«پیروز»؛ تراژدی یوزپلنگ آسیایی
یوزپلنگ آسیایی گونهای در معرض انقراض است که در سالهای اخیر با استفاده از روشهای مختلفی از جمله حفاظت از زیستگاهها و تکثیر در اسارت سعی در جلوگیری از انقراض این گونه با ارزش شده است، یکی از آخرین نمونههای تلاشهای ناموفق صورت گرفته سرنوشت «پیروز» بود.به گزارش ایسنا، دیروز( ۱۲ اسفند) روز جهانی حیاتوحش است. ۲۰ دسامبر ۲۰۱۳ میلادی، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نشست ۶۸ خود، روز ۳ مارس را به عنوان روز جهانی حیات وحش تصویب کرد. انتخاب این روز به پیشنهاد تایلند صورت گرفت.امسال شعار این روز جهانی مشارکت برای حفاظت از حیاتوحش در نظر گرفته شده است. مشارکت مردم میتواند ضامن حفاظت از محیط زیست و حیات وحش کشور بهویژه نجات جان گونههای در معرض خطر انقراض باشد.غلامرضا ابدالی - مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان محیط زیست - گونههایی همچون یوز که جمعیت کوچکی زیر ۵۰ فرد دارند را در وضعیت بحرانی انقراض و گونههای زیر ۲۵۰ فرد در معرض خطر انقراض میداند. او مشارکت مردم در حفظ حیات این گونهها را موثر میداند و میگوید: در تمام دنیا نیز محافظت از محیط زیست نیز با کمک مردم صورت میگیرد. وظیفه مردم در چنین
شرایطی این است که مطالبهگر باشند. شعار ما نیز این است که در ایران ۸۰ میلیون محیطبان داریم. در جهان دو گونه یوزپلنگ وجود دارد؛ یک گونه آسیایی و دیگری گونه آفریقایی است. گونه آفریقایی یوزپلنگ در شمال این قاره پهناور منقرض شده و حضور آن در حال حاضر فقط محدود به جنوب این قاره شده است. نسل یوز آسیایی که زمانی در گستره وسیعی از غرب این قاره از سوریه و عربستان تا هندوستان و ترکمنستان پراکنده بود، از ۲۰ سال پیش جز در ایران منقرض شده است.
وضعیت کنونی یوز
به گفته مرتضی پورمیرزای - مدیر عامل انجمن یوزپلنگ ایرانی - براساس آخرین آمار مربوط به یوزهای بالغ و جدا از مادر، در سه سال اخیر تعداد این یوزها به ۱۲ فرد میرسد همچنین مدتی بعد نیز یکی از یوزها که چند وقتی مشاهده نشده بود، شناسایی شد و این تعداد به ۱۳ فرد رسید. در این مدت از میان تولههای متولد شده، استقلال و یا مرگ شش توله به اثبات نرسیده بنابراین همچنان ممکن است به آمار افزوده شود. امکان دارد یوزهای بیشتری خارج از مناطق حفاظت شده و دید دوربینهای ما وجود داشته باشند. این یوزهایی که وضعیت آنها گزارش شده در مناطق حفاظت شده دیده شدهاند و یوزهایی در خارج از زیستگاه دیده میشوند با تصویربرداری دقیقی گزارش نمیشوند. لذا نمیتوانیم آنها را با دقت با شناسنامه یوزهای خود مطابقت دهیم.در شرایطی که یوزپلنگ ایرانی با خطر انقراض دست و پنجه نرم میکند و سازمان حفاظت محیط زیست با صرف هزینههای میلیاردی در تلاش برای تکثیر این گونه در اسارت است، جان یوزپلنگها در زیستگاههایشان با خطراتی مانند تصادف با خودروها در خطر است. آخرین نمونه این چالش تصادف و تلف شدن توله یوز ماده در ساعت ۲۰ و۴۵ دقیقه ۱۴ مردادماه در فاصله ۱۵
کیلومتری خارج از منطقه حفاظت شده توران (مناطق آزاد میامی) در حد فاصل سه راهی زیدر تا کاروانسرای میان دشت (محدوده کال تاغی) بود. از دیگر چالشها و تهدیدات یوزپلنگ آسیایی میتوان به کمبود طعمه برای او اشاره کرد. یوزپلنگ به زیستگاههای بسیار وسیعی برای زندگی نیاز دارد.
پروژه تکثیر در اسارت یوزپلنگ آسیایی
در شرایطی که جمعیت یوز ایرانی در وضعیت مناسبی قرار ندارد، پروژه تکثیر در اسارت برای حفاظت از این گونه در معرض خطر انقراض در منطقه توران راهاندازی شده و در دستورکار قرار گرفت.ابتدای فروردین ماه ۱۴۰۰ «فیروز» - یوز نر ۱۱ ساله منطقه توران - زندهگیری و برای جفتگیری با «ایران» - یوزپلنگ ماده - به محیط اسارت واقع در سایت توران منتقل شد. انتشار این خبر واکنشهایی را بهدنبال داشت و برخی از کارشناسان اعلام کردند که چنین اقدامی میتواند معدود یوزهای باقی مانده در طبیعت را تهدید کند. پس از گذشت مدتها با تحقیق و بررسی علت تلف شدن تولهها را نبود شیر خشک مناسب برای گربهسانان بهویژه یوزپلنگ بیان کردند. به گفته اکبری در دنیا هیچ شیر خشک مناسب و ویژهای برای یوزپلنگ وجود ندارد و تمام شیر خشکهای ساخته شده میتوانند مشکلاتی را برای یوزپلنگ ایجاد کنند. برای توله یوز سوم چهار نوع شیرخشک متفاوت استفاده شده که اولین نوع مارک ایرانی و سه نوع دیگر مارک خارجی بودهاند اما تقریبا با هر چهار نوع در هضم و دفع مشکل داشت.توله یوز سوم، تنها توله یوز باقی مانده از «ایران» و «فیروز» بود که نام او را «پیروز» گذاشتند. این توله در
پارک پردیسان زندگی میکرد و قرار بود در فروردینماه به زیستگاه اصلی خود در پارک ملی توران منتقل شود اما عمر او کفاف نداد چراکه پس از فراز و فرودهای بیشمار و با گذشت ۹ ماه و ۲۸ روز پر استرس تلف شد. پنجشنبه شب (۴ اسفندماه) بود که دستگاه گوارش «پیروز» دچار مشکل شد و دفع نداشت بنابراین به بیمارستان دامپزشکی مرکزی انتقال داده شد. معاینات لازم انجام شد و با حال مساعد به پارک پردیسان برگشت اما شنبه (۶ اسفند) دوباره به علت وضعیت نامساعدی که داشت به بیمارستان منتقل شد.
