آفت اقتصاد کشاورزی در دیمزارها
آرمان ملي: تغييرات اقليمي جهان و ايران و چالشهاي همزمان در تامين موادغذايي، تغيير نگرش در حوزه کشاورزي و استفاده بهينه از داشتههاي کشورها در حوزه کشاورزي با توجه به ميزان آب و پارامترهاي موثر در کشت و زرع را ضروري ساخته است. کارشناسان معتقدند تحت پوشش کشت ديم قراردادن زمينها، بدون بررسيهاي کشاورزي نه تنها منفعتي در اين حوزه بهدنبال نخواهد داشت، بلکه به نابودي زمينهايي که آمادگي کشت محصولات ديم را ندارند ميانجامد.
توسعه مشروط کشت ديم
محتشم محمدي، ناظر ارشد طرح جهش توليد در ديمزارها در اين خصوص به «آرمان ملي» گفت: موفقيت طرح جهش توليد در ديمزارها در گرو جديت بيشتر ارکان اجرايي طرح، بهينهسازي مديريت مزارع و ارتقاي کيفي دانش فني کارشناسان پهنه و تغيير بينش کشاورزان ديمکار با بهرهگيري از آخرين يافتهها و پژوهشهاي اين حوزه است. او ادامه داد: اقدامات صورت گرفته در حوزه ديم طي ساليان اخير تا حدود دو تا سه سال آينده به بار مينشيند اما ميزان و راندمان توليد در ديمزارها کمتر از حد انتظار است و با ظرفيتهاي بالقوه کنوني و تشکيلات گسترده اجرايي و يافتههاي پژوهشي و تحقيقاتي همخواني ندارد اما بر اساس اقدامات پيشرونده اميد است در آيندهاي نزديک چشمانداز مطلوبي در اين حوزه ترسيم شود. اين کارشناس کشاورزي ادامه داد: در کشت ديم بايد چند شاخص را همواره براي نتيجه مطلوب مدنظر قرار داد که از جمله آنها ميتوان به تغييرات اقليمي و تحولات اقتصادي در سطح خرد و کلان اشاره کرد تا کشت محصولات صورت گرفته با توجه به شاخص اقتصادي بودن با الگوي کشت مناسب به صورت مطلوب انجام شود در غيراينصورت زيرکشت بردن زمينهاي بيشتر براي کشت ديم نه تنها مطلوب نيست و بازدهي نخواهد داشت بلکه باعث تخريب خاک و توليد غيراقتصادي ميشود.
کشت محصولات با توجيه اقتصادي در ديمزارها
محمدي اضافه کرد: براساس تحقيقات و يافتههاي پژوهشي اخير تغييرات اقليمي و خشکي بيشتر هوا به ازاي هر يک درجه افزايش گرماي هوا در دورههاي رشد حساس گياهان حدود 6 تا 10 درصد کاهش محصول خواهيم داشت از طرفي حذف يارانه و خدمات نهادهها و تغيير و تحولاتي که ناشي از تغييرات اقليم و شرايط اقتصادي داشتهايم باعث بلااستفاده يا کمتراستفاده شدن بعضي از عوامل اجرايي وزارت جهاد کشاورزي و زيرمجموعههاي مرتبط شده است، اما با وجود تمام اين عوامل نه تنها کاهش محصولي رخ نداده است بلکه با استمرار فعاليتهاي پژوهشي تحقيقاتي و اجرايي گامهاي مثبتي در اين زمينه و در خصوص بهبود محصول بهويژه در ديمزارها صورت گرفته است.
راهکارهاي بهبود عملکرد کشت ديم
اين کارشناس توضيح داد: محورهاي اصلي و عملياتي طرح جهش توليد در ديمزارها عبارتنداز: توجه به استفاده از ارقام اصلاح شده و سازگار در مناطق مختلف ديمزارها، ترويج كشاورزي حفاظتي، بهينهسازي تغذيه گياهي، مديريت بهينه زراعي، تامين و مصرف به موقع نهادهها، افزايش تنوع محصولات زراعي قابل كشت در مناطق ديم، رعايت تناوب زراعي و پرهيز از آيشگذاري مستمر و اجتناب از کشت مدوام محصولات زراعي، توجه به نقش گياهان پوششي و علوفه براي توليد علوفه، كاهش فرسايش خاك و تامين انواع ماشينها و اداوات مناسب مناطق مختلف که اين فعاليتها نقش مهمي در فرايند افزايش بهرهوري آب سبز در توليد محصولات مختلف کشاورزي خواهند داشت. او بيان کرد: در کشاورزي حفاظتي بهجاي استفاده از روشهاي خاکورزي رايج، از روشهاي کم خاکورزي، حداقل خاکورزي و يا بدون خاکورزي با رعايت تناوب زراعي استفاده ميشود. محمدي ضمن اشاره به ضرورت انجام اقدامات و فعاليتهاي آموزشي - تحقيقاتي و همچنين بسترسازي مطلوب دستگاههاي اجرايي در اين حوزه توضيح داد: شيوههاي غيرعلمي نامناسب در تهيه بستر بذر در اراضي زراعي ديم و عدم رعايت تناوب زراعي در سالهاي گذشته سبب ايجاد خسارت شديد بر ويژگيهاي فيزيکي، شيميايي و بيولوژيک خاکها شده و بهويژه ساختمان خاک اراضي را تخريب کرده و نفوذپذيري آب در خاک را محدود کرده است علاوه بر اين، بسياري از زمينهايي که در حال حاضر با کاربري مرتعي مورد استفاده هستند بنابراين بهتر است همين روند را طي کنند تا اينکه به زير کشت ديم درآيند چرا که استعداد زراعي مناسبي براي کشت ديم را ندارند. با اين وجود عطاا... هاشمي رئيس بنياد ملي گندمکاران کشور گفت: آفت آبهاي زيرزميني، کمبودها طبيعتا نشان ميدهد سطح زيرکشت گندم آبي کمتر از رقم 2ميليون هکتار است که با اين وجود در بحث کشت ديم سالانه 4ميليون هکتار بهصورت ديم کاشته ميشود که سالهايي که بارش و مهمتر از آن پراکنش خوب بارش را داشته باشيم مزارع ديم به کمک ميآيد و در توليد وضعيت خوب ميشود. او اضافه کرد: خشکسالي سال گذشته و عدم پراکنش خوب حدود 90 درصد مزارع ديم اصلا قابل برداشت نبودند و لذا سال گذشته بيش از 90درصد مزارع ديم ما کلا بلاحاصل بود. امسال در استانهاي جنوبي، جنوب شرق جنوب غرب و برخي از استانهاي مرکزي بهدليل کمبود بارندگي وضعيت مزارع ديم اصلا خوب نيست، با اين وجود در استانهاي شمال غرب و غرب کشور غربي از جمله کردستان، کرمانشاه بخشي از زنجان در بسياري از مناطق وضعيت مزارع ديم خوب است. بنابراين اگر يک بارندگي تکميلي داشته باشيم از نظر گندم ديم وضعيت نسبتا خوبي خواهيم داشت اگرچه در برخي مزارع تا 2 و نيم تن هم برداشت داريم اما متوسط توليد مزارع ديم بين 900 تا 1200 کيلوگرم به ازاي هر هکتار است.
متوسط توليد مزارع ديم بين 900 تا 1200 کيلوگرم در هکتار
او درباره اينکه از سطح فعلي زير کشت ديم چقدر محصول خواهيم داشت؛ گفت: به طور کلي پيشبينيها به دو صورت است يعني در بحث پيشبيني دو موضوع تعيينکننده است يکي ميزان توليد و ديگري ميزان خريد است و توليد ما اکثرا زير سايه آمار خريد است. به عبارت ديگر سالي که خوب خريد کنيم گفته ميشود مزارع خوب بوده و سالي که خوب خريد نکنيم و گندم به سمت نهادههاي دامي و يا به دليل پايين بودن نرخ خريد تضميني به دست دلالها و واسطهها بيفتد، گفته ميشود توليد خوب نبوده است. با اين وجود پيشبيني ما اين است که نزديک به ميزان توليد امسال خريد خواهيم داشت. عطاا... هاشمي در خصوص ميزان برداشت در هکتار کشت ديم گفت: اگرچه در برخي مزارع تا 2 و نيم تن هم برداشت داريم اما متوسط توليد مزارع ديم بين 900 تا 1200 کيلوگرم به ازاي هر هکتار است. در کشت ديم نه آب قنات استفاده ميشود نه از چاههاي عميق پس مزيت کشت ديم اين است که در مصرف آبهاي تجديدپذير سهمي ندارد.
کشت ديم ميتواند امراض و آفات را تشديد کند
او ادامه داد: لازم به ذکر است؛ براساس تحقيقات صورت گرفته، بزرگترين چالشهايي که کشاورزان در زمينهاي ديم با آن مواجه هستند، عملکرد ناپايدار محصول، دورههاي خشکسالي مکرر، تغييرپذيري آبوهوا، نرخ بالاي فرسايش خاک و جنگلزدايي است در برخي موارد کشت ديم برخي آفات و امراض را بيشتر تشديد ميکنند، چون در برخي موارد مخصوصا سالهايي که محصول خوب نيست مبارزه با آفات از سوي کشاورز چندان جدي گرفته نميشود لذا به ساير محصولات هم آسيب ميزند. اين کارشناس ميافزايد: با اين وجود کشت ديم مزاياي بسياري دارد؛ با توجه به نياز آبي کشور، اينکه در کشت ديم از منابع آبي زيرزميني و آبهاي جاري استفاده ميکنيم از مزاياي آن است؛ يعني سهمي در خصوص آبهاي تجديدپذير ندارد. به عبارت ديگر در کشت ديم نه آب قنات استفاده ميشود نه از چاههاي عميق و نه از آبهاي پشت سد که پس يکي از مزاياي کشت ديم اين است که توليد تنها به واسطه باران انجام ميشود و مزيت بعدي اين است که کشت ديم براي توليد کشور يک کشت خدادادي محسوب ميشود. او معتقد است: در بسياري از موارد کشت ديم در محصولات ميتواند بهعنوان يک آيش خوب باشد يعني مزارعي که براي گندم سالها بوده آيش ميگذاشتيم و چيزي کشت نميشد اما ميتوان محصولات تکميلي همچون کلزا را بهعنوان يک مکمل خوب براي کشت گندم داشته باشيم و اگر اين کار خوب مديريت شود و مديريت الگوي کشت صورت بگيرد ميتوان از کاشت نخود و کلزا به عنوان آيش و تقويتکننده زمين استفاده کرد و بهتبع سال بعد ميتواند تاثير خوبي در بحث توليد گندم داشته باشد و اين از مزاياي کشت ديم محسوب ميشود.
