آتش در شماره 153 خیابان بهار به بهای جان یک آتشنشان
آرمان ملي: از صبح روز شنبه آتش سوزي شروع شد و ساختمان شماره 153 که کاربري اداري، تجاري داشت، در خيابان بهار نرسيده به طالقاني مورد توجه رسانهها، کارشناسان و مسئولين شهري قرار گرفت و مهمتر از آن نگرانيهايي را هم برانگيخت. نگراني از وضعيت ايمني ساختمانهايي که هرروز پا در آن ميگذارند يا زندگي ميکنند. آتشنشانهاي شهر مثل هميشه با تمام قواي موجود خود پا به آتش گذاشتند و غمانگيز جاني بود که پرکشيد و اين تشابهات در آتشسوزي و شهادت آتشنشانها، بيش از همه خاطرات تلخ و گزنده پلاسکو را براي همگان زنده کرد و يک نام ديگر به شهداي آتشنشان افزوده شد؛ شهيد رضا دارابي، فرمانده ايستگاه 122 آتش نشاني تهران. بحث ساختمانهاي ناايمن، مخاطرات آن، ضرورت توجه، رسيدگي و نظارت بر آنها بايد در بالاي ليست مهمترين دغدغههاي مسئولين شهري محسوب شود. هرچند عليرضا زاکاني، شهردار تهران و مهدي چمران، رئيس شوراي اين شهر گفتهاند که ساختمان بهار در ليست ساختمانهاي ناايمن قرار نداشته است. آنها تصريح کردهاند که دادستاني به 160 ساختمان ناايمن اخطار صادر کرده و 16 هزار واحد مسکوني در مسير رصد و پايش هستند. اطلاعاتي هم از سوي مديران شهري مبني بر استفاده غير قانوني و تغيير کاربري مالک ساختمان بهار از طبقات منفي منتشر و از سوي مديرعامل سازمان آتشنشاني اعلام شد که حکم جلب براي مالک ساختمان 153 خيابان بهار صادر شده است. رئيس شوراي شهر تهران هم در نهايت گفت که ساختمان 153 خيابان بهار بايد تخريب شود. زهرا نژادبهرام، سياستمدار اصلاحطلب و عضو هيات رئيسه پنجمين دوره شوراي شهر تهران بود؛ عضوي که بازديدهايش از بافت فرسوده در کميسيون شهرسازي و معماري در مناطق مختلف شهر تهران و دغدغههايش در به انجام رساندن بحث نوسازي و بازسازي ساختمانهاي ناايمن شهر بر کسي پوشيده نيست. او از فعاليتهايي ميگويد که در دوران مديريتش در خصوص صدور شناسنامه ايمني براي ساختمانها انجام شد و تاکيد ميکند که ضرورت دارد که اين مساله تحت عنوان شناسنامه فني ساختمان پيگيري شود. بحث مديريت يکپارچه در زمينه رسيدگي به ساختمانها ناايمن و بحث نظارت قوي از موارد مهمي است که توضيح ميدهد و راهکارهايي را هم در اين باره متذکر ميشود. او چندين بار در طول گفتوگو به حفظ جان مردم اشاره ميکند که بايد اولويت نخست همه دستگاهها و نهادها و مديران باشد و مجلس شوراي اسلامي، مسئولين انتظامي و نظامي و قضائي و همه بخشها را فراميخواند که با همگرايي امنيت و ايمني را در درون شهر رقم بزنند. خانم نژادبهرام البته به فعاليتهايي که مديران شهري براي ايمن سازي ساختمانها در حال انجام هستند هم اشاره ميکند؛ از بيش از 33 هزار ساختمان بررسي شده ياد ميکند و تاکيد ميکند که «قرار نگرفتن در ليست ساختمانهاي ناايمن به معني اين نيست که ساختمان ايمني لازم را دارد.» او به اين نکته هم اشاره ميکند که با نظارتهاي موجود، تعداد ساختمانهاي نوساز و تازه تاسيس ما که با ناايمني روبهرو هستند خيليکم و در واقع نادرند؛ بيشتر اينها ساختمانهاي قديمي هستند که در سطح شهر پراکندهاند.
نگراني جــــدي براي بسياري از ساختمانهاي شهر
به اعتقاد زهرا نژادبهرام، موضوع ساختمانهاي ناايمن در تهران مقولهاي بسيار جدي است و غريب 15 سال است که روي آن کارمي شود، از زمان شهرداري آقاي قاليباف و ليستهاي متعددي از آن بيرون آمده. عضو پنجمين دوره شوراي شهر تهران توضيح ميدهد: «در دوره ما هم اين اتفاق صورت گرفت و آتشنشاني هم با معيارهاي تخصصي خود اين امر را بررسي کرد و بالغ بر 34 هزار ساختمان را به اشکال ضعيف و قوي يا فوق ضعيف و غيره تقسيم بندي کردند که دچار ناايمني هستند.» او ادامه ميدهد که «چيزي غريب به 1000 مدرسه در بافتهاي قديمي شهر از نظر ايمني دچار چالش هستند. بالغ بر 250 ساختمان در برجها که به گفته نظام مهندسي وقت داراي ظرفيتهاي ايمني براي سکونت نيستند اما همچنان به کار گرفته ميشوند. همچنين 129 ساختمان خيلي خطرناک از نظر ايمني داشتيم که آتشنشاني شناسايي کرد و ليستشان در خرداد ماه بالاخره بعد از سالها منتشر شد چون مالکين نسبت به ايمني سازي آن توجهي نداشتند.» نژادبهرام توضيح ميدهد که در دوره مديريت شهري او و همکارانش در شورا، اين مساله با قوه قضائيه هم مطرح شده بود که تا خرداد ماه امسال که اسامي منتشر شد. آنها تنها راه را همين ميدانستند به اين دليل که هرچقدر به مالک و ساکنان تذکر داده ميشد، فايده نداشت. اين استاد دانشگاه، با اين مقدمه، ميخواهد در اين زمينه شفافيت ايجاد کند که «مقوله ساختمانهاي ناايمن نيازمند اين هستند که نوسازي شده و نقاط ضعف خود را برطرف و به سمت بهبود حرکت کنند و اصولا هر وسيلهاي که مورد استفاده است نيازمند رسيدگي مداوم و ايجاد ظرفيتهاي جديدي و رعايت استانداردهاي تازه است.» اما نژادبهرام به اين نکته هم اشاره ميکند که «يکسري از ساختمانهاي ناايمن غيردولتي هستند که آنها بيشترين مقاومت را در مقوله ايمني سازي انجام ميدهند هرچند در خصوص ساختمانهاي دولتي هم اين نگراني براي ما وجود دارد که چرا دولت که مسئوليت اين کار را بر عهده دارد اقدام جدي انجام نميدهد؟ اکثرا هم ساختمانهاي پرترددي هستند که مورد استفاده جمعي قرار ميگيرند؛ مثل مدارس مثل بخشي از درمانگاهها، عمر 70 تا 80 ساله داشته و نياز دارند که نواقص ايمنيشان رفع شود.»او ميگويد که «اين نگراني به صورت جدي براي بسياري از ساختمانها که در شهر تهران در حال کار هستند وجود دارد؛ سابقه ساختمان پلاسکو و کلينيک سينا اطهر در تهران، سابقه متروپل در آبادان همه مويد اين مطلب هستند که ايمني مقولهاي اصلي است و نه تزئيني. چرا که به جان انسانها گره خورده و ما براي حفظ جان انسان هرچقدر هم که هزينه اقتصادي داشته باشد ارزشش را دارد.» نژادبهرام، ياد جانباختگان را گرامي ميدارد و ميگويد: «از دست دادن جان يکي از آتش نشانهاي عزيزمان در حادثه ساختمان خيابان بهار، داغ سنگيني را بر قلب شهر تهران گذاشت به اين دليل که اين عزيزان براي نجات ديگران پا به آتش گذاشته و از جان خود ميگذرند. ما 16 آتشنشان را در حادثه پلاسکو از دست داديم و ديگر تحمل اين رنجها و دردها را نداريم. چه خوب است که اقدامات جدي پيش از حادثه صورت بگيرد و ما دچار چنين حوادثي نشويم و مجبور باشيم عزادار عزيزانمان شويم.»
جاي خالي مديريت يکپارچه و نظارت قوي
از خانم نژادبهرام ميپرسيم که چه عواملي منجر به عدم رسيدگي به وضعيت ساختمانها ناايمن شده؟ او توضيح ميدهد که «بهطور کلي بايد به چند نکته توجه کرد؛ اول اينکه در شهر تهران مديريت يکپارچه وجود ندارد، نوعي عدمتفاهم در بخشهاي مختلف مديريتي به وجود ميآيد؛ سازمان آتشنشاني با کمک نظام مهندسي بررسي کرده و به يک جمع بندي ميرسد اما وقتي در برابر ديگر نهادهاي تصميم گيرنده قرار ميگيرد با مشکلاتي مواجه ميشود. به دلايل متفاوت، از جمله اينکه ما محدوديت مراکز آموزشي داريم؛ محدوديت مراکز درماني داريم؛ موانع و معذوريتهاي اقتصادي داريم و نميخواهيم عدهاي بيکار شوند يا موارد مشابه ديگر اتفاق بيفتد. همه اينها منجر به اين ميشود که ساختمانهاي ناايمن به همان شکل باقي ميمانند و توجه لازم و کافي به آنها صورت نميگيرد. نکته دوم اين است که به اين نياز داريم که نظارت را قويتر کنيم. در واقع تذکرات ايمني آتشنشاني را جدي بگيريم و نظارت جديتري را از سوي نظام مهندسي که به عنوان سازمان اصلي در ايجاد ساخت و سازهاي لازم در کشور هست را فراهم کنيم.» اين عضو شوراي پنجم در ادامه ضرورت توجه به مقوله نظارت ميگويد: «اينکه چيزي حدود 250 برج در تهران ناايمن هستند که امروز ساخته نشدهاند؛ بالاخره زير نظر سازماني ساخته شده و يقينا مجوزها و تائيديههاي لازم را از نظام مهندسي و شهرداري وقت گرفتهاند. اعلام اين آمار از سوي نظام مهندسي نگراني ايجاد ميکند. اين نشان ميدهد يا سازمان نظام مهندسي خوب کار نکرده يا شهرداري نظارتش ضعيف بوده و به هر حال به يک دليلي اين اتفاق افتاده.» او ادامه ميدهد: «نظارت مقوله بسيار جدي است که کمتوجهي به آن اين بازي با جان شهروندان است و خسارات سنگيني را بر شهر وارد ميکند.» او تاکيد ميکند: «موضوعي که بايد به آن توجه کنيم اين است که هر کاري را که ميخواهيم انجام دهيم با اين اولويت باشد که حفظ جان مردم را در نظر بگيريم. ممکن است خسارات اقتصادي، پرستيژي و غيره باشد اما باز هم ميگويم که حفظ جان مردم اولين اولويت هر سازماني براي انجام کارش است.» نژادبهرام ميگويد که «خيلي خوشحال شده که بالاخره قوه قضائيه اجازه داده که ليست 129 ساختمان ناايمن اعلام شود. حداقل مردم بدانند که در کجا پايشان را ميگذارند؛ خود مديران ساختمانها، مالکين و بهرهبران بيتوجهند و شايد مردم با دانستن اسامي اين ساختمانها با مراجعه کمتر يا با توجه بيشتر و حساسيت بيشتري با آنها روبهرو شوند.»
ضرورت صــــدور شناسنامه براي ساختمانها
اما بحث صدور شناسنامه ايمني براي ساختمانها بحثي بسيار مهم و جدي است که به گفته نژادبهرام، سازمان نظام مهندسي در دوره مديريت آنها اين کار را به صورت نمادين آغاز کرد و آنها هم همراهي کردند اما متأسفانه ادامه پيدا نکرد. او ميگويد: «صدور شناسنامه ايمني کاري پرتلاش است که هم از طرف شهرداري و هم سازمان نظام مهندسي پيگيري ميشد و تاکيد ميکنم ضرورت دارد که اين مساله تحت عنوان شناسنامه فني ساختمان پيگيري شود؛ شناسنامهاي که اطلاعات کامل ساختمان را در اختيار قرار ميدهد همانطور که کنار آن ميشود پيوستي به نام شناسنامه ايمني هم وجود داشته باشد که بدانيم ساختمان از چه متريالي ساخته شده، چه ساخت و ساز و چه ويژگيهايي دارد و هم خريدار و بهرهبردار بداند از چه ساختماني قرار است استفاده کند و در کنار آن شناسنامه ايمني هم صادر کنيم، ميتواند ميزان اعتماد و اطمينان را نسبت به ساختمانهاي موجود بيشترکند.»او ادامه ميدهد که «خوشبختانه با حساسيتي که هم شهرداري و هم سازمان نظام مهندسي داشته، تعداد ساختمانهاي نوساز و تازه تاسيس ما که با ناايمني روبهرو هستند خيلي کم و در واقع نادر هستند؛ بيشتر اينها ساختمانهاي قديمياند که در سطح شهر پراکنده هستند. بالاخره شهر ما سابقه زيست طولاني بيش از 200 سال دارد و طبيعي است که ساختمانهاي زيادي ساخته شدهاند؛ برخي ساختمانهاي بلندمرتبه ما در مناطق قديمي شهر، حداقل بيش از 50 تا 60 سال سن دارند و بازسازي و نوسازي آنها و حداقل ايجاد شرايط لازم براي ايمني بخشي به آنها الزامي است.» اين عضو شوراي شهر پنجم ادامه ميدهد که «بيش از 33 هزار ساختمان بررسي شد»، هرچند تاکيد ميکند که «قرار نگرفتن در ليست ساختمانهاي ناايمن به معني اين نيست که ساختمان ايمني لازم را دارد.» او توضيح ميدهد: «ساختمانها را به چهار دسته تقسيم کردهاند؛ فوق ناايمن، ناايمن، متوسط و کم ايمن. 120 تا فوق ناايمن بودهاند به اين معنا که به هيچ وجه نبايد از آنها استفاده شود.» مشخص نيست که ساختمان بهار در ميان ساختمانهاي کم ايمن جا دارد يا خير چراکه چمران رئيس شوراي شهر گفته جزو ساختمانهاي ناايمن نبوده.
حـــل کنيم اين تعارض را
در نهايت اينکه مقوله ايمني ساختمان از نظر خانم نژادبهرام، يک مقوله جدي است و انجام آن امکان پذير نيست مگر اينکه يک تفاهم عمومي در عملکرد و تصميم گيري در بين نهادهاي متولي شهر تهران به وجود بيايد. او ميگويد که «اصلا اينطور نيست که شهرداري تهران مسئوليت همه اقداماتي که در شهر صورت ميگيرد را بر عهده داشته باشد. بخش زيادي را برعهده دارد اما نه همه آن را. متوليان در بسياري از موارد به خصوص در بحث ساختمانهاي ناايمن با تعارض روبهرو ميشوند و حل اين تعارض نيازمند همآوايي و همگرايي مشترک بين نهادهاي تصميمگير است و من همچنان فکر ميکنم که چاره راه براي حل مشکلات تهران، مديريت يکپارچه است و همچنان هم فکر ميکنم بايد نسبت به اين قضيه هم مجلس شوراي اسلامي (با توجه به اينکه لايحه آن مدتهاست که آنجاست) و هم مسئولين انتظامي و نظامي و قضائي و همه بخشها توجه کنند چرا که شهر بايد تابع يک مديريت باشد تا بتوان امنيت و ايمني و نوعي از رفتار همگرا را در درون شهر رقم زد.»
