لزوم پرهیز از موازی‌سازی در دیپلماسی

اخیرا و در مذاکراتی که در پکن انجام شده مقاماتی از ایران، عربستان و چین حضور داشتند که با گفت‌وگو‌های صورت پذیرفته میان ایران و عربستان توافقی صورت گرفته است. نکته اینجاست که چرا در چنین مذاکرات مهمی وزیر امور خارجه به عنوان مجری مسائل سیاست خارجی کشور حضور نداشته و مقامی بالادست او به این مذاکرات رفته است؟ مساله این است که سال‌هاست دستگاه سیاست خارجی یعنی وزارت امور خارجه کشورمان در جریان برخی از امور نیست و تصمیم سازی در جای دیگری صورت می‌گیرد. البته در کشورهای مختلف هم همینگونه است. یعنی دستگاه سیاست خارجی کارکارشناسی می‌کند و نقاط نظرات خود را ابراز می‌کند، طراحی انجام می‌دهد و جاهای دیگری هم صاحب‌نظر هستند و بر آن تصمیمات صحه می‌گذارند و اجازه اجرا می‌دهند. مثلا در آمریکا کنگره نظر می‌دهد و در همه کشورهای مختلف جاهای بالادستی وجود دارد که نظر می‌دهند اما به نظر اینگونه می‌آید که در کشورمان به موازاتی دستگاهی را داریم. یعنی دستگاهی که خود کار اجرایی سیاست خارجی را انجام می‌دهد و خود تصمیم می‌گیرد. نمونه‌هایی نیز در این موضوع داشتیم. مثلا زمانی که طی سالیان گذشته آقای اسد به تهران آمد آقای دکتر ظریف به عنوان وزیر امور خارجه وقت بی خبر مانده بود و در موقعی که شهید سردار سلیمانی به مسکو رفت بازهم دستگاه سیاست خارجی بی خبر بود. اما چه خوب است که دیپلمات کار خود را انجام دهد و طبیعتا این دیپلمات باید بتواند آنچه را که طراحی کرده با مقامات بالادستی خود در میان بگذارد و نظرات آنها را بگیرد و اجرا کند. در مذاکراتی که با عربستان داشتیم از ابتدا گفته شد که گفت‌وگو در سطح مقامات امنیتی صورت می‌پذیرد که مقامات امنیتی 5 دور در عراق با یکدیگر گفت‌وگو کردند. واقعیت این است که اگر بخواهیم وزیر محترم امور خارجه فعلی را با وزیر امور خارجه قبلی آقای دکتر ظریف مقایسه کنیم اینها در یک تراز قرار نمی‌گیرند. تفاوت مهارتی و آشنایی با سطح بین‌المللی و نوع مدیریت وجود دارد. اینها تاثیر گذار است، اما روی سخن بیشتر روی ساختار است. ساختاری در کشورمان شکل گرفته که دستگاه‌های دیگری احساس می‌کنند که خودشان باید کارهایی را انجام دهند. لذا می‌روند و کارهایی را انجام می‌دهند و دستگاه‌های مربوط بی خبر می‌مانند. نه فقط اکنون در بحث سیاست خارجی که خیلی برجسته و خیلی در چشم قرار گرفته بلکه در دستگاه‌های دیگر نیز همین وضعیت‌ها را شاهد هستیم. دستگاه‌های موازی به وجود آمده که آنها تصمیم می‌گیرند، پیگیری می‌کنند و به نتیجه می‌رسانند.