واتساپ و اینستاگرام در آستانه رفع فیلتر؟!
آرمانملي- احسان اسقايي: حدود دو ماه قبل با آغاز اعتراضات در ايران رسانههاي مجازي از جمله واتساپ و اينستاگرام به دلايل امنيتي فيلتر شدند. همزمان تعدادي ديگر از پلتفرمها نيز فيلتر شدند اما به مرور زمان بسياري از آنها از فيلترخارج شده و در نهايت برخي شبکههاي مجازي از جمله واتساپ و اينستاگرام که بيشترين مخاطبان را در ايران دارا هستند، در فيلتر باقي ماندند. هر بارکه اصحاب رسانه دستشان به نمايندگان و وزير ارتباطات ميرسيد، در ارتباط با زمان رفع فيلتر اين دو پلتفرم سوال ميکردند. در نهايت نتيجهاي که حاصل شد اين بود که اين دو پلتفرم مجازي فيلترخواهند ماند. البته برخي از نمايندگان مجلس اعلام کردند امکان رفع فيلتر اين دو شبکه پر مخاطب اجتماعي در ايران وجود دارد اما به يک شرط! شرطي که از سوي آنها و بعضا برخي از مقامات وزارت ارتباطات اعلام شد، به گونهاي بود که بسياري معتقد بودند هيچگاه شاهد رفع فيلتر اين شبکههاي اجتماعي در ايران نخواهيم بود. آن شرط اين بود که اينستاگرام و واتساپ براي ادامه فعاليت در ايران راهي ندارند جز اينکه قوانين حاکم بر جمهوري اسلامي ايران را پذيرفته و از سوي ديگر سرورهاي خود را به درون ايران انتقال دهند. اخيرا نيز مرکز ملي فضاي مجازي نامهاي به دفاتر اين پلتفرمها ارسال کرده است و در آن خواستار تاسيس دفاتر آنها در ايران شده است.
تلگرام سرور نياورد، اينستاگرام و واتساپ چه؟
درگذشته برخي شبکههاي مجازي از جمله توئيتر و تلگرام در ايران به دستور قضائي و امنيتي فيلتر شدند. در همان زمان نيز وزير وقت ارتباطات آذريجهرمي اعلام کرد که با تلگرام مکاتباتي صورت گرفته است که براي ادامه فعاليت در ايران شرايط و ضوابط ايران را بپذيرد. بعدها البته اعلام شد که به دلايلي اين درخواست مورد پذيرش قرار نگرفته و مشخص شد تلگرام براي هميشه فيلترخواهد ماند. در دولت روحاني بعد از اينکه در سال 1398 بر سر قضيه گران کردن بنزين نا آراميهايي درکشور صورت گرفت، به يکباره شاهد فيلتر واتساپ و اينستاگرام بوديم اما بلافاصله بعد از اينکه شرايط کشور عادي شد، فيلتر اين پلتفرمها برداشته شد. چندي پيش نيز در ترکيه بعد از عمليات تروريستي که صورت گرفت، شاهد بوديم که اينستاگرام در اين کشورها فيلتر شد اما بعد از اينکه جو و شرايط اين کشور آرام گرفت؛ بلافاصله فيلترها لغو گرديد. برخي کارشناسان معتقدند اينستاگرام و واتساپ در بسياري از کشورها دفتر دارند و قواعد و مقررات آنها را رعايت ميکنند اما در ايران به علت شرايط تحريمي حتي امکان فعاليت رسمي اين شرکتها در ايران وجود ندارد زيرا در اين صورت توسط دولت فدرال آمريکا مورد تحريم قرار ميگيرند. از اين منظر مشخص نيست آيا اولا اين پلتفرمها تمايلي به تاسيس دفتر در ايران دارند و دوما به لحاظ قانوني با توجه به اينکه بخش خصوصي هستند در صورت تاسيس دفتر در ايران با موانعي از سوي کشورهاي خود به بهانه تحريمهاي يکجانبه آمريکا و حتي تحريمهاي اخير حقوق بشري ايران روبهرو خواهند شد يا خير. از اين منظر تاسيس دفتر آنها در ايران همچنان با ابهام روبهروست.
فقط رايزني شده خبري از تاسيس دفتر نيست
چندي پيش يکي از نمايندگان مجلس خبري در مورد رايزني با دفتر پلتفرمهاي فيلتر شده در ايران منتشر کرد و احتمال تاسيس دفتر آنها در ايران را داد اما بعدها مشخص شد پاسخي از سوي آنها به اين درخواست داده نشده است. اخيرا نيزجواد نيکبين، عضو کميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي در بخشي از مصاحبه خود با باشگاه خبرنگاران مدعي شده است، اينستاگرام و واتساپ به اجمال شرايط ما را قبول کردند و به احتمال زياد به ايران ميآيند. اين عضو کميسيون فرهنگي مجلس درباره پذيرش شرايط ايران توسط اين دو پلتفرم به تجارتنيوز هم گفت: «ما درحال رايزني هستيم که انشا... شرايط را بپذيرند و در ايران دفتر بزنند.» او با اشاره به اين مساله که هنوز موافقتي از جانب اين پلتفرمها صورت نگرفته و فعلا در حد رايزني است، ادامه داد: اين رايزنيها هم به صورت تلفني و هم به صورت حضوري از طريق نهاد مربوطه در ايران با نهاد مربوطه در آن کشور است.
احتمال بسته شدن ويپيانها
حجتالاسلام نيکبين در ادامه افزود: ما بايد مغزها، فکرها، ديدگاهها و نگاهها را تغيير دهيم لذا فيلتر کردن قطعا نتيجه مثبتي نداشته و ندارد. فيلترينگ باعث شده تا فروش VPN در فضاي غيررسمي آنقدر زياد شود که بخش زيادي از هزينههاي مردم و پول اين کشور خرج VPN شود. اين VPN را چه کسي توليد ميکند همان که ما با آن ارتباط خوبي نداريم. خريد VPN يعني فروش اطلاعات شخصي ما به يک کشور واسطه و بعد به آن کشور مبدا؛ مثلا اگر بخواهيم از واتساپ استفاده کنيم و مبدا کشور (الف) باشد ما به صورت مستقيم نميتوانيم به آن کشور مرتبط شويم لذا ميرويم به کشور (ب) اطلاعات خود را ميدهيم و بعد ميآييم از کشور (الف) اطلاعاتمان را ميگيريم. عضو کميسيون فرهنگي مجلس بيان کرد: تصميم جدي براي جلوگيري از فروش VPN بعد از اغتشاشات گرفته خواهد شد و جلوي شرکتهاي VPN فروش گرفته ميشود.
ازمجلس اصرار از دولت انکار
هرچند جواد نيکبين به نوعي در لفافه قصد دارد اعلام کند که احتمالا با پذيرش شروط ايران شاهد رفع فيلتر پلتفرمهاي فيلتر شده خواهيم بود اما با اين وجود وزير ارتباطات اين ادعا را صراحتا در جمع خبرنگاران رد کرده است. زارعپور وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات در پاسخ به اين سوال که آيا خبري از حضور دفاتر شرکتهاي اينستاگرام و واتساپ در ايران وجود دارد گفت: «اينستاگرام هنوز پاسخي به نامه مرکز ملي فضاي مجازي مبني بر تاسيس دفتر در ايران نداده است و اظهارات برخي افراد پيرامون تاسيس دفتر اينستاگرام در ايران حدس و گمان است.»
