دانــستنیهـــا
نکاتی درباره سموم عصبی
کارشناسان در یک بررسی نشان دادند که ذرات آلاینده در هوا چگونه بر سیستم عصبی بدن تاثیر میگذارد. سموم عصبی (Neurotoxicants) ترکیبات شیمیایی هستند که قادرند در حین رشد و شکلگیری سیستم عصبی، عوارض جانبی جدی را تحمیل کنند. این ترکیبات میتوانند در شکلهای مختلف از جمله ترکیبات شیمیایی صنعتی، آفتکشها، حلالهای آلی و داروسازی ظاهر شوند. برآوردها نشان میدهد حدود ۳۰ درصد از ترکیبات شیمیایی که کاربرد تجاری دارند از تاثیرات عصبی برخوردارند. سموم عصبی میتوانند تاثیر منفی بر فرآیند فیزیولوژیکی از جمله رشد و مهاجرت سلولی داشته باشند. این تاثیر به هنگام رشد و تکامل مغز نوزادان و کودکان بیشترین میزان است. اختلالات مغزی مختلف ناشی از قرارگرفتن در معرض سموم عصبی شامل: اختلالات رشد ذهنی و شناختی، اختلال نقص توجه و بیشفعالی و اوتیسم است. انتشار و احتراق آلایندهها، ذرات ریز مختلفی را در هوا ایجاد میکند. این ذرات معلق (PM) منتشر شده از وسایل نقلیه، نیروگاههای صنعتی، نیروگاههای برق و سیستمهای تهویه مسکونی در فضای بیرون و داخل باقی میماند و بهعنوان سموم عصبی عمل میکنند. آلایندههای هوا بیشتر از طریق ایجاد
واکنشهای التهابی عمل میکنند که منجر به تولید رادیکالهای آزاد و آسیب بافتی و تخریب سیستم عصبی میشود. فلزات سنگین مانند آرسنیک، کادمیوم، سرب و جیوه در غذا، آب و سایر محصولات وجود دارند. این فلزات بسیار سمی هستند و میتوانند به ایجاد اختلالات تنفسی، گوارشی و عصبی منجر شوند. آلودگی هوا در اثر ترکیب ذرات جامد و مایع از جمله ازن، دیاکسیدگوگرد، مونوکسیدکربن، اکسیدهای نیتروژن، هیدروکربنهای آروماتیک چند حلقهای و فلزات سنگین ایجاد میشود. این آلایندهها در مجموع ذرات معلق در نظر گرفته میشوند که بهدلیل توسعه شهرنشینی و صنعتی شدن روند افزایشی پیدا کردهاند. ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون تاثیر عمدهای بر مرگومیر ناشی از آلودگی در جهان دارد. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت حدود ۹۱ درصد از آلودگی در کشورهای با درآمد کم یا متوسط با آلودگی هوا در محیط بیرون مرتبط است. حدود ۴.۲ میلیون از موارد مرگ زود هنگام در جهان بهدلیل آلودگی هوا رخ میدهد که سرطان عامل اصلی آن است. به همین دلیل، ذرات معلق یک عامل سرطانزا در نظر گرفته میشود. آلایندههای هوا از طریق استنشاق یا بلع وارد بدن میشوند. ذرات معلق کمتر از ۲.۵
میکرون میتوانند به راحتی به دستگاه تنفسی تحتانی نفوذ کرده و باعث اختلالات تنفسی شوند. همچنین این ذرات میتوانند از ریهها به خون منتقل شده و در نتیجه از طریق سیستم گردش خون به هر عضوی در بدن نفوذ کنند. ذرات معلق کمتر از ۲. ۵ میکرون از طریق روپوشه بویایی (olfactory epithelium) و پیاز بویایی (olfactory bulb) یا از طریق مختل شدن سد خونی مغزی وارد مغز میشوند. پس از این فرایند، التهاب عصبی ایجاد میشود. آلزایمر و پارکینسون دو نوع شایع از بیماریهای عصبی مرتبط با قرار گرفتن در معرض سموم عصبی هستند. مرگ سلولهای عصبی یکی دیگر از علل بالقوه بیماریهای عصبی است. شواهد نشان داده است که قرار گرفتن در معرض ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون باعث آسیب میتوکندری و مرگ سلولهای عصبی میشود. علاوه بر این، قرارگرفتن در معرض ذرات معلق در اوایل بارداری باعث کاهش طول تلومر در خون بند ناف جنین میشود.
«متفورمین»
از ابتلا به کووید پیشگیری میکند
یک مطالعه جدید گزارش میدهد که بهنظر میرسد داروی دیابت «متفورمین» به جلوگیری از ابتلا به بیماری مرگبار در بیماران پرخطر کووید۱۹ کمک میکند. بهگفته محققان، متفورمین خطر مرگ ناشی از کووید۱۹ را تا ۴۴ درصد در گروهی از دیابتیها کاهش میدهد که در هنگام ابتلا به کرونا از این دارو استفاده میکردند. یافتهها نشان میدهد دیابتیهایی که متفورمین مصرف میکنند در صورت ابتلا به کووید ۱۹، ۵۰ درصد کمتر به دستگاه تنفس مصنوعی نیاز دارند. دکتر «کارولین برامانت»، سرپرست تیم تحقیق گفت: «این نتایج با مطالعات قبلی و یک کارآزمایی بالینی که اثرات محافظتی متفورمین در برابر کووید۱۹ را نشان دادهاند، مطابقت دارد. برامانت افزود: «همه این تحقیقات به این واقعیت اشاره دارد که متفورمین در پیشگیری از کووید۱۹ شدید نقش دارد. متفورمین اولینبار در اوایل دهه ۱۹۲۰ از گیاه یاس بنفش فرانسوی کشف شد. سازمان غذا و داروی ایالاتمتحده در سال ۱۹۹۴ متفورمین را بهعنوان داروی دیابت تأیید کرد. این دارو با کاهش توانایی کبد در آزادسازی قندخون از ذخایر خود، به بیماران دیابتی کمک میکند. برامانت بیان داشت: «بهنظر میرسد متفورمین اثرات ضدویروسی و
ضدالتهابی نیز دارد، بنابراین در دهه ۲۰۱۰ محققان آزمایش آن را در برابر سایر ویروسها مانند زیکا و هپاتیت C آغاز کردند. محققان دریافتند که متفورمین یک کاندید طبیعی برای استفاده در درمان کووید۱۹ است. طبق یافتهها متفورمین احتمال مراجعه به بخش اورژانس، بستری شدن در بیمارستان یا مرگ ناشی از کووید۱۹ را در بیماران دارای اضافه وزن یا چاق به ترتیب تا بیش از ۴۰ درصد و بیش از ۵۰ درصد در صورت تجویز در اوایل شروع علائم کاهش میدهد. برامانت افزود: «آنچه در کارآزماییمان دیدیم این است که هر چقدر فرد زودتر متفورمین را شروع کند، این دارو برای پیشگیری از کووید۱۹ شدید بهتر عمل میکند. بنابراین در افرادی که آن را در کمتر از چهار روز از ظهور علائم شروع کردند، بیشترین تأثیر را در جلوگیری از مراجعه به اورژانس، بستری شدن در بیمارستان و مرگ ناشی از کووید ۱۹ داشتند.» تیم تحقیقاتی میزان عملکرد بیماران دیابتی مصرفکننده متفورمین را در مقایسه با سایر داروهای دیابتی که برای آنها تجویز شده بود، مقایسه کردند. محققان دریافتند افرادی که متفورمین مصرف میکنند در مقایسه با افرادی که از یک دسته داروی دیابت بهنام سولفونیل اوره استفاده
میکنند، با خطر کمتر مرگ یا نیاز به دستگاه تنفس مصنوعی مواجه هستند. مطالعات نشان داده شده است که متفورمین از تکثیر ویروس کووید در لوله آزمایش جلوگیری میکند. این عمل ضدویروسی چیزی است که از بیماران محافظت میکند. مکانیسم این است که متفورمین از تکثیر کروناویروس جلوگیری میکند، با مهار پروتئینی بهنام MTOR است که ویروس از آن برای جمعآوری قبل از تبدیل شدن به مجموعه جدیدی از ویروسها در خارج از سلول استفاده میکند.
