دوراهی جنگ و صلح
جنگی که میتواند ابعاد گستردهای داشته باشد و کل منطقه را درگیر خود کند؛ لذا از همینرو است که شاهدیم از چند وقت گذشته تا کنون همه کشورها به انحاء مختلف در تلاشند تا مذاکرات ایران و آمریکا در نهایت به نتیجه برسد و توافق طرفینی حاصل شود تا هم مساله بزرگ ایران و آمریکا حل شده و هم از احتمال بالای یک جنگ بزرگ جلوگیری بهعمل آید. در همین راستا چند هفته است که شاهدیم تلاشهای زیادی در جهت برگزاری مذاکرات ایران و آمریکا در مسیر دستیابی به توافق صورت گرفته است که نتیجه آن برگزاری ۲ دوره مذاکرات غیرمستقیم با میانجیگری عمان یکی در مسقط و دیگری در ژنو بوده است. در مذاکرات دور اول که طرفین از شرایط راضی بودند بیشتر بحث اعتمادسازی بود؛ اما دور دوم طرفین به مسائل مهمتری ورود کردند. اصل اساسی، اما چارچوب مذاکرات بود که صرفا مذاکرات هستهای را دربرگرفت و صحبت از مسائل موشکی و منطقهای ایران اساسا به میان نیامد و هیأت ایرانی اجازه طرح بحث نداد. مذاکراتی که چه طرف ایرانی و چه طرف آمریکایی از آن استقبال و آن را خوب توصیف کردند. چنانکه سیدعباس عراقچی؛ وزیر خارجه کشورمان گفت: «پیشرفت خوبی نسبت جلسه قبل صورت گرفت و اکنون ما مسیر روشنی پیشرو داریم که مثبت است. نهایتا بر سر یکسری اصول راهنما توانستیم یک موافقت کلی پیدا کنیم و از این به بعد براساس این اصول حرکت خواهیم کرد و وارد متن یک توافق احتمالی خواهیم شد». در طرف آمریکایی نیز جیدیونس، معاون ترامپ اظهارکرد که در برخی مسائل با ایرانیها به توافق رسیدهایم و در برخی مسائل هنوز توافق نکردهایم. این در حالی است که رافائل گروسی؛ مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز اخیرا گفته است: «روز دوشنبه یک گفتوگوی طولانی آمادهسازی با عراقچی وزیر خارجه ایران داشتم. به نظر من، برای همه روشن است که به منظور تحقق توافق چه چیزی لازم است. همچنین در عین حال، اختلافاتی وجود دارد؛ شاید در مورد اینکه تا چه اندازه میتوان این اقدام را انجام داد. اما در خصوص اینکه چه چیزهایی لازم است و عناصر یک توافق احتمالی چه باید باشد، قطعیت وجود دارد». وی همچنین درباره اینکه آیا هدف از تجمع نیروهای آمریکا در منطقه کسب امتیاز از ایران است یا تغییر رژیم، افزود: «این بیشتر یک گمانهزنی است. چیزی که من سر میز مذاکره میبینم و در صحبت با استیو ویتکاف و جرد کوشنر میبینم این است که آنها با جدیت در مذاکراتی با هدف رسیدن به نتایجی حضور دارند. به نظر میرسد که آنها جدول زمانی دارند که البته تصمیمگیری در مورد آن به خودشان مربوط میشود؛ و در طرف ایرانی میبینم... نکته جالبی بگویم و آن اینکه این بار روند متفاوت است». در چنین شرایطی شاهدیم که آمریکاییها همچنان به افزایش توان نظامی خود در منطقه مشغولند و پس از حضور چند ناو در خلیجفارس و حرکت ناو جرالد فورد، به سمت منطقه انواع هواپیماهای جنگی و سایر ادوات نظامی آمریکاییها به سمت منطقه گسیل شده است. هر چند اینگونه اقدامات موفقیت مذاکرات را تحتالشعاع قرار میدهد؛ اما برخی معتقد که آمریکاییها با افزایش نیروهای نظامی خود در منطقه تلاش دارند امتیازات بزرگتر و بیشتری از ایران بگیرند و ترامپ به دستاورد بزرگی از توافق ایران برسد. از همینرو است که برخی معتقدند حضور پرتعداد تجهیزات نظامی آمریکا بیشتر به جهت افزایش فشار به ایران برای پذیرش شروط خود در مذاکرات است. حال باید دید که ترامپ به دیپلماسی برای رسیدن به توافق زمان میدهد یا به سمت جنگ و حمله نظامی خواهد رفت.
*سناریوهای سهگانه
پس از انجام دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا که هر دوطرف از آن بهخوبی و سازنده بودن یاد کردند؛ انتظارات این بود که مساله جنگ در حاشیه قرار گیرد و دیگر بدان پرداخته نشود؛ اما در عین تعجب شاهد بودیم که آمریکا به تجهیزات نظامی خود در منطقه افزود و رسانههای غربی و برخی مسئولان آمریکایی از قطعی شدن حمله آمریکا به ایران صحبت کردند. گویی اینکه این ذات ترامپ و مردانش است که با طرح مساله مذاکره در ظاهر، اما در باطن جنگ را آغاز کنند. اما در این بین برخی نیز معتقدند که با وجود احتمال بالای حمله، اما طرفین بهدنبال حل و فصل مسائل از راه مذاکره و دیپلماسی هستند. از همینرو است که ترامپ در آخرین نطق خود در اظهاراتی متناقض گفته است که در ۱۰ تا ۱۵ روز آینده درباره ادامه دیپلماسی در قبال ایران تصمیم خواهد گرفت و این مدت را برای دستیابی به توافق کافی دانست. وی مدعی شد: «یا با ایران به توافق میرسیم یا توافقی که میخواهیم را بهدست خواهیم آورد. فکر میکنم ۱۰ تا حداکثر ۱۵ روز کافی باشد». در این میان، اما سناریوهای مختلفی را میتوان در خصوص مواجهه ایران و آمریکا مطرح کرد: سناریوی نخست؛ «جنگ محدود و سپس توافق» است. بدین صورت که آمریکا با وجود این تعداد از جنگافزارهای نظامی که با خود به خاورمیانه آورده جنگی محدود و هدفمند را علیه ایران آغاز کند تا ایران را مجبور به پذیرش خواستههایش در مذاکرات کند و نهایتا نیز به توافق برسند. این سناریو با یک مشکل بزرگ مواجه است و آن هم اینکه اگر آمریکا بهدنبال حمله محدود باشد، اما پاسخ ایران محدود نخواهد بود و همین امر نیز باعث میشود که آمریکا به جنگی طولانی و فرسایشی کشیده شود و به همین جهت برخی میگویند: ترامپ چنین ریسکی نمیکند که با وجود انتخابات پیشرو بخواهد وارد جنگی فرسایشی شود و هزینه دهد. سناریوی دوم؛ توافق در دور بعدی مذاکرات است که با توجه به تلاشهای طرفین بهویژه ایران و سایر کشورها برای رسیدن به توافق میتواند قابل حصول باشد. البته باید در نظر گرفت که ترامپ حاضر است بدون درگیری منطقه را ترک کند یا خیر. سومین سناریو نیز جنگ فرسایشی و گسترده است که اغلب صاحبنظران احتمال اندکی برای آن در نظر میگیرند و مجموع برآیندها نشان میدهد که این گزینه از هیچ لحاظی به نفع ترامپ و آمریکا نیست. نکته مهمتر اینکه فرمان آغاز جنگ در آمریکا در اختیار کنگره است و کنگره نیز با این امر مخالف است.
* پیشنویس توافق احتمالی
وزیر امور خارجه در گفتوگویی اظهارداشت: چیزی که ما داریم درباره آن صحبت میکنیم این است که مطمئن شویم برنامه هستهای ایران که شامل غنیسازی است صلحآمیز است و همیشه صلحآمیز باقی خواهد ماند و در مقابل، ایران اقداماتی برای اعتمادسازی انجام دهد تا تضمین کند برنامهاش صلحآمیز باقی میماند، و در مقابل، تحریمها لغو شود. من به تیم خود دستور دادهام که روی جنبههای مختلف یک توافق احتمالی کار کنند. سیدعباس عراقچی گفت: من در تماس مستقیم با رافائل گروسی هستم، پیشنهادات او را دریافت میکنم و همچنین با طرف گفتوگو، استیو ویتکاف و جرد کوشنر در تماس هستم و هر زمان لازم باشد دوباره با هم خواهیم نشست تا ببینیم چگونه میتوانیم به توافقی عادلانه و منصفانه برسیم. همانطور که رئیسجمهور ترامپ نیز اشاره کرده، به باور من توافقی عادلانه و منصفانه دستیافتنی است، اما به نوعی خلاقیت و انعطافپذیری از سوی هر دوطرف نیاز داریم تا توافق در دسترس باشد، راهحل دیگری برای این مساله وجود ندارد. وی تصریح کرد: در ۳ روز آینده پیشنویس پیشنهادی توافق هستهای را نهایی خواهیم کرد. من باید تأیید مسئولان بالادستم را بگیرم، سپس آن را به آمریکا ارسال خواهم کرد. لاوروف، وزیرخارجه روسیه نیز در گفتوگو با عراقچی بیان کرد: «روسیه از مذاکرات در مورد برنامه هستهای تهران و جستوجوی راهحلهای منصفانه حمایت میکند.» همچنین عراقچی در گفتوگو با بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر بر تلاش برای تدوین پیشنویس مذاکراتی مبتنی بر احترام و منافع متقابل طرفین تأکید کرد.
