رستاخیز دیپلماسی در ژنو؟
مذاکرات در دو دور قبلی که در مسقط و ژنو برگزار شد با پیشرفتهایی همراه بود و طرفین ابراز رضایت و امیدواری کردند تا در نهایت به یک توافق طرفینی برسند. اینکه در پایان دور دوم مذاکرات سیدعباس عراقچی؛ رئیس هیات مذاکرهکننده ایران از موافقت کلی بر سر یکسری اصول راهنما صحبت کرده و از متن توافق احتمالی سخن به میان آورده و در نهایت پیشرفت در مذاکرات دور دوم در ژنو را مطرح کرده نشان میدهد که طرفین عزم جدی برای توافق را دارند و اگر در جزئیات به توافق برسند میتوان به توافق کلی امیدوار بود. آنچه مسلم است نه ایران تمایل به جنگ دارد و نه آمریکا جنگ را مطلوب خود میبیند؛ اما در عین حال هر دوطرف از آمادگی کامل خود برای جنگ صحبت میکنند تا در مذاکره بتوانند از این مساله امتیاز خاص خود را کسب کنند. هر چه هست هم ایران متمایل به توافق است و آنطور که هست اعضای تیم مذاکرهکننده ایران از توافق سریع استقبال میکنند و هم ویتکاف و کوشنر تلاش دارند که ژنو را دست پر ترک کرده و با خبر توافق نزد ترامپ بازگردند. اما باید دید در ژنو چه میگذرد و حال و هوای حاکم بر مذاکرات چگونه خواهد بود و در نهایت دود سفید توافق از محل مذاکرات در ژنو بر خواهد خاست یا اینکه گزینه نظامی و جنگ سرنوشت محتوم میان ایران و آمریکا خواهد بود.
* توافق یا جنگ؟
تحلیلها و اظهارنظرات بسیاری پیرامون مواجهه ایران و آمریکا طی چند وقت اخیر مطرح شده هر کسی از ظن خود نکاتی را پیرامون این مساله مطرح کرده است؛ اما مذاکرات پنجشنبه در ژنو پاسخ همه ابهامات و پرسشها را خواهد داد. اینکه بالاخره طرفین پس از ۳ دور مذاکره به توافق میرسند یا بازهم به روال ادوار گذشته این مذاکرات نیز با شکست مواجه شده و طرفین آماده تقابل نظامی خواهند شد؟ اینکه دیپلماسی میتواند طرفین را در آستانه بالاترین تنش نظامی به توافق و سازش بکشاند یا اینکه آخرین پنجره مذاکره و گفتوگو نیز بینتیجه بسته خواهد شد و منطقه خاورمیانه باردیگر خشونت جنگ را به چشم خواهد دید. واقعیت این است که در مقام نظر و تحلیل بسیاری موافق مذاکره و توافق ایران و آمریکا هستند و برای آن تلاشهایی هم انجام شده است. حتی نگاهی به صحبتهای ترامپ که بسیاری او را جنگطلب میخوانند نیز نشان میدهد که او نیز مذاکره و رسیدن به توافق را در اواویت میداند و از توافق منصفانه و خوب با ایران سخن میگوید. اما آنچه در این میان حائز اهمیت است اینکه طرفین بهصورت عملی تا چه میزان قائل به توافق هستند و اساسا نگاهشان به یک توافق خوب چیست؟ آمریکاییها شروط خاص خود را دارند و مهمتر از همه اینکه ایران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند. ایران نیز بر این موضوع صحه میگذارد و در این معنا که اساسا قصدی برای دستیابی به سلاح هستهای ندارد با آمریکا همکلام است. اما در اینکه طرف آمریکایی این اعلام موضع ایران را میپذیرد یا خیر همچنان ابهام وجود دارد. از طرفی بحث میزان غنیسازی محل بحث است. آمریکاییها معتقد به غنیسازی صفر هستند؛ اما ایران اساسا مخالف این رویکرد است و غنیسازی را حق طبیعی و مسلم خود میداند. اینجا است که چالش بهوجود میآید که اساسا طرفین باید در مساله حق غنیسازی ایران به توافق برسند و پس از آن نیز بحث میزان غنیسازی را مورد بررسی قرار دهند. از سوی دیگر آنچه باعث شده تا کفه ترازو به سمت جنگطلبان سنگینی کند تاثیر صهیونیستها و تندروهای آمریکایی بر ترامپ است که وی را برای جنگ با ایران ترغیب میکنند. هر چند که مخالفان جنگ نیز نکاتی را در خصوص مضرات جنگ با ایران از تنش در خاورمیانه و جنگ منطقهای تا آسیب نظامی و اقتصادی به آمریکا به ترامپ گوشزد کردهاند و از همین جهت نیز ترامپ در دوراهی جنگ و توافق قرار گرفته است. صبح چهارشنبه به وقت تهران ترامپ در کنگره آمریکا در خصوص مذاکرات با ایران اظهار کرد: «ما درحال مذاکره با آنها هستیم. ایرانیان بهدنبال توافق هستند، اما ما هنوز اظهاراتی مبنی بر تصمیم ایرانیان برای عدم دنبالکردن ساخت سلاح هستهای نشنیدهایم. ترجیح من این است که این مشکل را از طریق دیپلماسی حل کنیم». هر چند ترامپ پیش از این از گزینههای سختتر در صورت عدم توافق صحبت کرده بود و بسیاری او را شخصی غیر قابل پیشبینی میدانند، اما میتوان انتظار داشت که اطرافیان بهویژه ویتکاف و کوشنر اینبار در مسیر رسیدن به توافق به وی تاثیرگذار باشند. از سوی دیگر شامگاه سهشنبه نیز سیدعباس عراقچی در مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس در ارتباط با مذاکرات هستهای ایران و آمریکا نوشت: «اکنون یک فرصت تاریخی در اختیار داریم تا به توافقی بیسابقه دست یابیم که نگرانیهای متقابل را برطرف ساخته و منافع مشترک را تأمین کند. دستیابی به توافق در دسترس است، اما تنها در صورتیکه به دیپلماسی اولویت داده شود. ما ثابت کردهایم که برای پاسداری از حاکمیت خود، شجاعانه از هیچ تلاشی فروگذار نخواهیم کرد. همان شجاعت را نیز به میز مذاکره میآوریم، جاییکه برای دستیابی به حلوفصل مسالمتآمیز هرگونه اختلاف، تلاش خواهیم کرد». پیش از این مجید تختروانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه، نیز تاکید کرده که ایران آماده است «هرچه سریعتر» به توافق برسد و با حسننیت وارد مذاکرات میشود؛ اما همزمان هشدار داده در صورت هرگونه حمله، پاسخ بر اساس برنامهریزی دفاعی داده خواهد شد. حال به نظر میرسد رستاخیر دیپلماسی در ژنو فرا رسیده و جهان منتظر خبر توافق ایران و آمریکا است. توافقی مانند آنچه عراقچی گفت «بهتر و کاملتر از برجام».
*نقش سازنده آژانس
حضور رافائل گروسی، مدیرکل آژانس در دور دوم مذاکرات موثر و سازنده بود و نشان داد که وی میتواند طرفین را به سمت توافق هستهای نزدیکتر کند. خبر مهم اینکه گروسی در گفتوگویی اعلام کرده که برای دور سوم گفتوگوهای ایران و آمریکا درباره برنامه هستهای ایران راهی ژنو میشود. وی بیان کرد: «یک روند دیپلماتیک آغاز شده است که اکنون به اوج آن رسیده، چراکه آمریکا صراحتا نشان داده است قرار نیست هفتهها و ماهها به بحثکردن ادامه دهد. به نتیجه رسیدن این مذاکرات بسیار مهم است». با توجه به مذاکرات فشرده گروسی با عراقچی و ویتکاف در دور گذشته بهنظر میرسد که وی در این دور از مذاکرات که بسیار حساس است نیز میتواند نقش سازنده و بسزایی داشته باشد و ایران و آمریکا را به توافق نزدیک کند. توافقی که به نفع هر دوطرف است و میتواند منافع طرفین را تامین کند.
