از حضور در شانگهای تا احیای روابط با عربستان
آرمان ملی- حمید شجاعی: دولت سیزدهم رویکرد خود در سیاست خارجی را از ابتدای آغاز به کار و بر مبنای توسعه روابط با همسایگان و روابط منطقهای بنا نهاد و در همین راستا نیز حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان در همان روز نخست تودیع و معارفه بر این نکته تاکید کرد که در دولت سیزدهم نگاه فقط به سه کشور اروپایی نخواهد بود و با دید گستردهتر روابط منطقهای و همسایگان را نیز بیشتر پی خواهیم گرفت. لذا در سالجاری نیز عمده فعالیتها در حوزه سیاست خارجی در منطقه و قاره آسیا پیگرفته شد که بنا به قرائت عدهای از کارشناسان روند عملکردی مناسب و موثری طی شده است.
حضور در شانگهای
سال 1401عملکرد سیاست خارجی بیشتر حول محور منطقه بود و شاید بتوان گفت یکی از مهمترین اتفاقات را در عرصه سیاست خارجی در سال جاری رقم زد و آن عضویت ایران در سازمان همکاریهای شانگهای بود. اتفاقی که اگر چه در دولت دوازدهم مقدمات آن فراهم شده بود و سالها ایران بهعنوان عضو ناظر در این سازمان عضویت داشت و به همکاری میپرداخت؛ اما در سالجاری این مساله به نحوی پیش رفت که با سفر سیدابراهیم رئیسی؛ رئیسجمهور کشورمان به ازبکستان و حضور در نشست سازمان همکاریهای شانگهای عضویت ایران به طور رسمی از ناظر به عضو رسمی تغییر یافت. همین مساله نیز باعث شد تا بسیاری این مساله را مطرح کنند که با حضور دائم ایران در سازمان شانگهای مساله نگاه به شرق بیش از گذشته تقویت خواهد شد. چه اینکه همین مساله نیز تا حدودی رخ داد و با مشکلاتی که بر سر احیای برجام پیش آمد و هنوز هم ادامه دارد بسیاری شانگهای را جایگزین برجام دانستند که بتوان با استفاده از ثمرات آن مخصوصا در روابط دوجانبه اقتصادی و سیاسی کشورها با ایران خلأ عدم استفاده از برجام جبران شود. با این همه به نظر میرسد که نباید از این دستاورد دولت گذشت چرا که بههر صورت پیمان
مهمی برای ایران به لحاظ سیاسی، اقتصادی و امنیتی پیدا شده که میتوان امیدوار بود از ثمرات و مواهب آن به خوبی و درستی استفاده کرد. از سوی دیگر سازمان همکاریهای شانگهای از جایگاه منحصر بهفردی برای خود در عرصه قارهای و بینالمللی برخوردار است که تبعا ایران نیز به تبع حضور در این پیمان میتواند از آن بهرهمند گردد. انرژی عنصر تعیینکنندهای در امروز جهان است و به همین جهت نیز یکی از مهمترین ویژگیهای سازمان همکاری شانگهای بهشمار میرود. روسیه به لحاظ برخورداری از منابع عظیم گاز، رتبه نخست جهان و ایران هم بعد از روسیه در جایگاه دوم قرار دارد. این دو کشور همچنین بهدلیل برخورداری از منابع عظیم نفت، دو عنصر بسیار تاثیرگذار در بازارهای انرژی جهان هستند بهگونهای که امروز تحریمهای یکجانبه اعمال شده از سوی آمریکا علیه این دو کشور، جهان را با بحران بیسابقه انرژی مواجه کرده است. حضور 4 قدرت هستهای و 2عضو شورای امنیت در این پیمان نیز از دیگر ویژگیهایی است که میتوان برشمرد.
از روابط منطقهای تا احیای روابط با عربستان
حضور فعال ایران در منطقه و روابط منسجم با کشورهای مختلف از جمله عراق، قطر، عمان و... نیز از اتفاقات مهمی بود که در سالجاری رخ داد. بهویژه حضور منسجم عمان و قطر بهعنوان میانجی میان ایران و آمریکا در ماجرای برجام و میزبانی عراقیها در بغداد از تیمهای مذاکرهکننده ایرانی و عربستانی در جهت احیای روابط نشان از حضور فعال ایران در منطقه و روابط دوجانبه با کشورها است. چه اینکه رئیسجمهور نیز طی دیدارهای مختلفی که در سالجاری با مقامات مختلف کشورهای منطقه داشت همواره بر تقویت و توسعه روابط با کشورهای همسایه تاکید داشته است. در این میان شاید خبری که در روزهای اخیر از مذاکرات محرمانه علی شمخانی در چین با نماینده عربستان که منجر به احیای روابط تهران و ریاض منتشر شد اتفاقی بود که بر همه مسائل در حوزه منطقه در سالجاری سایه افکند و به عبارتی از آن بهعنوان بمب خبری یاد شد. اتفاقی که در سطوح مختلف میتوان آن را بررسی کرد. احیای روابط طرفین بعد از 7 سال به لحاظ سیاسی، دیپلماتیک، اقتصادی و منطقهای نشان میدهد که طرفین میتوانند با استفاده از ظرفیتهای بالای یکدیگر روابط دوجانبه و منطقهای بهتری را فراهم آورند. چه اینکه
این احیای روابط باعث شد تا طرح «ابراهیم» که صهیونیستها بسیار بر روی آن مانور میدادند و بهدنبال احیای روابط با کشورهای عربی بودند نیز با چالش روبهرو شود و مسلما از این پس نیز عربستان و دیگر کشورهای منطقه رویکرد متفاوتی نسبت به این موضوع خواهند داشت. آنچه مسلم است روابط منطقهای ایران با کشورهای همسایه که نقطه عطف آن را میتوان در احیای روابط پس از 7 سال با عربستان دید از مهمترین رخدادهای سال 1401 در نظر گرفت.
دولت سیزدهم در منطقه به توفیقات مهمی دست یافت
یک کارشناس مسائل خاورمیانه در ارتباط با مسائل منطقهای ایران در سال 1401 اظهارداشت: دولت سیزدهم در سیاست منطقهای خود توفیقاتی داشت و توافقنامه ایران و عربستان در پکن پیروزی بزرگ برای دولت سیزدهم به لحاظ سیاستهای منطقهای تلقی میشود. حسن هانیزاده به «آرمان ملی» گفت: اختلافات 7 ساله ایران و عربستان طبیعتا تاثیر منفی بر رخدادهای و تحولات منطقه و روابط دوجانبه باقی گذاشت. لذا در مذاکراتی که صورت گرفت نهایتا در پکن توافقنامهای بین ایران و عربستان امضا شد و این نشان میدهد که منطقه در سال آینده به سمت همگرایی و حضور فعال ایران در میان کشورهای عربی مثل اردن و بحرین منجر شود و حتی ممکن است مصر هم به تأسی از عربستان رابطه خود را با ایران به یک نقطه پایدار برساند. وی افزود: البته دولت سیزدهم هر اندازه در روابطه منطقهای موفق بوده اما در روابط بینالمللی با چالشهایی در حوزه برجام روبهرو بوده که هنوز برجام به یک سرانجامی نرسیده است. هانیزاده تصریح کرد: روابط ایران و چین و سفری که آقای رئیسی، رئیسجمهور کشورمان به چین داشت و عضویت کامل ایران در سازمان همکاریهای شانگهای نیز موفقیت بزرگ دیگری بود که امسال شاهد
آن بودیم. بهنظر میآید تلاش چینیها بر این باشد که سال آینده نشست مشترکی میان ایران و 6 کشور شورای همکاری خلیجفارس برگزار شود تا مناسبات کشورهای دو سوی ساحل خلیجفارس به یک نقطه تعامل و اطمینانبخشی برسد.
