متحد ایران یا شریک استراتژیک عربستان؟
آرمان ملي- حميد شجاعي: جمعه گذشته بود که در پي سفر «شي جين پينگ» رئيسجمهور چين به عربستان و ملاقات با محمد بنسلمان وليعهد اين کشور قراردادي بالغ بر 35 ميليون دلار ميان اين دو کشور بسته شد و در نهايت بيانيهاي خوانده شد که سويههايش بيشتر ناظر بر عملکرد ايران در منطقه بود و موجب شد تا واکنش چندي از مقامات، مسئولان و... را در پي داشته باشد. نشستي که طي آن در خصوص ايران، دوطرف بر ضرورت تقويت همکاريهاي براي تضمين صلحآميزبودن ماهيت برنامه هستهاي ايران توافق کردند. دوطرف در عين حال از ايران خواستند که با آژانس بينالمللي انرژي اتمي همکاري کند، نظام عدم اشاعه را رعايت کند و بر احترام به اصول حسن همجواري و عدم دخالت در امور داخلي ديگر دولتها تاکيد کردند. بعد از انتشار بيانيه مشترک عربستان سعودي و چين که در آن انتقادهايي نسبت به ايران مطرح شده، رئيسجمهور چين در جلسه مشترک با سران کشورهاي شوراي همکاري خليجفارس هم حضور داشت؛ نشستي که نهايتا به صدور بيانيه ضدايراني ديگري منجر شد. بيانيهاي که در آن آمده است؛ حاضران بر مواضع ثابت و مصوبات گذشته درخصوص محکوميت تداوم اشغال سه جزيره تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسي توسط ايران که ادعا ميشود متعلق به امارات است، تاکيد دارند. اين در حالي است که رويکرد کشورهاي عرب منطقه بهويژه برخي کشورها از جمله عربستان و امارات در خصوص ايران کاملا مشخص است و قدر مسلم ميدانيم و در مقاطع مختلف ثابت شده که آنها از هيچ تلاشي براي مخالفت با ايران و انزواي کشورمان در منطقه رويگردان نيستند. صحبت اينجا در خصوص نوع موضعگيري چينيهاست که از سويي شريک استراتژيک کشورمان محسوب ميشوند و با ايران توافق 25 ساله دارند و از طرف ديگر با رقيب مستقيم ايران در منطقه قرارداد بسته و در موضعگيريهاي آنها عليه تهران نيز شريک ميشوند. رويکردي که باعث شده تا حتي نمايندگان مجلس نيز نسبت به آن معترض شوند و عليه چين موضعگيري نمايند. محمد جمشيدي، معاون رئيسجمهور در توئيتر نوشت: «همکاران چيني به ياد داشته باشند که وقتي سعودي و آمريکا از گروههاي تروريستي داعش و القاعده در سوريه حمايت کردند و با تجاوز نظامي وحشيانه يمن را ويران کردند، اين ايران بود که با تروريستها جنگيد تا ثبات و امنيت در منطقه مستقر شود و تروريسم به شرق و غرب تسري نيابد.» البته برخي اين نوع رويکردها را در عالم سياست و نظام بينالملل طبيعي ميدانند. چرا که همه کشورها بر مبناي منافع ملي خويش به ارتباط با ساير کشورها ميپردازند و امروز نيز اگر رئيسجمهور چين به غرب آسيا و خاورميانه ميآيد و با عربستان قرارداد 35 ميليارد دلاري امضا ميکند بر پايه منافع ملي اين کشور و سياست خارجياش است که بر اقتصاد استوار است. هرچند که بسياري اين انتقاد را به نوع موضعگيري کشورمان عليه چين و اساسا نگاه به شرق دارند که وقتي صرفا با يکطرف دنيا وارد ارتباط ميشويم و تمام قدرت خود را براي ارتباط با آنها بهکار ميبريم بايد هم منتظر چنين رخدادهايي باشيم. البته در اتفاق اخير مساله جزاير سهگانه که مورد تاکيد اعراب و چين بوده جاي هيچگونه توجيه ندارد و چينيها بايد بابت چنين موضعگيري پاسخگو باشند. چه اينکه پس از اين ماجرا حسين اميرعبداللهيان، وزير خارجه کشورمان در توئيتي نوشت: «جزاير سهگانه ابوموسي، تنب کوچک و تنب بزرگ در خليجفارس، اجزاي جداييناپذير خاک پاک ايران است و به اين ميهن تعلق ابدي دارد. در ضرورت احترام به تماميت ارضي ايران با هيچ طرفي تعارف نداريم.» حال بايد ديد در سفري که طي چند وقت آينده معاون نخستوزير چين به ايران خواهد داشت چه پاسخي پيرامون رويکرد اخير خواهند داشت.
احضار سفير چين
ناخرسندي ايران نسبت به برخي از بندهاي بيانيه مشترک چين و شوراي همکاري خليجفارس از جمله مسائل مطرح شده در مورد تماميت ارضي ايران، به سفير چين اعلام شد. سفير چين با دستيار آسيا و اقيانوسيه وزير امور خارجه جمهوري اسلامي ايران، نسبت به ورود بيانيه مذکور «بيانيه مشترک چين و شوراي همکاري خليجفارس» به موضوع تماميت ارضي ايران ابراز ناخرسندي شديد شد و تاکيد شد جزاير سهگانه ايراني خليجفارس جزو لاينفک تماميت ارضي جمهوري اسلامي ايران است که مانند هر بخش ديگر از سرزمين ايران هرگز موضوع مذاکره با هيچ کشوري نبوده و نخواهد بود. سفير چين نيز با تاکيد بر احترام کشورش به تماميت ارضي جمهوري اسلامي ايران، در توضيحات اهداف سفر رئيسجمهور کشورش به رياض، اين سفر را در راستاي کمک به صلح و ثبات در منطقه و بهرهگيري از گفتوگو بهعنوان ابزاري براي حل مشکلات دانست. سفير چين سياست خارجي کشورش در منطقه را مبتني بر توازن دانسته و مبادلات پيشبيني شده ديپلماتيک از جمله سفر معاون نخستوزير چين به ايران در روزهاي آينده را مؤيد اين رويکرد اعلام کرد.
دورزدن ايران
وزير راه و شهرسازي دولت يازدهم در خصوص نوع موضعگيري اخير چين اظهارداشت: بحث موضعگيري چين براي من هيچ تازگي نداشت. چين اين رويه را سالهاست که اتخاذ کرده است. ليکن، گروهي به هر دليلي نميخواستند که نشانههاي آن را ببينند. عباس آخوندي گفت: چين سرمايهگذاري بسيار بزرگي در توسعه کريدور درياي عمان- بندر «گوادر» تا چين انجام داده است. پروژهاي که به گفتهاي بيش از 42ميليارد دلار ارزش آن است. عبور از کوههاي هندوکش با تمام ناامنيهاي آن و کشور پاکستان از حيث مهندسي در مقايسه با عبور از يک مسير موازي نسبتا مسطح از چابهار تا چين و تا حد زيادي آماده بهرهبرداي و نيازمند سرمايهگذاري يک دهم آن پروژه به هيچ وجه قابل توجيه نيست. تنها چيزي که اين پروژه را با معني ميکند دورزدن ايران است. وي افزود: وقتي که برخي سياست نگاه به شرق را مطرح کردند من در موضع مسئوليت نبودم. ليکن، بهدليل وظيفه ملي از تعدادي از دوستان که فکر ميکنند در تصميمگيريها و يا دستِکم در توجيه قضايا موثرند از جمله آقايان مصباحيمقدم، احمد توکلي و مرتضي نبوي وقت گرفتم و خدمتشان رسيدم و گفتم، داستان از اين قرار است. وي تصريح کرد: من همچنان معتقد به همکاري با چين هستم. ليکن از روي هوشياري و با حفظ منافع ملي.
