تحرکات دیپلماسی در ابعاد جهانی
تجربههای تاریخی نشان دادهاند که حتی در سختترین شرایط تقابل، مذاکره میتواند راهی برای جلوگیری از گسترش درگیری، کاهش هزینههای انسانی و اقتصادی و حفظ ثبات منطقهای باشد. در چنین فضایی، روزنههای دیپلماتیک ارزشمندترین ابزار برای مدیریت بحران و کاستن از شدت خصومتها هستند. از سوی دیگر، تلاش کشورهای منطقه برای میانجیگری از جمله عراق، قطر و عمان نشانگر درک عمیق آنان از پیامدهای سنگین ادامه تنش بر امنیت خلیجفارس و اقتصاد جهانی است. این کشورها دریافتهاند که هرگونه جنگ تمامعیار میان ایران و آمریکا نهتنها مرزهای سیاسی، بلکه بنیانهای انرژی، تجارت و ثبات داخلی آنان را نیز تحتتأثیر قرار خواهد داد. همزمان، ورود کشورهای فرامنطقهای همچون روسیه، چین و اندونزی به عرصه میانجیگری، بُعد بینالمللی این بحران را برجستهتر کرده است. این بازیگران با تکیه بر منافع ژئوپلیتیک و اقتصادی مشترک خود، در پی آنند تا مسیر گفتوگو را باز نگهدارند. مهمتر از همه، پیشنهاد اخیر نخستوزیر هند برای آغاز گفتوگوهای جدید میان تهران و واشنگتن نشانهای از تمایل جهانی برای جلوگیری از تشدید بحران و یافتن راهحلی پایدار است. در واقع، دیپلماسی در چنین شرایطی نه نشانه ضعف، بلکه جلوهای از عقلانیت سیاسی و آیندهنگری است. انتظار و تداوم تلاش برای مذاکره میتواند به تعبیر درست، سپری در برابر جنگ تمامعیار و تخریبهای غیرقابل جبران آن باشد. در ادامه این گزارش و با توجه به اینکه شدت جنگ بین ایران و آمریکا همچنان به چشم میخورد آخرین تحولات دیپلماسی را بررسیخواهیم کرد. در این مورد بیشتر میخوانید.
اقدامات دهلینو
همانطوری که اشاره کردیم در ادامه اقدامات میانجیگرانه برخی کشورها، روزگذشته نخستوزیر هند در تماسی تلفنی با مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری از آمادگی برای میانجیگری هند خبر داد. پزشکیان روز حمعه در این گفتوگو با نارندا مودی، ضمن قدردانی از مواضع متعادل و سازنده هند در عرصه بینالمللی و تلاش برای کاهش تنشها گفت: «در حالی که ایران در مسیر مذاکره با آمریکا و حل موضوعات از طریق دیپلماسی قرار داشت، حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی رخ داد؛ تجاوزی که برخلاف قواعد بینالمللی و حقوق بشردوستانه بود. ایران آغازگر جنگ نبوده و تمایلی به ادامه آن ندارد، اما بر اساس حق دفاع مشروع، پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه را که مبدأ حمله بودند، هدف قرار داد. ایران همچنان به گسترش تعاملات با هند و کشورهای دوست در چارچوب سازمانهایی همچون بریکس و شانگهای متعهد است.» نارندرا مودی، نخستوزیر هند نیز نگرانی عمیق خود از تنشها در خاورمیانه را ابراز داشت و گفت: «هند دوست ایران است. دهلینو حداکثر تلاش خود را برای ایفای نقش در مسیر دیپلماسی به کار خواهد گرفت و تشدید درگیری به نفع هیچ طرفی نیست.» نخستوزیر هند با ابراز تأسف از وقوع جنگ در ماه مبارک رمضان، ابراز امیدواری کرد سال جدید شمسی و عید نوروز نویدبخش آرامش، صلح و ثبات در منطقه باشد و مسائل از مسیر گفتوگو و دیپلماسی حل شود.
تحرکات پکن
پکن از جمله کشورهایی است که از ابتدای شروع جنگ در تلاش برای اینجاد فضایی برای شروع دوباره مذاکرات است. در همین مورد و برای چندمین بار در روزهای اخیر وزارت امور خارجه چین در پی حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، از همه کشورهای درگیر جنگ خواست تا به قواعد بینالمللی احترام بگذارند. در ادامه این بیانیه آمده است: «حمله به اهداف غیرنظامی را محکوم میکنیم و به ارائه کمکهای بشردوستانه لازم به مردم ایران برای غلبه بر مشکلات فعلی ادامه خواهیم داد. صلیب سرخ چین ۲۰۰ هزار دلار به هلالاحمر ایران کمک خواهد کرد. در عین حال باید به حاکمیت و تمامیت ارضی همه کشورها احترام گذاشته شود. همه طرفها باید عملیات نظامی در خاورمیانه را متوقف کرده و در اسرع وقت به گفتوگو و مذاکره بازگردند.»
سناریوهای اسلامآباد
باتوجه به مواردی که به آنها اشاره کردیم باید به این مورد هم اشاره کنیم که پاکستان از ابتدای شروع جنگ خود را برای ایجاد روابط بین طرفها بهعنوان میانجی معرفی کرد، نبابد فراموش کنیم که اسلامآباد میتواند نقش تعیین کنندهای در منطقه ایفا کند، زیرا هم رابطی با آمریکاییها دارد و هم قراردادهای راهبردی جدیدی با اعراب حاشیه خلیجفارس به امضا رسانده است. در این مورد روز گذشته محمد شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در یک سفر اعلامنشده راهی ریاض شد تا با محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی دیدار کند. دفتر نخستوزیری پاکستان با انتشار پیامی در همین مورد اعلام کرد که این بازدید بیانگر تعهد اسلامآباد به دیپلماسی است و به تلاشهای خود برای کمک به کاهش تنشها در منطقه ادامه خواهد داد.
