توافق در ایستگاه ژنو؟

 آیا تهران و واشینگتن با پذیرش شروط یکدیگر به توافقی هر چند حداقلی رضایت خواهند داد یا اینکه شاهد بالارفتن آستانه تنش بین دوطرف و رویارویی خواهیم بود. واقعیت این است که حداقل در مواضع اعلامی طرفین ایران و آمریکا هر دو موافق مذاکره هستند و از رسیدن به توافقی خوب صحبت می‌کنند. ترامپ از مذاکره به‌دنبال توافقی می‌گردد که از آن تحت عنوان دستاوردی بزرگ در قبال ایران یاد کند و ایران نیز در پی آن است که ضمن رسیدن به توافق بتواند به سمت و سوی رفع تحریم‌ها برود. نگاهی به مواضع طرفین در دور اول مذاکرات نشان می‌دهد که هم ایران و هم آمریکا نسبت به مذاکرات و رسیدن به توافق احتمالی برای رسیدن به نتیجه‌ای نسبتا مطلوب امیدوارند. چنانکه حداقل مرور صحبت‌های عراقچی وزیر امور خارجه و رئیس هیأت مذاکره‌کننده ایرانی و همچنین اظهارات ترامپ و جی‌دی‌ونس معاونش نشان می‌دهد که طرفین بیش از جنگ تمایل به مذاکره دارند. در این میان اگر تحولات پیرامون مذاکرات مثل دیدار اخیر نتانیاهو با ترامپ یا کانال‌های دیپلماسی ایران را مورد بررسی قرار دهیم خواهیم دید که گرچه آمریکایی‌ها بخش عظیمی از توانایی نظامی خود شامل ناو‌های آبراهام لینکن، جرج بوش و جرالد فورد را راهی خاورمیانه کرده‌اند؛ اما به قرائت بسیاری این اقدام بیشتر جنبه روانی و فشار به ایران در جهت رسیدن به توافق با آمریکا است. چه اینکه برخی از کارشناسان معتقدند که ترامپ نمی‌خواهد به جنگی برود که در آن زیان ببیند. از همین جهت نیز چندی پیش ترامپ پس از دیدار با نتانیاهو در اظهاراتی گفت: «هیچ تصمیم «قطعی» درباره اقدام علیه ایران گرفته نشده و اظهارکرد که بر ادامه مذاکرات با ایرانی‌ها برای بررسی امکان دستیابی به توافق اصرار داشته است. آلمانیتور هم نوشت: «تا آنجا که می‌دانیم، ترامپ تصمیم گرفته به مذاکرات فرصت بدهد. آنها درباره ضرب‌الاجل یک یا دو ماهه صحبت می‌کنند که زمان زیادی است»؛ لذا اکنون همه در خصوص مذاکره صحبت می‌کنند مذاکره‌ای که دور دوم آن در ژنو برگزار خواهد شد و برخلاف اینکه راشاتودی روسیه از وین به عنوان میزبان مذاکرات میان تهران و واشینگتن نام برده بود؛ اما مذاکرات در ژنو سوئیس برگزار خواهد شد. چه اینکه عصر شنبه نیز ژنو از میزبانی مذاکرات استقبال کرد. حال اینکه این مذاکرات چگونه پیش خواهد رفت؛ باید منتظر ماند و دید که در دور دوم مذاکرات چه مسائلی مطرح شده و طرفین چه مواضعی را اعلام خواهند کرد و در نهایت چه نتیجه‌ای حاصل خواهد شد. 

*جزئیات مذاکرات

هر چند با گذشت بیش از یک هفته از نخستین دور مذاکرات میان ایران و آمریکا در مسقط هیچیک از طرفین چیزی از جزئیات مورد مذاکره بروز ندادند و صرفا به بیان کلیاتی مثل مذاکرات خوب و امیدواربودن به دور بعدی مذاکرات اکتفا کردند و بقایی سخنگوی دستگاه دیپلماسی نیز از اعتماد‌سازی در مذاکرات دور اول خبر داد؛ اما برخی معتقدند می‌توان حدس زد که چه چیز‌هایی در مسقط مورد بحث قرار گرفته است و از آنجایی‌که موضوع مذاکرات هسته‌ای بوده بحث میزان غنای اورانیوم، تحویل ۴۰۰ کیلو اورانیوم غنی شده به کشور ثالث و حتی غنی‌سازی صفر می‌توانسته مورد گفت‌و‌گو و مذاکره قرار گیرد. ایران نیز احتمالا بر رفع تحریم‌ها و حق شناخته شده بین‌المللی مبنی بر غنی‌سازی اورانیوم تاکید داشته است. چه اینکه مقامات مسئول در این حوزه نیز بار‌ها بر این مهم تاکید کردند که ایران به هیچ عنوان غنی‌سازی صفر را نخواهد پذیرفت و حداقل در مصارف پزشکی و... اورانیوم را تا حدی مورد استفاده قرار خواهد داد. به‌خصوص اینکه در این بین تجربه خلف وعده اروپایی‌ها درباره تامین اورانیوم برای کار‌های تحقیقاتی وجود دارد. خلف وعده‌ای که بعد از تعلیق داوطلبانه ایران صورت گرفته است و از این رو ایران نمی‌خواهد از حق شناخته شده بین‌المللی در غنی‌سازی چشم‌پوشی کند. این در حالی است که روزگذشته معاون دیپلماسی وزارت امور خارجه ایران در این خصوص بیان کرد: «در مذاکرات ایران و آمریکا، منافع مشترک در حوزه نفت، گاز، معدن و حتی خرید هواپیما مطرح شده و طرف ایرانی بر لزوم دیده شدن منافع اقتصادی آمریکا برای پایداری توافق تأکید کرد.» حمید قنبری، در جلسه‌ای در اتاق بازرگانی ایران، جزئیات مذاکرات جاری میان ایران و آمریکا را تشریح کرد و گفت: منافع مشترک در حوزه‌های نفت و گاز، میادین مشترک، سرمایه‌گذاری‌های معدنی و حتی خرید هواپیما در متن مذاکرات گنجانده شده است». باید دید در دور دوم مذاکرات چه چیز‌هایی مورد بحث قرار خواهند گرفت و اساسا توافقی میان طرفین به دست خواهد آمد یا روال امور به صورت دیگری پیگیری خواهد شد.
 
* توپ در زمین آمریکا

معاون سیاسی وزیر امور خارجه ایران اظهار داشت: اگر آمریکایی‌ها مایل باشند درباره لغو تحریم‌ها گفت‌و‌گو کنند، ایران آماده است برای رسیدن به یک توافق هسته‌ای با آمریکا مصالحه‌هایی را مدنظر قرار دهد. مجید تخت‌روانچی در خصوص صحبت‌های اخیر ترامپ که گفته «ترجیح می‌دهد توافقی حاصل شود، اما انجام آن با ایران بسیار دشوار است» گفت: «توپ در زمین آمریکا است تا ثابت کند که می‌خواهد به توافق برسد. اگر آنها صادق باشند، مطمئنم در مسیر دستیابی به توافق قرار خواهیم گرفت. عضو هیات مذاکره‌کننده ایران در خصوص دور دوم مذاکرات که قرار است ۲۸ بهمن در ژنو برگزار گردد، افزود: این مذاکرات «کم‌وبیش در مسیر مثبتی بوده، اما برای قضاوت زود است». معاون وزیر امور خارجه همچنین به پیشنهاد تهران برای رقیق‌سازی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد به‌عنوان نشانه‌ای از آمادگی برای مصالحه اشاره کرد. تخت‌روانچی اذعان کرد: «اگر آنها آماده گفت‌و‌گو درباره تحریم‌ها باشند، ما آماده‌ایم درباره این موضوع و سایر مسائل مرتبط با برنامه‌مان گفت‌و‌گو کنیم». وی افزود: «برای گفتن اینکه در جریان مذاکرات چه رخ خواهد داد، زود است». معاون وزیر امور خارجه در خصوص مذاکره صرفا بر مساله هسته‌ای عنوان کرد: «برداشت ما این است که آنها به این نتیجه رسیده‌اند که اگر می‌خواهید توافقی داشته باشید، باید بر موضوع هسته‌ای تمرکز کنید.» تخت روانچی ادامه داد: «موضوع صفرشدن غنی‌سازی دیگر موضوع مذاکره نیست و از نظر ایران دیگر روی میز نیست.» وی در خصوص قراردادن موضع توان موشکی ایران به عنوان موضوع مورد مذاکره بیان کرد: وقتی از سوی اسرائیلی‌ها و آمریکایی‌ها مورد حمله قرار گرفتیم، این موشک‌های ما بودند که به یاری‌مان آمدند، پس چگونه می‌توانیم بپذیریم که خود را از توانمندی‌های دفاعی‌مان محروم کنیم؟ این دیپلمات ارشد کشورمان درباره پیام‌های متناقض رئیس‌جمهور آمریکا بیان کرد: می‌شنویم که آنها به مذاکرات علاقه‌مندند. این را علنا گفته‌اند؛ در گفت‌و‌گو‌های خصوصی از طریق عمان نیز گفته‌اند که علاقه‌مندند این مسائل به‌صورت مسالمت‌آمیز حل‌وفصل شود. وی همچنین درباره تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه ابراز تردید کرد و هشدار داد که جنگی دیگر «آسیب‌زا و برای همه بد خواهد بود، همه آسیب خواهند دید، به‌ویژه کسانی‌که این تجاوز را آغاز کرده‌اند». تخت‌روانچی عنوان کرد: «اگر احساس کنیم این یک تهدید وجودی است، متناسب با آن پاسخ خواهیم داد». وی تصریح کرد: «ما شاهد توافقی تقریبا اجماعی در منطقه علیه جنگ هستیم. ما تمام تلاش خود را خواهیم کرد، اما طرف مقابل نیز باید ثابت کند که صادق است».

*سفر به ژنو

وزیر امور خارجه کشورمان برای انجام دومین دور مذاکرات هسته‌ای، تهران را به مقصد ژنو ترک کرد. سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، یکشنبه شب در رأس یک هیات دیپلماتیک و تخصصی برای انجام دومین دور مذاکرات هسته‌ای و انجام برخی رایزنی‌های دیپلماتیک، تهران را به مقصد ژنو ترک کرد. مذاکرات هسته‌ای غیرمستقیم ایران-آمریکا روز سه‌شنبه با میانجیگری و مساعی جمیله عمان برگزار خواهد شد. وزیر امور خارجه در این سفر، با وزیر امور خارجه سوئیس، وزیر امور خارجه عمان، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و برخی مقام‌های بین‌المللی مستقر در سوئیس نیز دیدار و گفت‌و‌گو خواهد کرد.