تشدید بحران مواد غذایی منطقه با جنگ
این تنگه مسیر اصلی عبور بخش قابلتوجهی از صادرات نفت و گاز کشورهای تولیدکننده منطقه است و به همین دلیل هرگونه اختلال در آن میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای جغرافیایی منطقه داشته باشد. در شرایطی که بازارهای جهانی انرژی به شدت به ثبات مسیرهای حملونقل وابستهاند، کوچکترین محدودیت در تردد کشتیها از این گذرگاه میتواند زنجیرهای از واکنشهای اقتصادی را در سراسر جهان به دنبال داشته باشد. این مسئله به خصوص در شرایط جنگ کنونی در منطقه باعث تشدید نگرانیهای کشورهای منطقه برای تامین مواد غذایی خود که حدود هفتاد وپنج درصد از واردات اکثر این کشورها را شامل میشود، گردیده است. به گزارش «آرمان ملی»، علی حریتپرور، کارشناس اقتصادی در این باره گفت: این امر همزمان با تشدید تنشهای نظامی بین ایران و آمریکا واسرائیل و مسدودسازی تنگه هرمز از سوی ایران، علاوه بر نقل و انتقالات انرژی در جهان، باعث مشکلات بسیاری برای حمل ونقل اقلام ومواد غذایی و... به خصوص برای کشورهای منطقه نیز موجب شده که به تدریج شدیدتر نیز خواهد شد. او افزود: اهمیت این مسیر دریایی علاوه بر انتقال نفت، در سالهای اخیر با گسترش تجارت دریایی، حجم قابل توجهی از کالاهای تجاری نیز از این مسیر عبور میکند. کالاهای صنعتی، مواد اولیه، محصولات پتروشیمی و حتی بخشی از مبادلات غذایی منطقه از طریق این مسیر جابهجا میشود، از این رو، پیشبینی میشود علاوه بر افزایش شدید قیمت انرژی و محدودیت تولید نفت و... در کشورهای منطقه، چون قطر و... باعث افزایش هزینههای حمل و نقل و قیمت مواد غذایی و تولید مواد اولیه در کشورهای منطقه و دیگر نقاط جهان نیز شود.
هزینه نقل وانتقالات
حریتپرور اضافه کرد: بدیهی است، تأثیرات اختلال در مسیرهای دریایی تنها به انرژی محدود نمیشود، بلکه شبکه تجارت جهانی به گونهای شکل گرفته که بسیاری از کشورها برای تأمین نیازهای اساسی خود به واردات وابستهاند و در این بین کشورهای خاورمیانه به دلیل شرایط اقلیمی خاص، بخش قابل توجهی از مواد غذایی خود را از خارج وارد میکنند، از سوی دیگر، آب وهوای گرم و خشک، محدودیت منابع آبی و زمینهای قابل کشت باعث شده است که تولیدات کشاورزی در بسیاری از این کشورها محدود باشد و در نتیجه واردات نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی آنها داشته باشد. او توضیح داد: به این ترتیب، مسیرهای دریایی برای انتقال غلات، مواد غذایی و نهادههای کشاورزی اهمیت زیادی دارند و هرگونه اختلال در حملونقل دریایی میتواند زمان و هزینه واردات این کالاها را افزایش دهد، قطعاً در چنین شرایطی کشورهایی که به واردات غذایی وابستهاند ممکن است با چالشهایی در تأمین سریع و ارزان مواد غذایی روبهرو شوند که در نهایت این مسئله میتواند به افزایش قیمت مواد غذایی در بازارهای منطقهای منجر شود و فشار بیشتری بر اقتصاد خانوارها وارد کند.
بیمه حمل و نقل دریایی
این کارشناس امنیت و بیمه حمل و نقل دریایی همزمان با بسته شدن تنگه هرمز را یکی دیگر از چالشها برای کشورهای منطقه برشمرد و افزود: از سوی دیگر، صنعت حملونقل دریایی نیز به شدت به امنیت مسیرهای کشتیرانی وابسته است. شرکتهای کشتیرانی برای برنامهریزی مسیرها، زمانبندی سفرها و بیمه محمولهها نیازمند شرایطی قابل پیشبینی هستند، چراکه زمانی یک مسیر مهم با نااطمینانی روبهرو میشود، هزینههای بیمه، امنیت و حملونقل افزایش مییابد. این افزایش هزینهها در نهایت به قیمت نهایی کالاها منتقل میشود و مصرفکنندگان در نقاط مختلف جهان آن را احساس میکنند. او ادامه داد: از طرفی، آسمان منطقه نیز برای شبکه گستردهای از پروازهای تجاری اهمیت دارد، چون بسیاری از مسیرهای هوایی میان آسیا، اروپا و آفریقا از آسمان کشورهای خاورمیانه عبور میکنند و در نتیجه اختلال در این مسیرها میتواند باعث تغییر مسیر پروازها، افزایش زمان سفر و بالا رفتن هزینههای سوخت و عملیات برای شرکتهای هواپیمایی شود که در نهایت این موضوع نیز به نوبه خود بر هزینه حملونقل هوایی کالا و مسافر اثر میگذارد.
اختلال در ارتباطات جهانی
او معتقد است: در دنیای امروز، زنجیرههای تأمین جهانی به شدت به هم وابسته هستند و یک اختلال در یک نقطه از شبکه میتواند اثرات خود را در نقاط دوردست نشان دهد. به عنوان نمونه افزایش هزینه حملونقل انرژی میتواند بر هزینه تولید صنایع در کشورهای مختلف تأثیربگذارد. همچنین افزایش قیمت سوخت میتواند هزینه حملونقل کالاهای اساسی را بالا ببرد و در نهایت بر قیمت مواد غذایی و محصولات مصرفی اثر بگذارد. حریت پرور توضیح داد: در این وضعیت، بسیاری از کشورها تلاش کردهاند مسیرهای جایگزین برای انتقال انرژی و کالا ایجاد کنند. خطوط لوله، بنادر جدید و مسیرهای زمینی از جمله راهکارهایی هستند که برای کاهش وابستگی به یک مسیر خاص مطرح شدهاند. با این حال ایجاد چنین زیرساختهایی نیازمند سرمایهگذاریهای بزرگ و زمان طولانی است و در کوتاهمدت نمیتواند جایگزین کامل مسیرهای دریایی مهم شود. وی ادامه داد: از این رو حفظ مسیرهای حمل ونقل جهانی به خصوص تنگه هرمز از اهمیت خاصی برخوردار است و از نظر بازار جهانی نیز ثبات مسیرهای کشتیرانی نقش مهمی در حفظ تعادل عرضه و تقاضا دارد، چراکه هنگامی عرضه انرژی یا کالاها با اختلال روبهرو میشود، بازارها با نوسان مواجه میشوند. این نوسانات میتواند به بیثباتی اقتصادی در برخی کشورها منجر شود، بهویژه در کشورهایی که وابستگی بیشتری به واردات دارند.
اختلال طولانیمدت
این کارشناس در عین حال تاکید کرد: بدیهی است، هرگونه اختلال طولانیمدت در مسیرهای اصلی تجارت میتواند به تغییر الگوهای تجارت جهانی منجر شود، به این معنا که شرکتها ممکن است به دنبال مسیرهای جدید یا تأمینکنندگان جایگزین بروند و این مسئله میتواند ساختار بازارهای جهانی را در بلندمدت تغییر دهد. در حوزه انرژی نیز ممکن است کشورها تلاش بیشتری برای توسعه منابع جایگزین یا انرژیهای تجدیدپذیر انجام دهند تا وابستگی خود به مسیرهای خاص را کاهش دهند. حریت پرور افزود: قطعاً اهمیت تنگه هرمز و دیگر گلوگاههای دریایی تنها در نقش جغرافیایی آنها خلاصه نمیشود، بلکه این مسیرها بخش حیاتی از شبکه پیچیده اقتصاد جهانی هستند که شامل حوزههایی مانند انرژی، تجارت کالا، حملونقل دریایی و حتی امنیت غذایی بسیاری از کشورها را شامل میشود که ادامه حیات بسیاری از آنها به ثبات این مسیرها وابسته است، از این رو، همگان معتقدند که حفظ امنیت و پایداری این گذرگاهها نه تنها برای کشورهای منطقه بلکه برای کل اقتصاد جهانی اهمیت دارد. او یادآوری کرد: در دنیای کنونی، وابستگی متقابل اقتصادهای جهان کاملاً مبرز است، در حقیقت در جهانی که انرژی، غذا و کالاها از طریق شبکهای گسترده از مسیرهای دریایی جابهجا میشوند، هرگونه اختلال در یکی از این مسیرها میتواند زنجیرهای از پیامدهای اقتصادی و تجاری را به دنبال داشته باشد. از این رو ثبات در مسیرهای اصلی تجارت جهانی، یکی از مهمترین عوامل حفظ امنیت انرژی و ثبات بازارهای جهانی به شمار میرود و در این میان به نظر میرسد که این مسئله به عنوان یک عامل حیاتی برای کشورهای منطقه تلقی شود که به دنبال آن خواستار تجدیدنظر آمریکا واسرائیل در خصوص ادامه دار شدن جنگ در منطقه شوند. وی درباره بسته شدن تنگه هرمز گفت: بسته شدن تنگه هرمز به اقتصاد همه کشورهای منطقه، آسیب خواهد زد. با این حال در شرایط جنگی طبیعی است که چنین موضوعاتی مطرح شود. هرچه تردد در تنگه هرمز محدودتر شود، قیمت انرژی در جهان افزایش خواهد یافت و در این میان برخی کشورهای آسیایی مانند چین، ژاپن و هند بیشترین آسیب را متحمل خواهند شد. این موضوع به میزان ادامه یا کاهش تنشها بستگی دارد.
پیامدهای اقتصادی جنگ
کیوان کاشفی عضو هیات رئیسه اتاق ایران در این باره گفت: در حال حاضر نیز آثار جنگ آمریکا واسرائیل علیه ایران، در بازارهای جهانی انرژی قابل مشاهده است و افزایش قیمت نفت و سایر حاملهای انرژی تا حد زیادی تحت تأثیر همین شرایط قرار دارد. این تحولات تنها به بازار انرژی محدود نمیشود، بلکه بر بازارهای مالی جهان نیز تأثیر گذاشته و حتی موجب ریزش بورسها شده است. برای کشورهای سرمایهداری این موضوع بسیار مهم و نگرانکننده است و تبعات زیادی به همراه دارد. کاشفی تأکید کرد: هرچه جنگ طولانیتر شود، آسیبهای آن بیشتر خواهد شد. به نظر میرسد ایران تلاش کرده است با سیاستی خاص، تبعات جنگ را در منطقه توزیع کند تا این آسیبها فقط در داخل کشور متمرکز نباشد. وی همچنین درباره افزایش هزینه بیمه کشتیها و حملونقل دریایی گفت: این موضوع در کوتاهمدت قطعاً تأثیرگذار است. با این حال به اعتقاد من، آمریکا در این جنگ بیشتر در نقش همراه اسرائیل ظاهر شده و برنامه مشخصی برای این درگیری نداشته است. حمله و ایجاد تخریب بدون داشتن برنامه مشخص نمیتواند نتیجه مطلوبی به همراه داشته باشد. بسیاری از اهدافی که مطرح میشود، میتوانست از طریق مذاکره نیز دنبال شود، اما به هر حال به نظر میرسد اهداف و ملاحظات خاصی در این زمینه وجود داشته است.
