چشم انداز نرخ تورم؛ از دلار ۴۰ هزار تومانی تا خاموشی دو عامل تورم‌ساز

استاد اقتصاد دانشگاه تربيت مدرس اظهار داشت: اگر رشد 50 درصدي پايه پولي که در يادداشت آقاي نيلي به آن اشاره شده، صحت داشته باشد مفهوم محاسبات اين خواهد بود که با يک وقفه زماني اين رشد خود را در رشد نقدينگي نشان خواهد داد و پيامدهاي رشد نقدينگي را هم با وقفه‌اي در تورم خواهيم ديد. حال اينکه اين پيامد و اين وقفه چه دوره زماني خواهد داشت، به شرايط اقتصادي، انتظارات تورمي و ميزان واردات بستگي دارد. وحيد شقاقي‌شهري درباره اظهارات اخير مشاور اقتصادي رئيس‌جمهور دولت قبل مبني بر رشد 56 درصدي حجم پول در 7 ماه گذشته و نگراني از شرايط اضطرار در سال آينده و از سوي ديگر ادعاي دولت مبني بر کاهش رشد نقدينگي و اينکه آثار کاهش يا افزايش رشد نقدينگي در اقتصاد کشور در چه شاخص‌هاي مي‌توان ديد، اظهار داشت: مهم‌ترين پيامد رشد پايه پولي اين است که خود را در رشد نقدينگي نشان مي‌دهد و آثار و پيامدهاي رشد نقدينگي را هم مي‌توان نرخ تورم ديد. او ادامه داد: يا بايد به آمار اعلام شده در بانک مرکزي اتکا کنيم و بگوييم که براساس اين گزارش رسمي رشد پايه پولي در دي ماه چقدر بوده‌ است، اما وقتي نمي‌خواهيم به خود اين آمار بپردازيم بايد پيامدهاي آن را مورد تحليل قرار دهيم. مي‌توانيم واقعيت را ناديده بگيريم اما نمي‌توانيم پيامدهاي ناديده گرفتن واقعيت‌ها را هم ناديده بگيريم. براي مثال ممکن است فردي مبتلا به بيماري باشد اما ادعا کند که بيمار نيست اما فرد نمي‌تواند علائم آن بيماري را انکار کند و افراد هر چند آن بيماري را ناديده بگيرند اما نمي‌توانند تب و خستگي ناشي از آن بيماري را ناديده بگيرند و پنهان کنند. اين کارشناس اقتصادي با بيان اينکه نتيجه رشد پايه پولي خود را در رشد نقدينگي نشان مي‌دهد و رشد نقدينگي هم در يک دوره زماني اثرات خود را در تورم نمايان مي‌‌کند گفت: البته ممکن است در يک بازه زماني رشد آثار رشد نقدينگي را در رشد تورم نبينيم اما به‌طور قطع در يک دوره بلندمدت پيامدهاي رشد نقدينگي را در نرخ تورم خواهيم ديد و در سال 87 همين اتفاق رخ داد. رشد نقدينگي بالا رفت اما نرخ تورم به دنبال آن افزايش پيدا نکرد و در آن زمان مطرح مي‌شد که اين ارتباط بين رشد نقدينگي و نرخ تورم در اقتصاد ايران صادق نيست اما وقتي با تحليل عميق‌تري به مساله نگاه شد متوجه شديم در آن برهه هر چند رشد نقدينگي افزايش يافت اما از آنجا که درآمدهاي نفتي دولت بالا بود، دولت واردات بي‌رويه داشت و تقاضاي اضافي حاصل از رشد نقدينگي را با واردات پوشش داده بود. وقتي وارد سال‌هاي 90 و 91 شديم که قيمت نفت کاهش يافت و تحريم‌ها هم آغاز شد، از آنجا که درآمدهاي نفتي کمتر شده بود و مُسکني ديگر وجود نداشت، تب آن بيماري خود را نشان داد و پيامد رشد نقدينگي را با يک وقفه‌اي در نرخ تورم ديديم. او افزود: البته نمي‌دانم اتکاي آقاي نيلي (مشاور اقتصادي رئيس‌جمهور دولت قبل) در يادداشت اخير براي اعلام رشد پايه پولي چه منبعي بوده و رشد پايه پولي را تا چه حد بيان کرده‌اند اما در نهايت بايد به آمار و گزارش بانک مرکزي رجوع کنيم و دسترسي به اين گزارش بسيار راحت است. مي‌توان به آخرين گزارش منتشر شده در بانک مرکزي مراجعه و حجم پايه پولي را استخراج کرد و ميزان حجم پايه پولي در اسفند ماه سال گذشته را به دست بياوريم و ميزان رشد حجم پايه پولي در اين بازه زماني را محاسبه کرد. ميزان رشدي که محاسبه مي‌شود گوياي وضعيت است و موضوع پنهاني هم نيست. اين کارشناس اقتصادي گفت: اگر رشد 50 درصدي پايه پولي که در يادداشت آقاي نيلي به آن اشاره شده، صحت داشته باشد مفهوم محاسبات اين خواهد بود که با يک وقفه زماني اين رشد خود را در رشد نقدينگي نشان خواهد داد و پيامدهاي رشد نقدينگي را هم با وقفه‌اي در تورم خواهيم ديد. حال اينکه اين پيامد و اين وقفه چه دوره زماني خواهد داشت، به شرايط اقتصادي، انتظارات تورمي و ميزان واردات بستگي دارد. شقاقي‌شهري تاکيد کرد: ممکن است دولتي بتواند با واردات اين وقفه را به تاخير بيندازد يا اينکه ممکن است انتظارات تورمي فروکش کند و اين پيامد با وقفه‌اي خود را نشان دهد. يا ممکن است اقداماتي در اقتصاد انجام شود که منجر به تاخير در نمايان شدن اين پيامدها شود، اما در مجموع اين گزاره براي ما اثبات شده است که رشد پايه پولي به رشد نقدينگي مي‌انجامد و رشد نقدينگي هم عامل رشد تورم است. وي ادامه داد: اين پيامدها در دوره حداقل ميان ‌مدت بايد خود را نشان دهند البته در شرايطي اين پيامدها خود را سريع‌تر و در ظرف 3 تا 6 ماه در تورم نشان داده ‌است. در مواقعي مانند سال‌هاي 94 و 95 از آنجا که انتظارات تورمي فروکش کرده بود، رشد نقدينگي خود را در نرخ تورم نشان نداد. نرخ تورم در سال‌هاي 94 و 95 تک رقمي شد و به 9. 5 و 9 درصد رسيد، در حالي که رشد نقدينگي اعداد بالاتر از 20 و 25 درصد بود. هرچند در آن وقف زماني اثر افزايش حجم نقدينگي را در نرخ تورم نديديم اما در سال 97 با روشن شدن انتظارات تورمي، به سرعت تبعات رشد نقدينگي را در نرخ تورم ديديم و نرخ تورم به 27 درصد رسيد. در سال 98 نرخ تورم به 36 تا 37 درصد رسيد، بعد از آن نرخ تورم 40 درصد ثبت شد و در سال بعد‌تر به 42 درصد رسيد و امسال هم احتمالا تورم چيزي حدود 48 تا 49 درصد و شايد 50 درصد خواهد بود.