دشتها نشست میکنند؛ ساختمانها ترک میخورند؛ اینجا یزد است
بيش از يک سال از هشدارهاي جدي کارشناسان درباره وضعيت فرونشست زمين در شهر يزد ميگذرد اما در اين مدت اقدامي جز برگزاري جلسات انجام نشده در حالي که فرونشستها افزايش داشته است. کاهش بارندگي، خشکسالي و استفاده بيرويه از منابع آب در استان يزد که رودخانه دائمي ندارد و هر سال سطح آبهاي زيرزميني آن پايينتر ميرود، حاصلي جز فرونشست زمين نداشته و در آينده نه چندان دور فروچالهها، حيات را در اين استان خواهند گرفت. موضوع اما به اينجا ختم نميشود و زير پوست شهر جهاني يزد حفرههاي خالي ناشي از خشکساليهاي مکرر و برداشتهاي بيرويه آب، خطر فرونشست را افزايش داده و اين طور که مسئولان ميگويند هر لحظه ممکن است حفرهاي در نقاط مختلف ايجاد شود. اين نگراني تا جايي پيش رفته که در نقاط مختلف شهر به وضوح شکستگي ديوارهاي خانه مردم مشاهده ميشود و حتي برخي خيابانها بر اثر اين پديده اندکي نشست داشتهاند. محمدمهدي جواديانزاده؛ مديرعامل شرکت آب منطقهاي استان يزد در گفتوگويي که با ايلنا داشته، با اشاره به چالشهاي ناشي از کاهش بارندگي و خشکساليهاي مکرر يزد، برداشتهاي بيرويه از منابع آب زيرزميني را عامل ايجاد فرونشست و فروچاله دانسته. او با بيان اينکه استان يزد داراي 19دشت است که 14دشت آن ممنوعه و از اين تعداد چهار دشت در حالت ممنوعه بحراني هستند اضافه کرده: دشت بهادران، دشت چاهک، دشت يزد- اردکان و دشت ابرکوه از جمله اين دشتها هستند. مديرعامل شرکت آب منطقهاي استان يزد با بيان اينکه تأثير زمين در اثر خشکسالي و برداشتهاي بيرويه در هر دشت متفاوت است، افزوده: اين تاثير در دشت يزد- اردکان و دشت ابرکوه به صورت نشست زمين و ايجاد فروچاله خود را نشان داده و در برخي ديگر از دشتها نيز شاهد شور شدن منابع آبي زيرزميني هستيم. او بيان داشته: در دشت يزد- اردکان بيشتر شاهد فرونشست زمين يعني ايجاد شق در زمين هستيم و در دشت ابرکوه نيز بيشتر فروچاله مشاهده ميشود. جواديانزاده تصريح کرد: فرونشست به معناي ترکهايي که در سطح زمين ايجاد ميشود و معمولاً در مساحت بزرگي اتفاق ميافتد. اما فروچاله در مساحت کمتر و با سرعت بيشتري ايجاد ميشود و از اين حيث خطرناکتر است. او ادامه داده: بيشتر تعداد فروچالههاي استان نزديک به پنجاه مورد در دشت ابرکوه گزارش شده است و نشست زمين نيز بيشتر در دشت يزد- اردکان به ويژه در منطقه رستاق مشاهده ميشود. مديرعامل شرکت آب منطقهاي استان، مهمترين عامل بروز فرونشست و فروچاله را افت سطح آبهاي زيرزميني در اثر کاهش بارندگيها به عنوان عامل طبيعي و برداشتهاي بيرويه به عنوان عامل انساني ميداند و تصريح کرد: بهترين راهکار براي کاهش اين پديدههاي طبيعي، مديريت مصرف آب و بهينه سازي مصارف در بخشهاي مختلف است.
نگاهي به نشست زمين در دشت استان يزد
جواد منصوري؛ معاون حفاظت و بهرهبرداري شرکت آب منطقهاي يزد هم با اشاره به افزايش اين پديده در استان يزد گفته: نرخ فرونشست سالانه زمين در دشت يزد- اردکان به 14سانتيمتر رسيده است. او افزوده: متوسط کسري مخزن سالانه در دشت بحراني يزد- اردکان 97 و 52 صدم ميليون مترمکعب است و بيشينه نرخ فرونشست سالانه زمين در اين دشت به 14سانتيمتر رسيده و باعث کاهش کمي و کيفي آبهاي زيرزميني شده است. منصوري افزوده: بيشترين مراکز صنعتي در دشت يزد- اردکان که مهمترين و حياتيترين دشت استان است قرار دارد و از لحاظ منابع آبي و ظرفيت زيست محيطي در محدوده بحراني قرار گرفته است. وي ادامه داد: استان يزد بهدليل نداشتن آبهاي سطحي از معدود استانهايي است که اکثر برداشتها از منابع آب زيرزميني انجام ميشود و روز به روز بر فروچالههاي دشتهاي استان افزوده ميشود. معاون حفاظت و بهرهبرداري شرکت آب منطقهاي يزد گفته: شرکت آب منطقهاي براي نجات سفرههاي زيرزميني و حيات استان، اجراي طرحهاي احيا و تعادل بخشي، تحويل حجمي وخاموشي چاهها را بهطور جدي دنبال کرده و اميد است که با برنامه سازگاري با کم آبي نيز بتوانيم در مرحله اول اين برنامه روند افت سطح آبهاي زيرزميني را به صفر برسانيم. منصوري به مجهز کردن چاههاي کشاورزي و صنعتي به کنتور هوشمند اشاره کرده و گفته: تاکنون بيش از 92درصد از چاههاي کشاورزي و 65درصد از چاههاي صنعتي مجهز به کنتور هوشمند شده است. او به حفر چاههاي غيرمجاز از سوي برخي افراد سودجو نيز اشاره کرده و گفته: از ابتداي امسال تاکنون بيش از 280 شکايت در سامانه 31077 در مورد حفر چاههاي غيرمجاز يا اضافه برداشت از چاههاي مجاز ثبت و مورد بررسي قرار گرفته است. معاون حفاظت و بهرهبرداري شرکت آب منطقهاي يزد لازمه اجراي طرحهاي حفاظت از منابع آب زيرزميني را همکاري تمام دستگاهها و مردم دانسته و گفته: در واقع بحران کم آبي بايد دغدغه همه مردم و مسئولان باشد تا با همکاري يکديگر بتوانيم منابع آب زيرزميني را حفظ کنيم.
اجراي طرح تحويل حجمي براي جلوگيري از برداشتهاي بيرويه
علي اوهب، رئيس گروه طرح احيا و تعادل بخشي شرکت آب منطقهاي نيز ضمن تشريح طرح تحويل حجمي و اجراي طرح احيا و تعادل بخشي از ابتداي آغاز اين طرحها، عنوان کرده: هدف از تعريف اين طرحها جلوگيري از اضافه برداشتها و برداشتهاي غيرمجاز بوده که نتايج آن در آينده متوجه بخشهاي مصرف کننده بهويژه کشاورزان ميشود. خطر فرونشست در استان کويري يزد از ميان دشتها به شهر جهاني و بافت تاريخي رسيده اما کارشناسان از اين حيث فرونشست استان را پرمخاطره ميدانند که دامنه آن به درون مناطق شهري و جمعيتي و زيرساختي و تاسيساتي کشيده شده است. با اين وضعيت بيم آن ميرود که هر لحظه بخشي از بناهاي تاريخي ثبت شده نيز با خطر ريزش مواجه باشند. متأسفانه باوجود هشدارها درخصوص وضعيت فرونشست استان، برداشت بيرويه آب از منابع زيرزميني ادامه دارد و هيچ مديريت و کنترلي بر برداشتها نيست، افت سطح آب ادامه دارد و تا زماني که منابع آب زيرزميني مديريت نشود اين تنشها ادامه خواهد يافت و سازههاي تاريخي، ساختمانهاي عمومي، بيمارستانها و مدارس و تأسيسات هم در معرض خطر است و بيشتر نيز ميشود.
