نقش سیاسی مهم‌تر از نقش فنی

سفر رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی اتمی به تهران را شاید بتوان گفت مهم‌ترین سفر مدیرکل آژانس به تهران از چند سال گذشته است. چراکه به هر حال نتایج این سفر چشم انداز آینده احیای توافقنامه برجام را حداقل تا حدی از ابهام بیرون خواهد آورد اما اگر این نشست نتایج مورد انتظار ایران و آژانس را نداشته باشد، باید منتظر پیامدها و تبعات این سفر بود. به هر حال همواره این موضوع در روند مذاکرات توافقنامه هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهانی مطرح بوده که هر زمان که توافق سیاسی میان ایران و طرف‌های گفت‌وگوی خودش بوده، به همان اندازه انتظار می‌رفته که مشکلات ایران با آژانس کمتر شده باشد اما این‌بار این مشکلات آژانس است که چگونگی حلش می‌تواند نقشه راه احیای توافقنامه برجام را روشن کند و شاید بتوان گفت نقش سیاسی آژانس در این دوره از مذاکراتش با تهران مهم‌تر از نقش فنی آژانس است. هرچند ما همواره بر نقش فنی آژانس تاکید داشته‌ایم که بتواند ماموریت فنی خود را در چارچوب توافقنامه برجام احیا کند ولی این نکته را نمی‌توان نادیده انگاشت که اختلافات ایران و آژانس همواره در سایه روند گفت‌وگوهای سیاسی ایران و غرب قرار داشته. هرقدر این گفت‌وگوها روبه پیشرفت و امیدوارکننده بود به همان اندازه اختلافات ایران با آژانس کمتر بود. به هر اندازه اختلافات ما با کشورهای گروه 1+5 بیشتر بود به همان اندازه اختلافات ایران و آژانس بر روند گفت‌وگوهای برجام و احیای برجام سایه انداخته بود. سفر آقای رافائل گروسی دو سناریو را می‌تواند در پی داشته باشد. اگر ایشان به وین بازگشت و رضایت خودش از روند گفت‌وگوهایش با مقامات جمهوری اسلامی در تهران را همانگونه تکرار کرد می‌توان امیدوار بود که این سفر تاثیر خودش را در اجلاس آتی نشست شورای حکام در هفته آینده بگذارد. اگر آقای گروسی در فرودگاه وین دیدگاه متفاوتی داشته باشد و روند گفت‌وگوهای ایران با آژانس را سخت اعلام کند قطعا باید شاهد صدور قطعنامه دیگری از سوی آژانس نسبت به ایران باشیم. بخصوص آنکه آقای گروسی پیش از سفر گزارش فصلی خودش را درباره برنامه هسته‌ای صلح آمیز هسته‌ای ایران به آژانس اعلام کرده و در این گزارش به غنی سازی 84 درصد نیز اذعان شده و این می‌تواند تا حدودی فشارهای سیاسی به جمهوری اسلامی ایران را بیشتر کند. در واقع آقای گروسی پیش از سفر به تهران شمشیر خودش را از غلاف درآورده که در روند مذاکراتش با تهران اعلام کند که خواسته‌ها و انتظارات آژانس چیست و نگرانی‌های دولت‌های نسبت به غنی سازی 84 درصد و امکان گریز هسته‌ای ایران به 12 روز چقدر می‌تواند برای غربی‌ها نگران کننده باشد. اما اگر این سفر با رضایت ایران و آژانس در یک چارچوب توافقنامه همکاری و حل اختلافات در پی داشته باشد قطعا شورای حکام آژانس نیز با دید خوش‌بینانه‌تری نسبت به احیای گفت‌وگوهای برجام سیگنال‌های مثبتی را خواهد فرستاد بخصوص آنکه آخرین اظهارنظرهایی که از سوی مقامات اروپایی و آمریکایی ابراز شده، نشان می‌دهد که آنها نیز به دنبال بسته شدن کانال دیپلماسی و گفت‌وگو با ایران نیستند هرچند از سوی دیگر همچنان بر امنیتی سازی پرونده ایران نیز تاکید می‌کنند. اما برای جمهوری اسلامی ایران بسیار مهم است که به یک توافقی با رافائل گروسی دست پیدا کند چراکه اگر به این توافق دست پیدا نکند، تبعات قطعنامه شورای حکام علیه ایران بسیار زیاد خواهد شد و احتمال بسته شدن پنجره دیپلماسی بیش از گذشته وجود خواهد داشت. و قطعا اگر روند مذاکره احیای برجام به بن‌بست برسد و دولت‌های اروپایی و آمریکا بخواهند در چارچوب سناریوی مکانیسم ماشه با ایران برخورد کنند تبعات اقتصادی آن برای ایران زیاد خواهد بود و به نظر می رسد اگر هزینه- فایده کنیم باید هرآنچه در توان داریم، به‌کار بگیریم تا بتوانیم مشکلات خودمان را با آژانس در یک کانالی برای حل اختلافات و اراده بهتر و قوی تر برای احیای مذاکرات برجام حل کنیم.