادی به تحولات سیاسی هم تغییر کرد. در حقیقت درگیری نظامی می‌تواند نقطه‌ای برای پایان یک دوره طولانی از تنش‌ها باشد، لذا وقوع یک رویارویی مستقیم ممکن است در نهایت به توافق‌های سیاسی یا تغییر در معادلات منطقه‌ای منجر شود. بر این اساس، چشم‌انداز بلندمدت اقتصاد ایران را نسبت به قبل چندان تیره نمی‌بینند و به همین دلیل تمایل کمتری برای نگهداری دارایی‌های خود، چون طلا و ارز دارند، در عین حال فروش ارز و طلا توسط این گروه نیز به افزایش عرضه در بازار کمک کرده است و در نتیجه این افزایش عرضه، کاهش تقاضا نیز نقش مهمی در کاهش قیمت‌ها داشته است. 

بلاتکلیفی اقتصادی

او بلاتکلیفی اقتصادی کشور را از دیگر عوامل وضعیت کنونی ذکر و بیان کرد: بسیاری از سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند وارد معاملات پرریسک نشوند، قطعا خرید ارز یا طلا در زمانی که بازار‌ها با محدودیت فعالیت مواجه هستند و چشم‌انداز کوتاه‌مدت نامشخص است، برای بسیاری از افراد جذابیت چندانی ندارد، بر این اساس، دلیل تقاضای جدید برای خرید دلار یا طلا در سطح پایین‌تری نسبت به دوره‌های عادی قرار گرفته است. این کارشناس افزود: البته مسائل روانی نیز فضای جنگی تأثیر متفاوتی بر رفتار اقتصادی جامعه گذاشته است، چون در دوره‌هایی که اخبار نظامی و امنیتی در صدر توجه عمومی قرار می‌گیرد، اولویت بسیاری از افراد از سرمایه‌گذاری و کسب سود به مدیریت ریسک و تأمین نیاز‌های فوری تغییر می‌کند و این تغییر اولویت‌ها باعث می‌شود جریان نقدینگی به جای حرکت به سمت بازار‌های مالی، به سمت مصرف و ذخیره کالا‌های ضروری هدایت شود که در نهایت چنین روندی کاهش تقاضا برای دارایی‌هایی مانند ارز و طلاست. وی محدود شدن امکان فعالیت سفته‌بازانه در بازار‌ها را از جمله دلایل وضعیت موجود دانست و گفت: در شرایط عادی، بخشی از نوسانات بازار ارز ناشی از فعالیت معامله‌گرانی است که با هدف کسب سود کوتاه‌مدت وارد بازار می‌شوند، ولی در فضای بحران نظامی، کاهش حجم معاملات و افزایش ریسک‌های پیش‌بینی‌ناپذیر باعث می‌شود بسیاری از این بازیگران از بازار فاصله بگیرند، در عین حال خروج این گروه از معاملات می‌تواند شدت نوسانات افزایشی را کاهش دهد و حتی زمینه افت قیمت را فراهم کند. قطعا بازار طلا نیز تا حد زیادی تحت تأثیر همین متغیر‌ها قرار داشته است. هرچند طلا در سطح جهانی به عنوان دارایی امن شناخته می‌شود، اما در بازار داخلی ایران قیمت آن ارتباط نزدیکی با نرخ ارز دارد. از این رو، زمانی که دلار در مسیر نزولی قرار می‌گیرد، قیمت طلا نیز معمولاً با فاصله کوتاهی واکنش مشابهی نشان می‌دهد، از سوی دیگر، فروش طلا توسط خانوار‌ها برای تأمین نقدینگی نیز به افزایش عرضه در این بازار کمک کرده است. او تاکید کرد: باید توجه داشت که کاهش قیمت ارز و طلا در چنین شرایطی لزوماً به معنای بهبود بنیاد‌های اقتصادی نیست، بلکه این روند بیشتر حاصل شرایط خاص اقتصاد در زمان بحران است و ممکن است با تغییر وضعیت سیاسی یا بازگشایی کامل بازار‌ها دچار تغییر شود. در حقیقت زمانی که فعالیت‌های اقتصادی به حالت عادی بازگردد و جریان سرمایه دوباره در بازار‌ها شکل بگیرد، رفتار قیمت‌ها نیز می‌تواند متفاوت باشد. 

تغییرات معکوس روند عادی

طباطبایی معتقد است: تجربه اخیر نشان داد که واکنش بازار‌ها به بحران‌های سیاسی همیشه مطابق انتظار عمومی نیست، هرچند در بسیاری از کشور‌ها وقوع جنگ یا تنش نظامی باعث افزایش قیمت ارز‌های خارجی و دارایی‌های امن می‌شود، اما ساختار خاص اقتصاد ایران، محدودیت‌های بازار و رفتار متفاوت بازیگران اقتصادی می‌تواند نتیجه‌ای کاملا متفاوت ایجاد کند. افزایش عرضه ارز از سوی فعالان اقتصادی و خانوار‌ها در کنار کاهش تقاضای سرمایه‌گذاری، ترکیبی از عوامل را شکل داده که در نهایت به افت قیمت‌ها در بازار منجر شده است. او در پیش‌بینی احتمالی آینده این بازار‌ها گفت: البته پیش‌بینی مسیر بازار ارز و طلا تا حد زیادی به تحولات سیاسی و نحوه مدیریت شرایط اقتصادی بستگی خواهد داشت، از این رو اگر تنش‌ها ادامه پیدا کند و محدودیت در فعالیت بازار‌ها باقی بماند، احتمال ادامه فشار نزولی بر قیمت‌ها وجود دارد، از طرفی هم هرگونه تحول سیاسی که چشم‌انداز اقتصاد را دستخوش تغییر کند می‌تواند جهت حرکت بازار را نیز تغییر دهد. او افزود: در یک تحلیل کلی می‌توان گفت آن چیزی که اهمیت دارد این است که رفتار بازار‌ها در شرایط بحران، بیش از آنکه تابع یک قاعده ثابت باشد، به ترکیبی از عوامل اقتصادی، روانی و سیاسی وابسته است. تجربه اخیر نیز نشان داد که حتی در شدیدترین تنش‌های ژئوپلیتیکی، مسیر قیمت‌ها می‌تواند برخلاف تصور عمومی حرکت کند و تحلیل این تحولات نیازمند در نظر گرفتن مجموعه‌ای پیچیده از متغیرهاست. گفتنی است، قیمت طلا هجده عیار تا لحظه تنظیم این گزارش، حدوداً گرمی هفده میلیون و هفتصد هزار تومان بوده است.