تهران و ریاض در مسیر دیپلماسی پایدار

این روابط پرچالش بعد از میانجیگری پکن وارد فاز تنش‌زایی شد، روندی که بنا بر شواهد همچنان ادامه خواهد داشت. ریاض باتوجه به روابط نزدیکی که با واشینگتن دارد تلاش کرد تا بتواند چالش‌های بین دو کشور را حل کند ولی نتوانست موفقیتی در این زمینه کسب کند. با این حال واکنش‌های مقام‌های سعودی به حمله اسرائیل- آمریکا موسوم به جنگ ۱۲ روزه نشان داد که می‌توان روی این روابط حساب باز کرد. از سوی دیگر ایران هم با اشتیاق از این مواضع عربستان استقبال می‌کند. نباید فراموش کنیم که دیپلماسی پایدار ریاض- تهران می‌تواند شاه‌کلید آرامش و امنیت خاورمیانه باشد. حالا گروهی از نماینده‌های ایرانی بعد از دعوت از سوی همتایان سعودی خود وارد ریاض شدند تا در ادامه گروه دوستی پارلمانی ایران و عربستان که تابستان امسال تشکیل شده است روابط دیپلماتیک را گسترش دهند. در این مورد با یکی از تحلیلگران در مورد اهمیت روابط تهران و ریاض برای دو کشور و البته خاورمیانه، گفت‌وگویی انجام داده‌ایم. مجلسی در این مورد معتقد است که دو کشور باید برای بهبود روابط برنامه‌های بلندمدتی را در دستور کار قرار دهند. 

برنامه ریزی دیپلماتیک

فریدون مجلسی، تحلیلگر مسائل دیپلماتیک در مورد اینکه چرا نزدیکی تهران و ریاض تا این حد برای منطقه و به‌ویژه دو کشور اهمیت دارد، به‌خبرنگار «آرمان ملی» می‌گوید: «روابط میان ایران و عربستان سعودی در دهه‌های اخیر همواره تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی منطقه غرب آسیا با فراز و نشیب‌های قابل توجهی همراه بوده است. رقابت‌های منطقه‌ای، اختلاف دیدگاه‌ها درباره برخی پرونده‌های سیاسی و امنیتی و نیز تحولات میدانی در کشورهایی، چون یمن و سوریه از جمله عواملی بوده‌اند که بر سطح روابط دو کشور تاثیر گذاشته‌اند. با این حال، تحولات اخیر نشان‌دهنده ورود تهران و ریاض به مرحله‌ای تازه از تعامل و گفت‌و‌گو است. ازسرگیری روابط دیپلماتیک میان دو کشور که با میانجیگری چین صورت گرفت، نقطه عطفی در روند تنش‌زدایی محسوب می‌شود. این تحول نه تنها بیانگر درک متقابل از ضرورت مدیریت اختلافات از طریق سازوکار‌های سیاسی است، بلکه نشان‌دهنده تغییر رویکرد به سمت همکاری‌های عمل‌گرایانه در حوزه‌های اقتصادی، امنیتی و منطقه‌ای نیز هست. در شرایطی که خاورمیانه با چالش‌هایی همچون بی‌ثباتی سیاسی، تهدیدات امنیتی نوظهور و رقابت قدرت‌های فرامنطقه‌ای مواجه است، همگرایی تهران و ریاض می‌تواند نقش مهمی در کاهش تنش‌ها و تقویت ثبات ایفا کند.»
او در همین مورد و با اشاره به اهمیت دیپلماسی پایدار ادامه می‌دهد: دیپلماسی پایدار میان ایران و عربستان مستلزم تداوم گفت‌و‌گو‌های منظم، ایجاد کانال‌های ارتباطی مؤثر و پرهیز از رویکرد‌های تنش‌زا است. اعتمادسازی تدریجی، توسعه همکاری‌های اقتصادی و توجه به منافع مشترک در حوزه انرژی، امنیت دریایی و مبارزه با افراط‌گرایی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری نظمی باثبات‌تر در منطقه باشد. در نهایت، آینده روابط تهران و ریاض تا حد زیادی به اراده سیاسی رهبران دو کشور برای تبدیل رقابت‌های گذشته به همکاری‌های راهبردی و پایدار گره خورده است.»

روابط پارلمانی

همان‌طوری که اشاره کردیم دو کشور با افزایش ظرفیت‌های دیپلماتیک به‌دنبال گسترش روابط هستند و در این مورد شاهد افزایش تردد مسئولان دوکشور هستیم. در همین روند روز گذشته رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی ایران به دعوت مجلس شورای عربستان سعودی، در راس یک هیات پارلمانی عازم این کشور عربی و اسلامی شد. لازم به ذکر است که بهنام سعیدی، روح‌اله نجابت، علی خضریان، اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس و حسین نوش‌آبادی، مدیرکل پارلمانی و قوانین وزارت امور خارجه به ریاض سفر کردند. 
نوش‌آبادی در مورد جزئیات این سفر به ایسنا گفت: «این سفر به دعوت رسمی مجلس شورای عربستان، در راستای تقویت روابط دوجانبه جمهوری اسلامی ایران و کشور پادشاهی عربستان سعودی و گسترش همکاری‌های دو مجلس و بهره‌گیری از دیپلماسی پارلمانی در جهت توسعه مناسبات دو کشور انجام می‌شود. گروه دوستی و پارلمانی ایران و عربستان شهریور سال گذشته در مجلس شورای اسلامی تشکیل شده است و نظر به اهمیت روابط و جایگاه این دو کشور در میان کشور‌های اسلامی و تاثیرگذاری در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی، ریاست گروه دوستی پارلمانی ایران را حمیدرضا حاج بابایی، نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی به عهده گرفته است.»

دیپلمات‌های ارشد

باتوجه به سفر نماینده‌های ایرانی به عربستان در ادامه به فاز دیگری از روند روابط دوکشور اشاره خواهیم کرد. ولید الخریجی، قائم مقام وزارت امور خارجه عربستان سعودی و میاو ده‌یو، معاون وزیر امور خارجه چین در پایان سومین نشست سه‌جانبه ایران، چین و عربستان، با عباس عراقچی وزیر امور خارجه دیدار و گفت‌و‌گو کردند. 
عراقچی در این دیدار با قدردانی از رویکرد سازنده چین در موضوعات منطقه‌ای غرب آسیا، بر تعهد ایران برای تحکیم روابط با کشور‌های همسایه از جمله عربستان سعودی بر اساس سیاست حسن همسایگی تاکید کرد و در این راستا به روند رو به رشد روابط بین تهران ـ ریاض در زمینه‌های مختلف مورد علاقه طرفین و رایزنی‌های دو کشور به‌ویژه در سطح وزرای امور خارجه اشاره کرد. 
او همچنین نقش چین در تقویت صلح و ثبات بین‌المللی و کمک به صیانت از چندجانبه‌گرایی و حاکمیت قانون و نیز تحکیم همکاری‌ها میان جهان در حال توسعه را بسیار مهم توصیف کرد و گفت که جمهوری اسلامی ایران و چین مصمم به استفاده از همه ظرفیت‌های موجود برای گسترش روابط دوجانبه هستند.