ببینیم و تعریف کنیم!
آرمان ملی: سرپرست معاونت آموزش ابتدایی، در نخستین جشنواره فرهنگی هنری دانشآموزان عشایری آموزش و پرورش استان کرمانشاه با اشاره به ورود معاون اول رئیسجمهور به حوزه جلوگیری از بازمانده از تحصیل شدن دانشآموزان، گفته: نمیگذاریم هیچ دانشآموزی بهخاطر مسائل مالی، بازمانده از تحصیل شود. این سرپرست گفته که سامانهای برای شناسایی دانشآموزان بازمانده از تحصیل سراسر کشور راهاندازی شده و توضیح داده که تلاش میکنیم بعد از شناسایی دانشآموزان بازمانده از تحصیل، دلیل بازماندن آنها از تحصیل را شناسایی کرده و مشکلات را برای بازگشت به کلاس درس و مدرسه رفع کنیم. با این صحبتهای سرپرست معاونت آموزش ابتدایی بد نیست نگاهی اجمالی به تعداد دانشآموزان بازمانده از تحصیل بیندازیم که در شمار آنها در مناطق حاشیهای شهرها و مناطق محروم از امکانات در ایران نظیر بلوچستان رقم قابل توجهی را به خود اختصاص داده است. دانشآموزانی که دقیقا بهخاطر همان دغدغههای مالی و کار کردن از سنین کودکی از تحصیل بازمیمانند. مناطقی هم که بهطور کل مدرسه ندارند. همین بلوچستان را اگر سر بزنید با مدارس کپری و صحرایی بسیاری مواجه
میشوید و تازه این مدارس تا پایان دوران ابتدایی دانشآموزان را پوشش میدهند و پس از آن امکان خارج شدن از منطقه و رفتن به مدارسی در فواصل مکانی دورتر برای تعداد قابل توجهی از دانشآموزان غیرممکن میشود. بد نیست در این بخش از گزارش نگاهی هم به سخنان روز گذشته وزیر آموزش و پرورش بیندازیم که گفته: عزم و همت دولت برای ساخت مدارس جدید در تراز آموزههای انقلاب اسلامی راسخ است و ما در این مسیر از هیچ تلاشی دریغ نخواهیم کرد. یوسف نوری در دیدار با امام جمعه اردبیل با اشاره به اینکه نوسازی و بازسازی مدارس در محدوده وظایف آموزش و پرورش است، خاطرنشان کرده: بُعد اصلی فعالیتهای آموزش و پرورش تربیت دانشآموزان برای زیست بوم اسلامی و ایرانی مدنظر مقام معظم رهبری است که با ورود جدی آموزش و پرورش به این مساله مهم، جریانسازی نظام آموزشی در این قالب انجام خواهد شد. وزیر آموزش و پرورش با بیان اینکه ساخت تمام پروژههای آموزشی در کشور با قوت ادامه دارد، تصریح کرد: علیرغم تحریمهای دشمنان علیه نظام اسلامی با تزریق اعتبار مناسب هیچ پروژه آموزشی در کشور تعطیل نشده و سازمان نوسازی و تجهیز مدارس کشور از پرکارترین معاونتها در
بدنه آموزش و پرورش است.
آمار متفاوت دانشآموزان بازمانده از تحصیل
معاونت پرورشی وزارت آموزش و پرورش مرداد ماه سالجاری آماری از دانشآموزان بازمانده از تحصیل در ایران اعلام کرد اما آمار واقعی عدد دیگری را نشان میداد. ارائه آمارهای متفاوت از تعداد بازماندگان از تحصیل به یک تناقض جدی در اطلاعرسانی دامن زده. با این حال، وزارت آموزش و پرورش آمار دانشآموزان بازمانده از تحصیل در کشور را بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار نفر اعلام کرد و درآسیبشناسی تحصیل نکردن این جمعیت گفت: «نداشتن اینترنت، عدم دسترسی به آموزش از راه دور، یا اجبار به کار کردن دانشآموزان، مهمترین دلایل بازماندن آنها از تحصیل بوده است. اعلام این مقام مسئول در وزارتآموزش و پرورش درباره تعداد جمعیت بازمانده از تحصیل در حالی بود که کمتر از یک سال قبل، علیرضا کاظمی، سرپرست وزارت آموزش و پرورش تعداد دانشآموزان تارک از تحصیل را حدود یک میلیون نفر اعلام کرده و گفته بود: «آمارها نشان میدهد حدود ۲۱۰هزار دانشآموز دوره ابتدایی و حدود ۷۶۰ هزار دانشآموز دوره متوسطه، تارک تحصیل داریم. اینکه چطور به فاصله کمتر از یک سال، ۳۰۰ الی ۴۰۰ هزار نفر از جمعیت بازماندگان تحصیل کاسته شده، قابل تامل است. اما مرکز آمار ایران در گزارش خود
اعلام کرده که در سال تحصیلی ۱۴۰۰ - ۱۳۹۹ تعداد دانشآموزان بازمانده از تحصیل به ۹۷۰ هزار و ۸۷۱ دانشآموز افزایش یافته و تعداد دانشآموزان بازمانده از تحصیل در مقطع ابتدایی هم با افزایش حدود ۵۰درصدی نسبت به سال تحصیلی ۱۳۹۹ - ۱۳۹۸ به ۲۱۰هزار نفر رسیده است. طبق گزارش مرکز آمار ایران، تعداد دانشآموزان بازمانده از تحصیل در مقطع ابتدایی، در فاصله سه دوره تحصیلی رو به افزایش بوده چنان که در سال تحصیلی ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ تعداد بازماندگان از تحصیل در مقطع ابتدایی ۱۶۱ هزار و ۸۶۷ نفر بوده که در سال تحصیلی ۱۴۰۰ - ۱۳۹۹ به ۲۱۰ هزار و ۲۲۱ نفر افزایش یافته است. همچنین تعداد بازماندگان از تحصیل در مقطع متوسطه دوم در سال تحصیلی ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵، حدود ۳۷۰ هزار و ۳۶۳ نفر بوده که در سال تحصیلی ۱۴۰۰ - ۱۳۹۹ این تعداد هم به ۵۶۵ هزار و ۹۱۵ نفر افزایش یافته است. تعداد پسران بازمانده از تحصیل در مقطع ابتدایی در سال تحصیلی ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵، حدود ۸۲ هزار و ۴ نفر بوده که در سال -۱۴۰۰ ۱۳۹۹ به ۱۱۳ هزار و ۳۹۶ نفر رسیده است. تعداد دختران بازمانده از تحصیل در مقطع ابتدایی در سال تحصیلی ۱۳۹۶- ۱۳۹۵، حدود ۷۹ هزار و ۸۶۳ نفر بوده که در سال تحصیلی ۱۴۰۰ - ۱۳۹۹
به ۹۶ هزار و ۸۲۵ نفر رسیده است. تعداد پسران بازمانده از تحصیل در مقطع متوسطه دوم در سال تحصیلی ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ حدود ۱۶۶ هزار و ۵۰۸ نفر بوده که در سال تحصیلی ۱۴۰۰ - ۱۳۹۹ به حدود ۲۸۴ هزار و ۶۷ نفر رسیده است. تعداد دختران بازمانده از تحصیل در مقطع تحصیلی متوسطه دوم در سال تحصیلی ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ حدود ۲۰۳ هزار و ۸۵۵ نفر بوده که در سال تحصیلی ۱۴۰۰ - ۱۳۹۹ به ۲۸۱ هزار و ۸۴۸ نفر رسیده است. طبق اعلام معاون مقطع ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، پیش از کرونا تعداد بازماندگان از تحصیل در پایه اول ابتدایی در کشور ۳۹ هزار و ۷۸۸ نفر بوده که در ایام شیوع کرونا (به دنبال افزایش تعداد بیکاران و افزایش مشکلات معیشتی خانوادههایی که دچار ناامنی شغلی و از دست دادن منبع درآمد خود شده بودند) این آمار ناگهان به ۸۷ هزار تن رسید. وزارتآموزش و پرورش، اسفند ماه پارسال تایید کرد که در سال تحصیلی ۱۴۰۰ - ۱۳۹۹، ۷۲ هزار کودک از تحصیل در دوره اول ابتدایی بازماندند و گفت که فقر فرهنگی و امتناع والدین از تحصیل فرزندان، فقر مالی خانوادهها، کار کودکان، معلولیت کودکان، مهاجرت از روستا به شهر، افزایش تعداد کودکان بدون شناسنامه و ازدواج زودرس دختران (که
تابعی از وضعیت معیشتی خانوادههای فقیر و نیازمند است) از جمله دلایل بازماندگی کودکان از تحصیل هستند. طبق گزارشی که شهریور ۱۳۹۶ در کارگاه آموزشی کودکان بازمانده از تحصیل با همکاری کمیسیون ملی یونسکو و با حضور مسئولین وزارت آموزش و پرورش برگزار شد، وزارت آموزش و پرورش اعلام کردند که حدود یکسوم از کودکان و نوجوانان بین ۶ تا ۱۸ سال، در خارج از نظام رسمی آموزش و پرورش قرار داشته ومحروم از تحصیل هستند. طبق همین گزارش اعلام شد که در سال تحصیلی ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵، نرخ خالص ثبتنام در دوره دوم متوسطه ٧٩,۵۶ برای دختران، ٨۴. ٨۵ درصد برای پسران،
٨٢. ٢۴ درصد میانگین کشوری و برای دانشآموزان ١۵ تا ١٧ساله هم ٨٧ درصد است.
عدم آمادگی زیرساختها
آماری که ارائه شد توسط خود مسئولان و سیستمهای رسمی آمار ارائه شده و مشخص نیست چه تعداد از دانشآموزان بازمانده از تحصیل در این آمار جای نگرفته باشند. با این حال همانطور که در ابتدای گزارش ذکر شد، مدرسه نداشتن دانشآموزان هم مشکلی قابل توجه در مناطق محروم از امکانات کشور است. همواره مراکز آموزش و پرورش استانها، آماری از کمبود فضای آموزشی در مدارس استان و تخریبی بودن مدارس خود و همچنین فرسوده بودن مدارس یا اصلا نبود مدارس و چیزی به نام فضای آموزشی ارائه میدهند. اما نزدیک به سه سال پیش، مدیرکل دفتر مشارکتهای مردمی سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور گفت: کمبود فضای آموزشی و مدرسه در استانهای کشور براساس تعداد جمعیت دانشآموزی دستکم ۴۰ میلیون متر مربع است و مثل سایر مسئولان مدرسه سازی را نیازمند همکاری مردم و خیرین مدرسه ساز دانست. اگر نگاهی به کمبودها و محرومیتهای فضاهای آموزشی در کشور و امکانات تحصیل دانشآموزان محروم از تحصیل، بیندازیم همواره و در سالهای مختلف با آمارهای متنوعی از مسئولان مواجه بودهایم و همینطور وعدههایی که داده میشود. هرچند که به نظر میرسد مساله پیچیدهتر از این
حرفهاست و آماده نبودن زیرساختهای لازم با وعده و وعیدهای یک روزه و دو روزه مسئولان حل نمیشود، اما باید دید مراد و مقصود مسئولان از اینکه اجازه نمیدهند هیچ دانشآموزی بهخاطر مشکل مالی از تحصیل باز بماند یا اینکه مدرسه سازی با جدیت در حال انجام است، چیست!
