وعده: عدم محدودیت؛ عمل: فیلترینگ

آرمان ملی- حمید شجاعی :‌ شبکه‌های اجتماعی امروز به بخش تفکیک‌ناپذیر زندگی جامعه بدل شده‌اند و با سرعت و شتاب تغییرات در جامعه دیگر نمی‌توان جدایی میان شبکه‌های اجتماعی گوناگون با جامعه ایجاد کرد. در این شرایط پرسشی که از محدودکنندگان فضای مجازی و حامیان‌شان مطرح می‌شود این است که اساسا پس ایجاد محدودیت و مسدودسازی برای شبکه‌های اجتماعی چه فضا و بستری به‌عنوان جایگزین دارند به جامعه ارائه کنند که به همان اندازه هم قابلیت‌های مختلف، امنیت اطلاعات کاربران و محبوبیت در جامعه داشته باشد. آنچه مسلم است امروز برنامه‌های پرکاربردی همچون اینستاگرام ، تلگرام و واتساپ به‌واقع توانسته پاسخگوی نیازهای جامعه در حوزه‌های مختلف باشند. حال باید دید که برگ برنده این اپلیکشین‌ها چه بوده که با وجود برخی محدودیت‌های عارض بر آنها مردم حاضرند برای خرید فیلترشکن‌های مختلف هزینه کنند، اما بازهم در این شبکه‌ها حضور داشته باشند.کمی اطلاعات و نکته‌بینی به‌راحتی نشان می‌دهد که این مساله به جهت اعتمادی است که در جامعه نسبت به این شبکه‌ها ایجاد شده است. دولت سیزدهم که همواره خود را صادق‌الوعد خوانده به‌رغم وعده‌های رئیس‌جمهور در ایام انتخابات که شبکه‌های اجتماعی که کسب و کار مردم در آن است فیلتر نخواهد شد، طی ماه‌های اخیر به فیلترینگ اینستاگرام و واتساپ پرداخته است. البته مسئولان علت این مساله را بروز تحولات و تنش‌های اخیر در جامعه عنوان کرده‌اند و بنا بر این بود که با آرام شدن فضای جامعه شبکه‌های فیلتر شده نیز بازگردند. اما گویا عده‌ای انتظار همین شرایط را نیز داشتند که اپلیکیشن‌ها فیلتر شوند و پس از آن برای بازگشت آنها شرایطی تعیین شود. چنانکه چندی پیش مرکز ملی فضای مجازی طی نامه‌ای به شرکت متا مالک اینستاگرام و واتساپ از آنها درخواست معرفی نماینده به ایران کرد و مهلت 10 روزه‌ای برای پاسخ در نظر گرفت. اما این شرکت اعلام کرد که هیچ پاسخی به نامه‌ایران نخواهد داد. پس از آن بود که طی چند روز گذشته ابوالحسن فیروزآبادی، رئیس مرکز ملی فضای مجازی در گفت‌وگویی بیان کرد: «‌اگر متا جواب ندهند در حقیقت مقدمه‌ای برای مجوز قانونی انسداد اینستاگرام است.» این در حالی است که به عقیده‌ بسیاری با شیب تند تغییرات در حوزه اینترنت و IT و روی کارآمدن اینترنت ماهواره‌ای استارلینک و گوشی‌های هوشمندی که در آینده می‌توانند به اینترنت ماهواره‌ای متصل شوند شاید فیلترینگ دیگر چندان ابراز کارآمدی برای مقابله با شبکه‌های اجتماعی نباشد و باید نوع مواجهه دیگری را تجربه کرد.
از کاهش سرعت اینترنت تا عدم پذیرش مسئولیت
اینترنت و شبکه‌های اجتماعی از مسائلی بود که در انتخابات 1400 بسیار به آن پرداخته شد. سیدابراهیم رئیسی نیز آن زمان در این موضوع به وفور صحبت کرد و از ارتباط با مردم و 2 میلیون فالور در اینستاگرام گفت و از اینکه این فضای درآمدی مردم است و چه کسی این فضا را می‌بندد؟ به همین جهت بسیاری منتظر بودند که در دولت سیزدهم عملکرد وزارت ارتباطات که مسئولیت مستقیم در این امر دارد چگونه خواهد بود. اما معرفی عیسی زارع‌پور نشان داد که چندان نباید امیدی به حل مشکل اینترنت و شبکه‌های اجتماعی داشت. چنانکه آقای وزیر از ابتدای روی کارآمدن به حمایت از پلتفرم‌های داخلی پرداخت و در مورد اپلیکیشن‌های خارجی نیز طوری سخن گفت، گویی اینکه خود مسئولیتی ندارد و جای دیگر باید پاسخگو باشند. کاهش چشمگیر سرعت اینترنت و پایین آمدن 3 پله‌ای رتبه ایران در اینترنت ثابت و 2 پله‌ای در اینترنت همراه نیز نشان از این دارد که برخی مسئولان گویی فقط نقش نظاره‌گر دارند. موید این گفته را می‌توان در اظهارات اخیر عیسی زارع‌پور، وزیر ارتباطات دیدی جایی که درباره سرنوشت بازگشت پلتفرم اینستاگرام و یا عدم بازگشت آن به حالت عادی گفت: «بنده دخل و تصرفی در این مورد ندارم، شورای امنیت کشور تصمیم گرفته و اگر قراری بر بازگشت باشد آنجا باید تجدیدنظر کند. من تصمیم‌گیر نیستم، من حتی عضو شورای امنیت کشور هم نیستم.» جالب اینکه در این دولت یا علت مشکلات به دولت قبل و عملکردهایش باز می‌گردد یا اینکه برخی وزرا قرار است که صرفا برای حضور در کابینه در دولت باشند. اینگونه حساب کنیم اگر فردا روزی بحران اقتصادی فزآینده‌ای در کشور پیش آید یا در حوزه‌های آموزش و پرورش و آمورش عالی هم بحرانی به‌وجود آید وزرای اقتصاد، آموزش و پرورش و علوم نیز می‌توانند شانه خالی کنند و بحران را به نهادها و شورای‌های بالادستی ارجاع دهند. به‌نظر می‌رسد که دولتمردان باید قبل از پذیرش سمت جایگاه و حدود وظایف و اختیارات خود را بدانند تا در موارد مقتضی بتوانند در مقام خود به اظهارنظر بپردازند.
وزیر فیلترنت!؟
کاهش سرعت اینترنت، فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی و نوع مواجهه جامعه با این امور با واکنش‌های مختلفی روبه‌رو شد که شاید یکی از جالب‌ترین واکنش‌ها به توئیت عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس باز می‌گردد. در این راستا روزگذشته جلیل رحیمی‌جهان‌آبادی، در توئیتی نوشت: «وقتی اینترنت سرعتش حداقل هست و اکثر شبکه‌های اجتماعی فیلتر است و شرکت مخابرات و مشکلات کارگزاران مخابرات هم‌ به بخش خصوصی و خصولتی واگذار شده و تصمیم قطع و وصل اینترنت و فیلترینگ هم با وزارت ارتباطات نیست! برادرمون عیسی زارع‌پور دقیقا الان وزیر چیه؟! وزیر فیلترنت و قطع ارتباطات!؟»