نگــــــره
رفتار چين بر مبناي اقتضائات نظام بينالملل
«شيجين پينگ»، رئيس جمهور چين، شامگاه چهارشنبه-16 آذر- براي سفري دو روزه وارد عربستان شد و مورد استقبال مقامات سعودي قرار گرفت. سفري مهم براي هر دو کشور و منطقه که حاشيههايش آن را براي ايران هم مهم کرد، حضور پينگ در دو نشست شوراي همکاري خليجفارس و سران کشورهاي عربي و امضاي بيانيههاي اين دو نشست که به نوعي دخالت در امور داخلي ايران و تماميت ارضي کشور بود، واکنشبرانگيز شد. در اين بيانيهها ادعاهايي درباره جزاير سهگانه ايران در خليج فارس، برنامه هستهاي و روابط منطقهاي تهران مطرح شده بود.
واکنش ايران به اقدام چين
محتواي بيانيههاي سران کشورهاي عربي و شوراي همکاري خليج فارس، موضوع جديدي براي ايران ندارد و بيشتر ادعاهايي است که پيش از اين بارها تکرار و از سوي جمهوري اسلامي ايران رد شده است. آنچه بيانيههاي جديد را واکنشبرانگيز کرد نوع رفتار چين در قبال اين بيانيهها بود. برخلاف انتقادات مطرح شده درباره عدم واکنش ايران به اين رفتار، «حسين اميرعبداللهيان» وزير امورخارجه در همان ساعات نخست امضاي بيانيه در توئيتي نسبت به آن موضعگيري کرد و نوشت: «جزاير سه گانه ابوموسي، تنب کوچک و تنب بزرگ در خليج فارس، اجزاي جدايي ناپذير خاک پاک ايران است و به اين مام ميهن تعلق ابدي دارند. در ضرورت احترام به تماميت ارضي ايران با هيچ طرفي تعارف نداريم.» «ناصر کنعاني» سخنگوي وزارت امور خارجه هم با تاکيد مجدد بر مواضع اصولي کشورمان، جزاير سه گانه ايراني ابوموسي، تنب بزرگ و تنب کوچک را جزء لاينفک و ابدي سرزمين جمهوري اسلامي ايران دانست و گفت: جمهوري اسلامي ايران هرگونه ادعايي بر اين جزاير را امري بيثبات کننده، دخالت در امور داخلي و قلمرو سرزميني خود دانسته و آن را به شدت محکوم ميکند. وزارت خارجه همچنين با دعوت از سفير چين به وزارت امور خارجه و چندين بار تماس تلفني با سفيرچين، مراتب ناخرسندي ايران از ورود بيانيه مذکور به موضوع تماميت ارضي ابراز و تاکيد شد که جزاير سه گانه ايراني خليج فارس جزء لاينفک تماميت ارضي جمهوري اسلامي ايران است که مانند هر بخش ديگر از سرزمين ايران هرگز موضوع مذاکره با هيچ کشوري نبوده و نخواهد بود. بسياري از نمايندگان مجلس ، مديران دولتي و وزرا و ديگر مسئولان کشوري و لشکري و کارشناسان و تحليلگران نسبت به اين رفتار پکن در قبال ايران واکنش نشان دادند.
اقتضائات سياست خارجي در نظم جديد نظام بينالملل
رفتار پينگ در رياض، گرچه براي بسياري در داخل ايران عجيب و حتي شوکآور بود اما اقتضائات جديد در روابط بينالملل، اين رفتار را تا حدود زيادي قابل تحليل ميکند. در اين اقتضائات جديد دو کشور ميتوانند همکاريهاي استراتژيک با هم داشته باشند اما اين لزوما به معناي همسويي کامل در همه امور نخواهد بود. در اين نظام بينالملل تازه که مبتني بر افزايش حداکثري منافع ملي است؛ گلايه و عصبانيت و واکنشهاي احساس نه تنها راه به جايي نخواهد برد که سد راه ارتباط خواهد بود. برپايه همين اقتضائات است که عربستان سعودي پس از طلاق عاطفي! از ايالات متحده آمريکا، قراردادهاي نجومي با رقيب واشنگتن بسته و زيرپاي پينگ، فرش قرمز پهن کند. بر اساس همين اقتضائات است که دستگاه ديپلماسي جمهوري اسلامي ايران هم در کنار واکنش متناسب با اين رفتار چين، آينده قراردادها و تبادلات تجاري و تعاملات سياسي خود را قرباني، يک رفتار خاص در يک مقطع نکرده و به اين روابط نگاه درازمدت دارد. اين نظم و نظام جديد بينالملل، چين، منطقه و قاره آسيا را تعيين کنندهترين نقاط جهان در معادلات آينده نشان ميدهد و از اين روست که بسياري از نگاهها به آسياست و رويدادهاي آن. به دليل همين اقتضائات است که چينيها پس از اقدام اخير رئيسجمهور پينگ در رياض، در تلاش براي جبران آن تصريح ميکند که نه روابط چين-شوراي همکاري خليج فارس و نه روابط چين-ايران عليه هيچ طرف سومي نيست و چين از بهبود روابط کشورهاي شوراي همکاري خليج فارس با ايران بر اساس اصل همسايگي خوب، برقراري همکاري برد-برد با ايران و پيشبرد توسعه و ثبات در خليج فارس حمايت ميکند.
چرا چين چنين ميکند؟
در ارزيابي رفتار چين در قبال ايران بايد متغيرهايي از واقعيات موجود را در نظر گرفت. واقعيت آن است که کرونا پکن را از برنامههاي اقتصادي خود عقب انداخت و از همين روست که ابتدا در تقلاي کنترل اين ويروس و بعد در تلاش براي جذب هر «يوآني» است که ميتواند به اقتصادش وارد شود. موافقتنامه همکاري جامع استراتژيک با عربستان سعودي و امضاي قراردادي که ارزش آن 30ميليارد دلار برآورد ميشود، در راستاي همين آغوش باز پکن براي همه جهان است. واقعيت غيرقابل انکار ديگر آن است که چين به عنوان دومين مصرفکننده بزرگ انرژي در دنيا و سومين واردکننده نفت خام در جهان، خاورميانه را به چشم منبع ناتمام اين مواد حياتي مينگرد و براي ارزان تمام شدن هر بشکه از اين نفت خام که منجر به افزايش منافع ملي پکن ميشود، خوشرقصيهايي هم در برنامه خواهد داشت. اين در حالي است که روز گذشته سخنگوي وزارت امور خارجه چين گفت:چين و ايران، دوستي ديرينهاي دارند. چين و ايران به اتفاق هم تصميم گرفتند شراکت جامع راهبرديشان را تحکيم کرده و ارتقا دهند. چين آماده افزايش ارتباطات و هماهنگيها با ايران براي ايجاد پيشرفت بيشتر در روابط دوجانبه است. وي همچنين اشاره به سفر معاون نخستوزير چين به ايران گفت: سفر هو چون هوا، معاون نخستوزير به ايران امروز(ديروز) آغاز ميشود. ما بر اين باوريم که اين سفر نقش مثبتي در تعميق شراکت جامع راهبردي ايران-چين خواهد داشت. اظهارات مقامات دو کشور نشان دهنده اين است که تقويت مناسبات ايران و چين به عنوان دو قدرت بزرگ در دستور کار قرار دارد و اميد است سفر هيات بلندپايه چيني به تهران مهر تاييدي بر تعميق و گسترش روابط ميان دو کشور باشد
