تهران رکورددار فرونشست زمین شد!
آرمان ملي: خبر تکان دهنده بود؛ استان تهران رکورددار فرونشست زمين در جهان شده است! فرونشست، خطري که مثل زلزله بيخ گوش مردم ايران و البته ساکنان تهران است. کارشناسان بارها در مورد مخاطرات اين بمب ساعتي که زير پاي عابران و اتومبيلها و ساختمانها قرار دارد، هشدار دادهاند و شايد حالا به اين آمار نياز بود تا خطر آن خيلي جديتر از پيش احساس شود. سرپرست اداره کل محيط زيست و توسعه پايدار شهرداري تهران از فرونشست زمين به عنوان زلزله خاموش يا سرطان زمين ياد کرده و گفته: بر اساس آمار در جنوب، مرکز و دشتهاي غرب و جنوب غرب استان تهران شاهد بيشترين فرونشست زمين هستيم. هلياسادات حسيني در نشست علمي- تخصصي بررسي پديده فرونشست زمين در کلانشهر تهران که از سوي موسسه تحقيقات آب و دانشکده منابع طبيعي و محيط زيست دانشگاه آزاد برگزار شد، تغيير اقليم، گرمايش جهاني، کمبود منابع آبي، بارگذاري و برداشت بيش از حد از منابع آب زيرزميني، خشکساليهاي متوالي و برداشت بيرويه آب و حفر چاههاي متعدد براي تامين آب شرب، نشست زمين بر اثر حفر تونل براي گسترش خطوط مترو در تهران را از جمله علل ايجاد فرونشست در کلانشهر تهران بيان کرده. او با اشاره به اينکه خشکسالي و برداشت فزاينده و بيرويه آب از چاههاي غيرمجاز، افزون بر خشکاندن ديگر چاهها و چالش تامين آب آشاميدني، فرونشست زمين در دشت ورامين و دشت تهران، کرج و شهريار را در پي داشته است، توضيح داده: يافتههاي کارشناسان نشان ميدهند که به دليل نابودي آبخوانها، دشت ورامين با پهنهاي افزون بر 700 کيلومتر مربع فرونشست زمين داشته که با توجه به نزديکي راهآهن تهران- مشهد به اين گستره، سازههاي پيونددار با راهآهن در معرض خطر هستند. حسيني افزوده: طبق بررسيهاي صورت گرفته مناطق 19، 18، 17، 16 و 20 شهرداري تهران و شهرهاي اسلامشهر، شهريار، چهاردانگه، نسيم شهر، صباشهر و کهريزک تحت تاثير فرونشست دشت تهران قرار دارند. سرپرست اداره کل محيط زيست و توسعه پايدار شهرداري تهران با تاکيد بر اينکه تهران رکورددار فرونشست زمين درجهان است، توقف روند رو به رشد مصرف و برداشت آب و دادن فرصت تجديد شوندگي براي احياي آبخوانها، صرفهجويي در مصرف آب بهويژه در بخش کشاورزي، تزريق آبهاي مازاد روي سطح زمين به سفرههاي زيرزميني، استفاده صحيح و کارآمد از منابع آبي، ممنوعيت استفاده بيش از حد از حوضههاي آبهاي زيرزميني، تصفيه آبهاي شهري و استفاده مجدد از آن در کارخانهها، احداث چاه جذبي را از جمله راهکارهاي برون رفت از فرونشست و اختصاصاً مديريت درکلانشهر تهران عنوان کرد.
چه زماني زلزلهها کم ريشتر، خرابيهاي گسترده به بار ميآورند؟
فرونشست زمين به دليل برداشت بيرويه از آبهاي زيرزميني رخ ميدهد، بنابراين سطح زمين شکاف عميقي پيدا ميکند، البته فرونشست زمين ممکن است به دليل حوادث طبيعي مانند زمين لرزه، فرسايش و تشکيل گودال نيز ايجاد شود. در واقع، برداشت بيرويه از آبهاي زيرزميني کشور در ايران باعث شده تا بيش از يک ميليون هکتار از زمينهاي مناطق مختلف فرونشست کند. از مهمترين ضررهايي که فرونشست زمين و فشردهسازي خاک ميتواند ايجاد کند اين است که آبخوانها را از بين خواهد برد و سفرههاي آبهاي زيرزميني ما که منابع بينظير تجديد ناپذير هستند نيز از ميان خواهند رفت و بزرگترين ضربه به صنعت کشاورزي يک منطقه خواهد خورد. کارشناسان معتقدند که در مناطق شهري فرونشست زمين منجربه آسيب ديدگي ساختمانها، پلها و خطوط حمل و نقل خواهد شد و در حال حاضر نيز شرکت راهآهن بسيار پيگير بحث فرونشست زمين است چراکه فرونشست زمين آسيبهايي به خطوط ريلي خواهد زد و به عنوان مثال (همانطور که گفته شد) راهآهن تهران_مشهد و در اطراف ورامين فرونشستي رخ داده است که مسئولان قطار هنگام عبور از آن منطقه سرعت خود را کاهش ميدهند و خيلي از خطوط ريلي ما نيز از مناطق فرونشست زمين ميگذرند و اين فرونشست زمين منجر به شکستگي خطوط ريلي ميشود و ممکن است منجر به واژگوني قطار و فجايع انساني شود. در خطوط آب رساني، گاز و فاضلاب نيز فرونشست زمين ميتواند مشکل آفرين باشد و وقوع زلزلههايي با ريشتر کم در مناطقي که دچار فرونشست هستند از آنجا که پي ساختمان در فرونشست قرار گرفته است ميتواند خرابي خيلي بيشتري ايجاد کند. موسسه تحقيقاتي اينتللب که گروه بينالمللي مشاوره اطلاعاتي است، با انتشار چند تصوير ماهوارهاي، فرونشست زمين در اطراف تهران را «بمب ساعتي بيصدا» توصيف کرده و آن را تهديدي براي 13ميليون نفر جمعيت ساکن در اين مناطق دانسته است. سال 97 نيز مجله علمي «نيچر» در گزارشي اعلام کرد که بخشهايي از تهران سالانه 25 سانتيمتر نشست ميکند که يکي از بالاترين رقمها در جهان است. در حالي که عليرضا شهيدي، رئيس سازمان زمينشناسي، خبر داد که فرونشست زمين در تهران تا «36 سانتيمتر در سال مشاهده شده است.» پيشتر، محمد آقاميري، نايبرئيس کميسيون عمران و حمل و نقل شوراي شهر تهران همچنين گفته بود: اگر فکري نکنيم، تا 10 سال ديگر بسياري از مناطق تهران قابل سکونت نخواهد بود.
8 ميليون واحد مسکوني در پهنههاي فرونشستي
در کشور ما در اکثر استانها فرونشست زمين در حال وقوع است و تنها استان گيلان از اين پديده مستثني است و حتي در استانهاي شمالي کشور مانند مازندران و گلستان نيز شاهد فرونشست هستيم و در استانهاي جنوبي که در کنار خليج فارس هستند نيز اين فرونشستها قابل مشاهده است و استانهاي خوزستان، خراسان جنوبي، خراسان رضوي بهشدت درگير فرونشست زمين هستند و شدت فرونشست زمين در استانهاي کرمان و يزد نيز به بالاست. فرونشست زمين در ايران بيش از 5 برابر ميانگين جهاني است. حدود 8 ميليون واحد مسکوني در کل کشور در پهنههاي فرونشستي قرار دارند که در معرض خطر هستند؛ و اکنون در شرايطي هستيم که فرونشست زمين به «بيخ گوش» تهران رسيده است. فرونشست به «بمب ساعتي بيصدا» تشبيه شده که علاوه بر ايجاد گودالهاي بزرگ، ميتواند موجب تخريب سازهها شود و مقاومت آنها را در برابر زلزله کاهش دهد.
