دور دوم مذاکرات در ژنو یا وین؟

دور جدید مذاکره بین هیأت مذاکره کننده ایرانی و آمریکایی با واسطه وزیر خارجه عمان و برآیند کلی از شرایط مذاکرات نشان می‌دهد طرفین از این دور از مذاکرات احساس رضایت داشته‌اند. چه اینکه هم مقامات کشورمان از جمله سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه به این امر اذعان داشته و امیدوار به دور دوم مذاکرات بوده و هم ترامپ و مردان متمایل به مذاکره‌اش یعنی ویتکاف، کوشنر و جی دی ونس. یعنی طرفین به دور دوم مذاکرات خوش‌بین هستند. ایران به دنبال توافقی عادلانه و آمریکای ترامپ هم در پی توافقی با ایران است تا خیالش از بابت نگرانی‌هایش برطرف شود و برای خود دستاورد داشته باشد. از طرفی رفت‌وآمد‌های دیپلماتیک میان مسقط، ژنو، واشینگتن و تل‌آویو در حالی شدت گرفته که هم‌زمان آرایش نظامی آمریکا در منطقه نیز تقویت شده است؛ تصویری دوگانه از «مذاکره در اتاق‌های بسته» و «بازدارندگی بر عرشه ناوها.» مجموعه گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های عربی و غربی نشان می‌دهد اگرچه مسیر دیپلماسی همچنان باز است، اما اختلاف‌نظر‌ها –به‌ویژه میان واشینگتن و تل‌آویو– بر سر شیوه مواجهه با موضوع وارد مرحله تازه‌ای شده است. 

* دوگانه توافق یا فاز دوم

ترامپ در اظهارات اخیر خود بازه‌ای حدود یک ماه برای دستیابی به توافق مطرح کرده و هشدار داده در صورت عدم توافق، «فاز دوم» در پیش خواهد بود؛ عبارتی که به‌وضوح به گزینه‌های غیر‌دیپلماتیک اشاره دارد. او از یک‌سو تأکید می‌کند توافق باید سریع حاصل شود و از سوی دیگر، اعزام ناوگروه دوم هواپیمابر به منطقه را تأیید کرده است. اکو ایران نوشت: «در همین حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده در کنفرانس امنیتی مونیخ دستیابی به توافق را گزینه مطلوب کاخ سفید دانسته، هرچند آن را «بسیار دشوار» توصیف کرده است. جی دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا نیز گفته هدف واشینگتن حصول توافقی است که مانع دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای شود. از سوی دیگر جیمز جفری، دیپلمات پیشین آمریکایی، اعزام ناوگان نظامی را «بلوف» توصیف کرده و احتمال دستیابی به توافق از مسیر دیپلماتیک را بالا دانسته است.» 

*فرصت شکننده دیپلماسی 

آنچه از مجموع این تحولات برمی‌آید، تصویری پیچیده، اما منسجم است: آمریکا و اسرائیل در هدف خود یعنی مهار برنامه هسته‌ای ایران اختلاف راهبردی ندارند، اما بر سر اولویت‌بندی ابزار‌ها و دامنه مذاکرات دچار شکافند. واشینگتن فعلاً دیپلماسی را بر اقدام نظامی مقدم می‌داند، در حالی که تل‌آویو نگران محدود ماندن مذاکرات به پرونده هسته‌ای است. در این میان، نقش عمان به‌عنوان میانجی و تلاش برای برگزاری دور دوم مذاکرات در ژنو، نشان می‌دهد پنجره دیپلماسی هنوز بسته نشده است. با این حال، هم‌زمانی تهدید و گفت‌و‌گو، و تعیین ضرب‌الاجل‌های سیاسی، این پنجره را به فرصتی شکننده بدل کرده است؛ فرصتی که موفقیت یا شکست آن، نه‌تنها سرنوشت پرونده هسته‌ای ایران، بلکه توازن امنیتی منطقه را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد. 

*ژنو یا وین؟

پس از گمانه‌زنی‌های مختلف دبر خصوص محل دور دوم مذاکرات روز گذشته یک مقام آمریکایی و سه منبع آگاه به آکسیوس گفته‌اند ایالات متحده و ایران سه‌شنبه آینده دور دوم مذاکرات هسته‌ای را در ژنو برگزار کنند تا تلاش کنند به توافقی دست یابند که از درگیری احتمالی جلوگیری کند. در حالی که دونالد ترامپ رئیس‌جمهور ایالات متحده ادعا کرده که راه‌حل دیپلماتیک را ترجیح می‌دهد و می‌خواهد با ایران به توافق برسد، در عین حال او دستور افزایش شدید حضور نیرو‌های نظامی آمریکایی در منطقه خلیج فارس، از جمله اعزام دومین ناوگروه ضربت هواپیمابر را داده است. ترامپ روز سه‌شنبه به اکسیوس گفت: یا ما به توافق می‌رسیم یا باید مانند دفعه قبل کار بسیار سختی انجام دهیم. منابع آگاه به این رسانه غربی گفته‌اند که تیم ایالات متحده در مذاکرات شامل جرد کوشنر، مشاور ارشد ترامپ و استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، خواهد بود. انتظار می‌رود ریاست هیات ایرانی را عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، بر عهده داشته باشد. پیش‌بینی می‌شود بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، که میانجیگری بین طرفین را بر عهده دارد، نیز در این نشست شرکت کند. یک مقام آمریکایی هم گفته که هفته گذشته ویتکاف با وزیر امور خارجه عمان صحبت کرده و چندین پیام در مورد مذاکرات هسته‌ای به او داده است تا به ایرانی‌ها بدهد. وزیر امور خارجه عمان سندی را بر اساس تماس خود با ویتکاف تهیه کرد و آن را به علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران که سه‌شنبه گذشته به مسقط سفر کرده بود، تحویل داد. این در حالی است که یک منبع آگاه هم در گفت‌و‌گو با خبرگزاری رویترز تایید کرده که قرار است دو دور مذاکرات دیپلماتیک درباره اوکراین و ایران روز سه‌شنبه در ژنو برگزار شود. از سوی دیگر شبکه روسی راشاتودی به نقل از منابع مطلع در وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد دور بعدی مذاکرات تهران- واشینگتن سه‌شنبه در وین برگزار خواهد شد. راشاتودی در حالی مدعی این جزئیات درباره برگزاری دور بعدی مذاکرات شده است که مقامات ایران و آمریکا دور قبلی مذاکرات را «خوب» توصیف کرده و تمایل برای ادامه آن را ابراز داشته بودند.