مرگ صنایع در سایه سنگین تحریمها
آرمان ملی - صدیقه بهزادپور: فشار تحریم بر حوزههای مختلف باعث توقف برخی از بنگاههای خرد و کلان اقتصادی و از خط تولید خارج شدن برخی از صنایع شده است. برخی از مسئولان معتقدند تحریمها باعث میشود تا صنایع و اقتصاد کشور فرصت طلایی رقابت با دیگر کشورهای در حال توسعه در صنایع و معادن را از دست بدهند و رتبههای خوب تولید و صادرات در صنایعی مانند صنعت فولاد و دیگر بخشهای بهرهبرداری از معادن را به دیگر کشورها بسپارند و درآمدی که میتوانست رونق و روح تازهای به کالبد ضعیف کشور بدمد را از دست دهیم؛ هر چند مذاکرات اخیر صورت گرفته در حوزه برجام روزنههای جدید امیدی در کشور باز کرده است تا شاید شاهد رونق صنعت و پس گرفتن عناوین برتر در رشتههای مختلف در منطقه و جهان باشیم.
تحریمها، قاتل رقابت و توسعه اقتصادی
حسن فاضل، مدیرعامل شرکت صنعت و معدن غدیر در این خصوص به «آرمان ملی» گفت: صنایع و معادن ما از زمان تشدید تحریمها متحمل ضرر و زیانهای فراوانی شدهاند و به مثابه یک جنگ باعث ویرانگری در این عرصه شدهاند، هرچند تحریمها در برخی از موارد باعث خودکفایی و رشد خلاقیتها میشود، اما تحریمها و فشارهایی که به سیستم بانکی و بازرگانان ما میشود چالش هایی را در کشور به ویژه در حوزه صنعت و رشد اقتصادی ایجاد کرده است علاوه بر این رقابت و توسعه اقتصادی در دنیای کنونی در مقایسه با گذشته در مدت زمانهای بسیار کوتاه تری حاصل میشود و در این میان تحریمها فقط به عقب ماندن ما در عرصه اقتصادی، تکنولوژی و توسعه اقتصادی میانجامد در حالی که بسیاری از کشورهای آسیایی مانند مالزی، بنگلادش، اندونزی در مسیر توسعه میتازند و ما فرصت را به دلیل فشار تحریم را از دست میدهیم. او افزود: در بخش صنعت و معدن به ویژه صنعت فولاد همچنان توانستهایم با وجود مشکلات فراوان با دور زدن تحریمها هنوز سالانه حدود 10 هزار میلیارد دلار صادرات داشته باشیم که البته با توجه به مشکلات تحریم و FATF هزینههایی که بابت انتقال پول به کشور میپردازیم خود جای
تامل دارد، همچنین در مقایسه با گذشته دایره بازار صادراتی ما محدودتر شده است و این به معنای از دست دادن درآمدی است که میتوانست در رشد و توسعه اقتصادی در مقایسه با دیگر کشورها به ما کمک کند. فاضل اضافه کرد: به دلیل تحریمها بسیاری از کشورهای اروپایی با نیاز به محصولات فولادی خاص که از تکنولوژی برتر بهره میبرند از فهرست واردکنندگان ایران خارج شدهاند و ما به ناچار دامنه تولید خود را بیشتر معطوف به تولید فولاد تجاری بدون نیاز به تکنولوژی برتر کردهایم و به تدریج از گروه مجهز به تکنولوژی برتر دنیا خارج شدهایم که رویکرد خوبی برای صنعت کشور محسوب نمیشود.
امید به بازگشت روزهای طلایی
این کارشناس بیان کرد: ظرفیت منصوب تولید فولاد کشور حدود 450 میلیون تن است که در حال حاضر با توجه به کاهش میزان صادرات، حدود 300 میلیون تن تولید میکنیم که حدود 50 درصد آن مصرف داخلی دارد و بقیه باید صادر شود که اگر بتوانیم مجدداً و به دور از فشارهای تحریم، از تمام ظرفیت تولید خود استفاده کنیم میتوانیم به عنوان چهارمی تولیدکننده جهان بازگردیم که البته دور از دسترس نیز نیست. اکثر شرکتهای تولیدکننده در این عرصه بنا بر افزایش ظرفیت تولید خود و بهرهبرداری در عرصه داخلی و خارجی را دارند و در این بین در معدن غدیر حدود 5/3 میلیون تن ورق فولادی را تا سه سال آینده به ظرفیت تولید کشور می توانیم وارد کنیم. او معتقد است: با گفت و گوهای مجدد برجام امید تازهای برای تحقق برجام و گشایشهای جدید داریم که امیدواریم با تعاملات بیشتر با آژانس به نتایج مثبتی نیز برسد. فاضل در خصوص تاثیر سیاستهای چین در صنعت فولاد بر ایران گفت: چین با تولید بیش از یک میلیارد و 100 میلیون تن فولاد در سال هیولایی بزرگ در صنعت فولاد محسوب میشود که توان رقابت با این کشور را نداریم اما ایران نیز از وضعیت خوبی پیش از تشدید تحریمها در این صنعت
برخوردار بود که البته با مستولی شدن سیاست بر اقتصاد و مشکلات معتنابه آن این جایگاه در کشور متزلزل شده است.
آسیبهای قطع گاز و برق
این کارشناس مسئول درباره قطع برق و گاز و تاثیر آن بر صنایع گفت: قطع برق و گاز بر صنایع فولادی کشور بسیار آسیب وارد کرده است و بر اساس آمار موجود در سال جاری با کمبود بیش از 12 هزار مگاوات کسری خسارات زیادی در این حوزه متحمل شدهایم که با پیش بینی حدود 20 هزار مگاواتی در سال آینده این میزان خسارات افزایش بیشتری خواهد یافت. بر اساس این گزارش، شواهد متعددی، نشان میدهد در صنعت فولاد کشورهای پیشرو، انقلاب صنعتی چهارم موضوعی کلیدی است و برنامهها و اقدامهای موثری در اینباره انجام دادهاند و چشماندازهای خود را نیز مبتنی بر این انقلاب ترسیم کردهاند و طرح جامع فولاد کشور در جایگاهی بین انقلاب صنعتی دوم و سوم قرار دارد، همچنین تمرکز این طرح بر برآورد میزان تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در افق ۱۴۰۴ با توجه به عرضه و تقاضا و همچنین برونیابی سایر زیرساختها و نیازمندیهای تولید مانند آب، برق، گاز، فناوری است و دستیابی به حداکثر ظرفیت تولیدی بهدلیل دسترسی به منابع اولیه و انرژی ارزان در برنامهریزی طرح جامع فولاد کشور موضوع برجستهای است.
چالشها و فرصتهای فولادی
این گزارش میافزاید: صنایع پاییندست صنعت فولاد، تحولات فناورانه متعددی را تجربه میکنند و متناسب با این تحولات، نیازهای جدیدتری خواهند داشت بهعنوان نمونه سرعت تحولات در حوزه پرینت سهبعدی مواد مختلف (مانند فولاد) و تاثیرات آنها در ساخت قطعات، سازهها و محصولات، به نسبت زیاد است یا در صنعت خودرو، تغییر پارادایمی به سمت خودروهای برقی و هوشمند در جریان است و این خودروها نیازمند بدنه سبکتری هستند.
واکاوی سند جامع فولاد کشور
بنا به این گزارش، واکاوی سند جامع فولاد کشور از منظر فرصتها و چالشها نیازمند مطالعه جامعی است. شواهد متعددی، نشان میدهد در صنعت فولاد کشورهای پیشرو، انقلاب صنعتی چهارم موضوعی کلیدی است و برنامهها و اقدامهای موثری در این باره انجام دادهاند و چشماندازهای خود را نیز مبتنی بر این انقلاب ترسیم کردهاند. در حال حاضر، طرح جامع فولاد کشور در جایگاهی بین انقلاب صنعتی دوم و سوم قرار دارد. همچنین تمرکز این طرح بر برآورد میزان تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در افق ۱۴۰۴ با توجه به عرضه و تقاضا و همچنین برونیابی سایر زیرساختها و نیازمندیهای تولید مانند آب، برق، گاز، فناوری و... است. بنابراین طرح جامع فولاد کشور، برنامه و راهبرد مشخصی برای انقلاب صنعتی چهارم ندارد. بیتوجهی به انقلاب صنعتی چهارم در طرح جامع فولاد کشور به مسائلی چون وابستگی شدید فناورانه، از دست دادن بازارهای آینده، جهتدهی نادرست توانمندیها، کاهش بهرهوری و افزایش هزینه تولید، ناتوانی در ارائه الگوهای جدید کسبوکار، آسیبپذیری در مقابل تهدیدهای فناورانه و از دست دادن فرصت تجارت فناوری منجر خواهد شد لکن بهرغم کمبودها و چالشها، ظرفیتهایی نیز در
صنعت فولاد کشور وجود دارد که میتوان با بالفعل کردن و ارتقای آن، این صنعت را برای نقشآفرینی در انقلاب صنعتی چهارم آماده کرد. لازم به ذکر است از جمله این ظرفیتها میتوان به برخی ظرفیتهای طرح جامع فعلی، نیروی انسانی خبره، دانش فنی انباشته، زیرساختهای آموزشی، پژوهشی و آزمایشگاهی، قوانین و نهادهای حامی و تسهیلگر، شرکتهای دانشبنیان و اکوسیستم رو به رشد استارتآپی، اشاره کرد. یافتهها نشان میدهد باید به جای هدفگذاریهای کمی و کوشش فولاد یا فولاد دانشبنیان، نهادهای حاکمیتی و بنگاههای تولیدی در این راستا بهعنوان مفهوم محوری در بازنگری مجدد طرح جامع فولاد در نظر گرفته شود و همه طرحها و برنامههای سیاستی و عملیاتی در راستای آن تنظیم شود و تدوین برنامه راهبردی برای صنعت فولاد کشور، مبتنی بر اقتضائات انقلاب صنعتی چهارم، باید به تمام برنامههای مکانیابی، آب، برق، گاز، زیستمحیطی و برنامه توسعه فناوری این صنعت توجه داشته باشد.
