غفلت از یک بازار ارزآور

چاي دومين نوشيدني پرطرفدار در جهان به شمار مي‌رود که در ايران نيز بسيار محبوب است. به همين دليل بسياري از کشورهايي که شرايط آب و هوايي آنها اجازه مي‌دهد، به توليد و صادرات چاي مي‌پردازند. چاي ايراني يکي از ده‌ها محصولي است که توان رقابت با رقيب خارجي خود را دارد، اما مانند اغلب محصولات کشاورزي ايران، بخش بازرگاني پاشنه آشيل آن است. به اين معني که تا وقتي واردات بي‌رويه است، طعم چاي ايراني شيرين نيست و در نتيجه معيشت خانوارهاي چايکار و ديگر صنايع وابسته به آن به خطر مي‌افتد. حبيب جهانساز، رئيس سازمان چاي در گفت‌وگو با بازار درباره وضعيت فعلي بازار چاي گفت: بازار چاي خوشبختانه بازار باثباتي است و از نظر توليد و واردات کمبودي در بازار نيست. جهانساز با بيان اينکه 100 هزار تن نياز بازار و در واقع مصرف کل کشور است، افزود: حدود 25 تا 30 هزار تن توليد داخل است و مابه التفاوت سالانه 60 تا 70 هزار تن وارد مي‌شود، به اين ترتيب بازار به حد کافي تامين است. وي خاطرنشان کرد: با توجه به اينکه فصل بهره‌وري چاي در کشور به اتمام رسيده، امسال حدود 16 هزار تن برگ سبز و بالغ بر 26 هزار تن چاي خشک تامين شده است و لذا وضعيت عرضه و بازار خوب است. جهان‌ساز در خصوص اقداماتي که براي بهبود بازار صورت گرفته نيز اظهار کرد: کارخانجات توليد کيفي کرده‌اند و برخلاف گذشته خوشبختانه از اين طريق ذائقه‌ها به چاي داخلي برگشته است و بخش عمده‌اي از چاي ما در بسته‌بندي‌ها در بازار توزيع مي‌شود و بخش کوچکي هم صادر مي‌شود.

عاري از سموم کشاورزي

او در پاسخ به اين سوال که مزيت رقابتي چاي ايران در ديگر بازارها چيست، بيان کرد: در واقع بخشي از چاي ايران به دليل جاذبه‌اي که دارد صادر مي‌شود به خصوص اينکه چاي ايران عاري از سموم است. اين مقام مسئول همچنين در خصوص نرخ چاي نيز گفت: نرخ چاي طي 6 ماه اخير چندان تغيير نکرده است و با توجه به اينکه ارز ارزان نرخ براي واردات نمي‌دهند و چاي حال با ارز نيمايي يا ارز آزاد وارد مي‌شود در نتيجه مي‌بينيم که فاصله قيمت‌ها زيادتر شده است. جهان‌ساز افزود: به عبارت ساده‌تر درحال‌حاضر نرخ چاي خارجي بين 200 تا 250 هزار تومان است و نرخ چاي ايراني تا 100 الي 150 هزار تومان در بازار يافت مي‌شود. البته چون کالاي پرمصرفي نيست مصرف سرانه حداکثر يک کيلوگرم در سال است بنابراين از نظر تامين چاي فشاري به خانواده‌ها وارد نمي‌شود.

کيفي‌سازي چاي ايران

رئيس سازمان چاي کشور در خصوص اصلي‌ترين اقدامات کارخانجات در راستاي کيفي‌سازي محصول گفت: بخشي از اين کيفي‌سازي مربوط به برگ سبز چاي است که طي چند سال اخير به واسطه حمايت‌هايي که دولت از بحث قيمت‌گذاري متناسب با تورم داشته و همچنين به واسطه برداشت کيفي برگ سبز چاي صورت گرفته است. جهان‌ساز افزود: از سوي ديگر کارخانجات توانستند تجهيزات خود را به روز کنند، برندسازي کنند و همچنين محصول خود را با بسته‌بندي شکيل‌تر به بازار بدهند تا بازارپسندي بيشتري داشته باشد و به اين ترتيب توانستند چاي کيفي‌تري روانه بازار کنند. او ادامه داد: علاوه بر اين کارخانجات چاي اقدام به استفاده از دستگاه‌هايي کرده‌اند که ضايعات چاي را جداسازي مي‌کند و مانند دستگاه «کالر سورتر» که رويت رنگ چاي را مناسب مي‌سازد، به نحوي پيش رفته که کفه تجاري به نفع توليد داخل باشد و براي توليدکننده توليد چاي کيفي صرفه داشته باشد.

صادرات به 27 کشور

رئيس سازمان چاي کشور در خصوص جايگاه چاي ايران در بازارهاي جهاني بيان کرد: ما يک کشور مصرف‌کننده چاي هستيم و کمتر صادر کننده‌ايم بنابراين در بين کشورهاي توليدکننده چاي جايگاهي بالاتر از دوازدهم از نظر توليد و توناژ داريم. با اين وجود از نظر ويژگي‌ها چاي ما منحصربفرد است چون آلوده نيست، ساليانه سمپاشي نمي‌کنيم، بيماري‌ها و آفاتي که زيان اقتصادي ما را بالا ببرد در کشور ما موجود نيست بنابراين چاي ما عاري از هرگونه باقي مانده سموم و فلزات سنگين است. مي‌توان گفت چاي ما تقريبا ارگانيک است و تا به حال نشده آزمايشگاهي مواردي که بيانگر سموم باقي مانده يا فلزات سنگين است را گزارش بدهند. جهان‌ساز ادامه داد: سالانه بين 8 تا 10 هزار تن چاي صادر مي‌کنيم به عبارتي يک سوم چاي توليدي کشور صادر مي‌شود. وي ادامه داد: اگرچه حجم صادرات زياد نيست اما همين ميزان به 27 کشور صادر مي‌شود از جمله کشورهاي امريکا، اروپايي عراق، تاجيکستان، ازبکستان، افغانستان، روسيه و بعضا به هند و کنيا نيز با تناژهاي مختلف صادر مي‌کنيم. رئيس سازمان چاي در پاسخ به اين سوال که براي توسعه بازار چاي چه اقداماتي انجام گرفته است نيز گفت: ابتدا بايد بدانيد که اولويت ما صادرات نيست، بلکه اولويت ما اين است که توليدات ما در دسترسي مصرف‌کننده داخلي قرار بگيرد. اين در حالي است که در گذشته سالي 20 تا 30 هزار تن صادرات داشتيم الان چون بازار داخلي رونق پيدا کرده بنابراين تمايل به صادرات کمتري داريم. او اضافه کرد: با اين وجود اقداماتي صورت گرفته تا شرايط تسهيل شود و صادرکننده‌ها بتوانند به راحتي چاي صادر کنند و همچنين ماشين‌آلاتي آورده‌ايم که کارخانجات بتوانند چاي‌سازي کنند.

ضرورت احياي باغات چاي

جهان‌ساز درباره جديدترين اقدامات صورت گرفته براي احياي باغات چاي گفت: سالانه تسهيلات ارزان نرخ 4 درصد با مدت بازپرداخت 4 ساله در نظر گرفته‌ايم که کشاورزان چايکار با استفاده از اين تسهيلات بتوانند دوباره به چرخه توليد برگردند. او ادامه داد: از سوي ديگر تسهيلاتي نيز براي توسعه مکانيزاسيون و تامين ماشين‌آلات کشاورزي وام‌هاي 4 درصد با بازپرداخت 4 ساله اعطا مي‌کنيم. به اين ترتيب الان ماشين‌هاي برگ چين، ماشين‌هاي هرس و ماشين‌هاي شخم ما دقيقا ماشين‌آلاتي است که در ديگر کشورها استفاده مي‌شود و به اين ترتيب به روز هستيم. رئيس سازمان چاي در پايان بيان کرد: محصول چاي، متناسب با الگوي منطقه است و جزو گياهاني است که غالبا در اراضي شيبدار کشت مي‌شود. در شرايطي که 70 درصد اراضي ما شيبدار است، همچنين با حداقل آب و به صورت ديم کشت مي‌شود. از سوي ديگر اين اراضي شيبدار از فرسايش خاک جلوگيري مي‌کند و لذا از هر نظر که بنگريم متناسب با الگوي منطقه است و جايگزين ديگري ندارد.

کاهش توليد چاي در 1401

محمدصادق حسني، مدير اجرايي سنديکاي کارخانه‌هاي چاي شمال کشور اما از کاهش توليد چاي در امسال خبر داد و گفت: در سال قبل بيش از 135 هزار تن برگ سبز چاي از کشاورزان خريداري شد اما، امسال به دليل شرايط نامساعد آب و هوايي، با حدود 17 هزار تن کاهش، ميزان خريد برگ سبز چاي از کشاورزان به 116 هزار تن کاهش يافته است. وي ادامه داد: ميزان توليد چاي خشک نيز به همين نسبت کاهش داشته است و در مجموع از 31 هزار 150 تن در سال گذشته به 26 هزار و 750 تن در امسال رسيده است. صادق حسني ميزان پرداخت مطالبات چايکاران را 90 درصد از مجموع مطالبات عنوان کرد و افزود: وضعيت پرداخت مطالبات چايکاران در امسال بسيار خوب بوده است و کارخانجات چاي در بسياري از موارد مطالبات چايکاران را زودتر از زمان مقرر پرداخت کردند. وي اظهار کرد: در مواردي نيز کارخانجات با هدف حفظ توليد، اقدام به خريد برگ سبز چاي بيشتر از نرخ مصوب کردند.