برجام و آینده بی فرجام

در هفته‌های اخیر کمتر اخباری در ارتباط با برجام شنیده می‌شود. برخی رسانه‌ها خبر داده‌اند که ایران و آژانس در حال همکاری‌هایی با یکدیگر هستند که به نظر می‌رسد همین مورد هم خبری عادی باشد. واقعیت آن است که بعد از اینکه آمریکایی‌ها اعلام کردند در حال حاضر رسیدگی به پرونده هسته‌ای را در دستور کار ندارند اروپایی‌ها هم دیگر همانند گذشته مساله برجام را در رسانه‌ها مورد پیگرد قرار نمی‌دهند. البته این مورد روی قضیه است و این احتمال وجود دارد که مذاکراتی به صورت غیر علنی بین طرفین در ارتباط با برجام در دستور کار باشد؛ هر چند این مورد هم تنها یک گمانه‌زنی است چرا که هیچ خبری در این ارتباط به بیرون درز نکرده است. برجام به مفهوم کلیت قراردادی که در سال 2015 توسط دکتر ظریف در دولت روحانی پیش رفت ،عملا به جایی نرسیده است. البته صحبت‌های فراوانی در محافل علمی در مورد برجام می‌شود و کارشناسان سیاست خارجی تحلیل‌های مختلفی در ارتباط با برجام ارائه می‌دهند. در دولت ابراهیم رئیسی با وجود اینکه مقدمات برای بازگشت به برجام در دولت قبلی فراهم شده بود، بعد از تاخیرهای ابتدایی؛ مذاکراتی در مورد برجام آغاز شد و اروپایی‌ها پیشنهادهایی در ارتباط با شیوه بازگشت به برجام داشتند اما در میانه راه به علت جنگ اوکراین و برخی اتهامات که در ارتباط با کمک ایران به روسیه؛ به تهران زده می‌شد؛ اروپایی‌ها از پیگیری دیپلماتیک برای بازگشت به برجام کوتاه آمدند. در نهایت هیچ کدام از تلاش‌هایی که برای احیای برجام صورت گرفت به سرانجام نرسید. ایران اروپا و غرب را متهم کرد که تلاشی برای احیای برجام نکرده و اروپایی‌ها هم ایران را متهم کردند که تهران آنگونه که باید در ارتباط با بازگشت به برجام؛ تصمیم نمی‌گیرد. در نتیجه عملا برجام به جایی نرسید اما اخیرا در ماه‌های گذشته با سفری که رئیس جمهور چین به عربستان داشت و سفری که مقامات ایرانی به چین داشتند و سفری که دبیر شورای امنیت ملی ایران به چین انجام داد و دیداری که با مقامات عربستان داشتند که منجر به میانجیگری چین بین ایران و عربستان شد؛ صفحه جدیدی در روابط بین‌الملل ایجاد شد چرا که بعد از اینکه ایران و عربستان در روابط عادی با یکدیگر قرار بگیرند، تنش‌های منطقه‌ای کاهش پیدا خواهد کرد. این مورد می‌تواند در آینده به نگاه اروپا به بازگشت به برجام و میانجیگری بین ایران و آمریکا بینجامد. هرچند در این بین تل‌آویو بیکار ننشسته و تحرکاتی را در دستور کار دارد تا در نهایت روندی که در منطقه بین ایران و عربستان اتفاق افتاده است به صلح بین دو کشور منطقه تبدیل نشود. رژیم اسرائیل بعد از موفقیت‌های ایران در دیپلماسی منطقه‌ای تحرکات خود علیه نیروهای نزدیک به ایران را در سوریه افزایش داد تا بتوانند روند صورت گرفته بین ایران و عربستان متوقف شود. اسرائیل به دنبال آن است که به هر شکل شده بین تهران و ریاض همکاری صورت نگیرد. هر چند این روزها رژیم حاکم بر تل‌آویو خود با چالش‌هایی در درون مرزهایش روبرو شده است. اما آنها در تلاشند که آرامش ایجاد شده در منطقه با چالش‌های اساسی روبرو شود تا سازشی که بین ایران و عربستان و امارات در حال شکل گیری است، حاصل نشود. البته امریکا احتمالا با این سیاست مداخله جویانه تل‌آویو برای به نتیجه نرسیدن صلح در منطقه موافق نیست چرا که آمریکا اینگونه می‌اندیشد که منطقه خاورمیانه باید آرام باشد تا واشنگتن با خیال آسوده‌تر به مساله روسیه بپردازد. از این منظر اگر در تهران هنوز هم تلاش برای احیای برجام وجود دارد باید به این نکته هم توجه شود که تل‌آویو در حال حاضر دست به هر اقدامی خواهد زد تا توافق بین ایران و عربستان شکست بخورد.