خسارات کسب و کار‌های خُرد در گذر قطعی اینترنت

 استمرار این وضعیت در روز‌های اخیر و عدم امکان استفاده از اینترنت بدون محدودیت باعث شده تا چالش‌های جدی در این زمینه ایجاد شود، هرچند همگان بر این باور بودند که این یک اقدام موقت خواهد بود، اما با استمرار آن همگان در حال حاضر در یک وضعیت بلاتکلیفی گسترده بسر می‌برند و امیدوار هستند تا با آرامش نسبی در جامعه، ثبات و پایداری در این زمینه نیز ایجاد شود تا تاثیر این وضعیت بر زندگی روزمره و کسب و کار‌های داخلی و بین‌المللی برای فعالان اقتصادی و کسب و کار‌ها کاسته شود. 

اقتصاد دیجیتال

به گزارش «آرمان ملی»، مهرداد فرزین کارشناس اقتصادی در این باره گفت: قطعی و محدودسازی اینترنت در ایران، یکی از معضلات جدی روز اقتصاد دیجیتال و کسب و کار‌های اینترنتی است که در سال‌های اخیر به طور مکرر تکرار شده است. این اقدامات، علاوه بر تأثیرات فرهنگی و اجتماعی، تأثیرات گسترده‌ای بر اقتصاد و معیشت بسیاری از افراد، به خصوص گروه‌هایی که به طور مستقیم از فعالیت‌های دیجیتال درآمدزایی می‌کنند، داشته است. کسب و کار‌های اینترنتی در ایران همچون دیگر نقاط جهان، به خصوص در سال‌های اخیر که فشار‌های اقتصادی ناشی از اجاره کردن محل کار و... افزایش یافته است، به یکی از پویاترین بخش‌های اقتصاد تبدیل شده‌اند. این بخش شامل فعالیت‌هایی از جمله فروش آنلاین، خدمات دیجیتال، پلتفرم‌های سرویس‌دهی، کسب و کار‌های خرد و مستقل و همچنین فعالیت‌هایی که به طور کامل در بستر اینترنت انجام می‌شوند، می‌شود. این کسب و کارها، بسیاری از افراد را قادر به ایجاد درآمد در شرایطی که فرصت‌های کاری محدود است، سپرده‌اند. به خصوص برای زنان سرپرست خانوار، افراد با محدودیت‌های جسمی و یا افرادی که به دلایل مختلف نمی‌توانند در بازار کار سنتی فعالیت کنند، اینترنت یک درگاه بسیار مهم به اقتصاد است، اما قطعی و محدودسازی اینترنت، این درگاه را به طور کامل مسدود می‌کند و بر این اساس، در این شرایط، کسب و کار‌های اینترنتی نه تنها نمی‌توانند فعالیت خود را ادامه دهند، بلکه مجبور به توقف کامل می‌شوند. این قطعی‌ها، اغلب به دلیل اغتشاشات یا اقدامات امنیتی انجام می‌شود که البته شاید ناچار به گزینش آن در کوتاه‌مدت باشیم، اما این اقدامات در طولانی‌مدت بدون توجه به پیامد‌های اقتصادی و اجتماعی، در حالی که اینترنت به عنوان یک ابزار ارتباطی اصلی هم برای ارتباطات عمومی و هم برای فعالیت‌های اقتصادی تلقی می‌شود، قطعی آن به طور غیرمستقیم به معیشت و روابط اجتماعی بسیاری از افراد آسیب می‌زند. 

ارتباطات تجاری-مالی

او افزود: یکی از مهم‌ترین پیامد‌های قطعی اینترنت، این است که کسب و کار‌های اینترنتی نمی‌توانند به مشتریان خود ارتباط داشته باشند و در نتیجه در این وضعیت، سفارش‌ها متوقف می‌شوند، پاسخ به سوالات مشتریان امکان‌پذیر نیست و به این ترتیب فعالیت و فروش‌ها به طور کامل متوقف می‌شوند. برای کسب و کار‌های خرد و مستقل، این امر می‌تواند به معنای از دست دادن درآمد ماهانه باشد. برای کسب و کار‌های بزرگ‌تر نیز، این قطعی‌ها می‌تواند منجر به از دست دادن سفارش‌های بزرگ، کاهش فروش و حتی تعطیلی موقت شود. علاوه بر این، قطعی اینترنت تأثیراتی بر فعالیت‌های غیرمستقیم دارد. به عنوان مثال با توجه به نوسانات اینترنت و قطع ارتباطات، سرویس‌های پرداخت الکترونیک، سرویس‌های احراز هویت، سرویس‌های ارسال پیامک و ایمیل، همگی به اینترنت وابسته هستند و در شرایط قطعی، این سرویس‌ها نیز متوقف یا با اختلالات بسیار همراه می‌شوند و مانع از فعالیت کسب و کار‌ها یا مردم عادی برای انجام کار‌های روزمره در این خصوص می‌شود. این مسئله، به ویژه برای کسب و کار‌هایی که به سرویس‌های پشتیبانی و ارتباط با مشتری وابسته هستند، تأثیرات بسیار منفی دارد. فرزین اضافه کرد: در دنیایی که پایه‌های آن بر اساس اقتصاد دیجیتال و ارتباطات در این حوزه استوار است، امکان ادامه فعالیت اقتصادی و... را به راستی مختلف می‌سازد. در ابعاد کوچکتر، در این شرایط، گروه‌هایی که به طور کامل از اینترنت به عنوان منبع درآمد خود استفاده می‌کنند، بسیار آسیب‌پذیرتر هستند. بعضی از افراد، به خصوص زنان سرپرست خانوار، تنها منبع درآمد خود را از فعالیت‌های اینترنتی می‌گیرند. قطعی اینترنت، به معنای قطعی منبع زندگی آنها است و در این شرایط، این افراد مجبور به جست‌وجوی راه‌های جایگزین می‌شوند، که اغلب به دلیل محدودیت‌های اقتصادی و اجتماعی، امکان‌پذیر نیست. 

تسری نارضایتی

این کارشناس ادامه داد: از جمله دیگر پیامد‌های قطعی اینترنت، می‌توان به افزایش نارضایتی‌ها در جامعه می‌توان اشاره کرد. در شرایطی که فرصت‌های کاری محدود است و بسیاری از افراد به دلیل عدم دسترسی به بازار کار سنتی، به فعالیت‌های اینترنتی روی می‌آورند، قطعی اینترنت می‌تواند منجر به افزایش نارضایتی‌ها و احساس ناامیدی در جامعه شود. این امر، به خصوص در میان جوانان و افرادی که به طور مستقیم از فعالیت‌های دیجیتال درآمدزایی می‌کنند، بسیار حساس است. از این رو، به نظر می‌رسد که لازم است راهکار‌هایی برای کاهش خسارات قطعی اینترنت در نظر گرفته شود. او توضیح داد: یکی از مهم‌ترین راهکارها، ایجاد یک سیستم ارتباطی ملی قوی است که در شرایط قطعی اینترنت، همچنان امکان فعالیت اقتصادی وجود داشته باشد. این سیستم باید به گونه‌ای طراحی شود که کسب و کار‌ها بتوانند به مشتریان خود ارتباط داشته باشند، سفارش‌ها را مدیریت کنند و فعالیت‌های خود را ادامه دهند. کسب و کار‌های اینترنتی نیز دچار زیان‌های قابل توجهی شدند. بسیاری از صاحبان کسب و کار‌های خرد و مستقل نتوانستند به مشتریانشان ارتباط داشته باشند و سفارش‌هایشان را تحویل دهند. برخی از آنها ناچار شدند سفارش‌هایشان را با هزینه‌های اضافی ارسال کنند یا مبلغ دریافتی را عودت دهند. 

خسارات قطعی اینترنت

بر اساس برآورد‌های صورت گرفته از سایت دیجیاتو، بر اساس برآورد‌های اولیه، قطعی اینترنت در مدت ۹۰ ساعت اول حدود ۱۸ هزار میلیارد تومان (معادل ۱۳۵ میلیون دلار) به اقتصاد دیجیتال کشور خسارت وارد کرد. این عدد با توجه به سرعت رشد اقتصاد دیجیتال در سال‌های اخیر، نشان می‌دهد که قطعی اینترنت چه تأثیراتی بر کسب و کار‌های اینترنتی و فعالیت‌های روزمره مردم داشته است. به عبارتی در حالت خوش‌بینانه، هر ساعت قطعی اینترنت می‌تواند بین ۵۳ میلیارد تا ۱۶۱ میلیارد تومان به صنف دیجیتال خسارت وارد کند، البته این آمار پیش‌تر از محل این خسارت به طور مستقیم با قطعی فیلترینگ و قطع کامل اینترنت محاسبه شده است. الزام برقرار روابط تجاری برای برخی از شرکت‌ها با طرف‌های تجاری خود در خارج از کشور برای واردات، صادرات، انجام برآورد‌های مالی و... از جمله رویکرد‌هایی است که به دلیل قطعی اینترنت ادامه دار به آنها آسیب وارد کرده است. از سوی دیگر قطعی اینترنت علاوه بر بخش اقتصادی، در بخش اجتماعی نیز تبعاتی داشته است، چراکه افرادی که از خارج از کشور با خانواده‌هایشان ارتباط داشتند، ناگهان با راه‌های ارتباطی بسته در فضای مجازی یا... مواجه شدند و برخی افراد نتوانستند به خانواده‌هایشان اطلاع دهند و نگرانی و تنهایی بر وجود آنها حاکم شد. از سوی دیگر قطعی اینترنت امکان جست‌و‌جو از طریق موتور جست‌وجوی گوگل را از بین برد و به این ترتیب انجام بسیاری از امور با توجه به التهابات جامعه و ضرورت در خانه ماندن به منظور کاهش تلفات احتمالی را غیرممکن شد و حتی جست‌و‌جو ساده برای یافتن یک شماره تلفن جهت اطلاع اموری مانند قطعی احتمال پرواز‌ها یا... نیز به امری دشوار تبدیل شد، به خصوص آنکه در بسیاری از ساعات حتی امکان برقراری تماس تلفنی نیز محدود می‌شود. 

آموزش و دانشگاه 

بر اساس این گزارش، قطعی اینترنت همچنین تأثیرات زیادی بر آموزش داشت. دانش‌آموزانی که از شبکه ملی شاد استفاده می‌کردند، به گفته مسئولان به دلیل افزایش بار ترافیکی، دچار اختلالاتی شدند. این شبکه هر روز در ساعتی خاص بسته می‌شود و امکان رد و بدل کردن پیام وجود ندارد. این محدودیت به کیفیت آموزشی دانش‌آموزان تأثیر منفی گذاشت و امکان نظارت بر فرآیند یادگیری دانش‌آموزان به ویژه در مقطع ابتدایی را محدود کرد. از سوی دیگر علاوه بر تعطیلی مدارس، دانشگاه‌ها نیز تعطیل شده و دانشجویان نیز دچار سردرگمی شدند. بسیاری از دانشگاه‌های دولتی امتحانات ترم را به تعویق انداختند، اما دانشگاه آزاد تصمیم گرفت امتحانات را از طریق سایت معرفی شده برگزار کند که البته تصمیم‌گیری در این باره هم با نوساناتی روبه‌رو شد که البته حتی در صورت مجازی شدن، به دلیل قطعی ونوسانات اینترنت، امکان دریافت سئوالات و پاسخگویی و... نیز مهیا نبود. 

تأثیرات روانی

فرزین اضافه کرد: علاوه بر این قطعی اینترنت همچنین تأثیرات روانی زیادی بر جامعه خواهد داشت، چراکه در دنیای کنونی همه افراد اعم از نوجوانان و بزرگسالان هر کدام به شکلی متفاوت با اینترنت و دنیای آن در ارتباط هستند و قطعی اینترنت به گونه‌ای بر زندگی آنها از نظر اجتماعی، اقتصادی، روانی و... تاثیر گذاشته است. نوجوانان به دلیل وابستگی به اینترنت و ابزار‌های الکترونیکی، دچار اضطراب و گیجی شدند و علاوه بر این به دلیل قطع راه‌های ارتباطی با همسالانشان، عصبی و خشمگین شدند. این کارشناس تاکید کرد: هرچند اِعمال قطعی اینترنت به نظر می‌رسد که در حال حاضر تا حدی بر کاهش ارتباط اغتشاشگران تاثیر گذارد، اما به تجربه دریافته‌ایم که اگر قطعی اینترنت ادامه یابد، تعطیلی کسب و کار‌های خرد و مستقل دور از ذهن نخواهد بود. همچنین، کسب و کار‌های بزرگ‌تر نیز متناسب با میزان سرمایه، نیروی انسانی، نوع محصول و... دچار ضرر و زیان‌های اساسی خواهند شد. او ادامه داد: بدیهی است که، قطعی اینترنت نیز یک بحران گسترده‌ای است که تأثیرات گسترده‌ای بر زندگی روزمره مردم، کسب و کار‌ها و حتی روابط بین‌المللی داشته است که حاکی از گستردگی ارتباطات و توسعه و پیشرفت بر بستر اینترنت است، از این رو بسیار مطلوب است با بررسی‌های بیشتر روش‌های مناسب با شرایط بحرانی برای کشور در نظر گرفته شود تا از ایجاد شرایط بحرانی مشابه ممانعت به عمل آید و حداقل میزان خسارات احتمالی را حذف یا تا حد زیادی کاهش دهد.