فرجام برجام مثبت یا منفی
مخالفان برجام در طول سالهایی که توافق وین در حال اجرا بود با آن مخالفت کردند. غربیها نیز تحت تاثیر همین فضا مذاکرات را فاقد اراده برای به نتیجه رسیدن دانستهاند و شاید از این منظر است که دیگر شاهد ابقای مذاکراتی در ارتباط با برجام نیستیم. در پس این فضا ایران به دنبال راهحل نهایی است که برای مساله هستهای در نظر دارد. البته نظام سیاسی ایران خطوط قرمزی را در زمینه مذاکرات هستهای در نظرگرفته است و از سوی دیگر غرب نیز خطوط قرمزی را برای خود در برابر ایران ترسیم کردهاند. خط قرمز ایران توسط مقامات تهران اعلام شده است و خواستههای غربیها البته دیگر تنها مساله هستهای نیست. غربیها خطوط قرمز خود را در برابر سیاستهای منطقهای تهران تعریف کردهاند. آنها به دنبال آن هستند که تهران از تحرکات خود کوتاه بیاید و خواستهای که از نظر ایران نشدنی است و تهران بر دیدگاههای خود در ارتباط با منطقه تاکید دارد که همچون خطوط قرمز هستهای از آن کوتاه نخواهد آمد. حال باید دید راهحل نهایی برای پایان دادن به این وضعیت چیست؟ و سرانجام مذاکرات هستهای به کجا خواهد انجامید. از سوی دیگر ماجرای حمله روسیه به اوکراین معادلات جهانی را پیچیدهتر کرده است. غربیها حمله به اوکراین را حمله به غرب دانسته و حمایتهای ایران از روسیه در این جنگ را به نوعی مقابله به قدرت هژمون خود تلقی کردهاند. البته مقامات دیپلماتیک اروپایی و حتی ایرانی تلاش دارند که ادبیات پیگیری برای به نتیجه رسیدن مذاکرات را کنار نگذارند و هر از چندگاهی بر ادامه مذاکرات تاکید دارند. آنچه آنها با ادبیات دیپلماتیک تحت عنوان حمایت از بازگشت به برجام از آن یاد میکنند صرفا برجام در معنای راهحلی برای اتمام مناقشه هستهای ایران نیست بلکه درکنار این مورد آنها خواستار کوتاه آمدن تهران از مواضع منطقهای و دیدگاههای بینالمللی هستند. به طوری که آنها میخواهند که تهران برنامه هستهای خود را تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دهد و هر اقدامی که ایران در پسا برجام انجام داده است را تعدیل و تعطیل کند. آنها به دنبال آن هستند که از یک سو ایران برنامه هستهای خود را تعدیل کند و از سوی دیگر بر تهران فشار آورند که مواضع منطقهای خود را کنار بگذارد. کار آنجا پیچیده میشود که مسائل ایران و به خصوص مسائل حوزه تجاری و اقتصادی با مشکلاتی روبهروست و تا زمانی که ایران در یک موقعیت بینالمللی قرار نگیرد سایر کشورها نیز تمایلی نخواهند داشت که با ایران وارد مراودات اقتصادی شوند. میتوان اذعان داشت احیای برجام در شرایط فعلی چندان هم در دسترس نیست هر چند تلاشها برای احیای آن از سوی برخی مقامات دیپلماتیک ادامه دارد. البته با توجه به برخی اظهار نظرات از سوی مقامات مختلف غربی مثل جوزپ بورل مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا یا آنتونی گوترش دبیر کل سازمان ملل که برجام را جایگزینناپذیر دانستهاند میتوان این امیدواری را داشت که در طی زمان غربیها نیز مواضع خود را تعدیل کنند و ایران در راستای رسیدن به توافق را با سایر اعضای حاضر در برجام داشته باشد تا در نهایت به سمت وسوی احیای برجام پیش برویم. آنچه که مهم است اینکه احیای برجام نقطه مشترک همه اعضای حاضر در این توافق است.
