با انباشت تکالیف بر زمین مانده برای رفع آلودگی هوا مواجه هستیم!
سالهاست که مساله آلودگي هوا به يکي از اساسيترين معضلات محيط زيستي و بهداشتي کشور تبديل شده است و با وجود تصويب قوانين و مقررات بسيار براي مبارزه با اين پديده در دهههاي گذشته، اين معضل معمولا سال به سال تشديد ميشود، چراکه اغلب مفاد قانوني تصويب شده براي حل مشکل آلودگي هوا به دليل عدم تخصيص اعتبارات مورد نياز و عدم وجود اراده لازم براي مقابله با اين پديده، روي زمين مانده است. همين مساله نيز باعث شده که موضوع آلودگي هوا امسال نيز در کلانشهرهاي کشور تکرار شود و چند هفتهاي است که اهالي تهران و بسياري از ديگر شهرهاي بزرگ ايران ناچارند به آسمان خاکستري در شهرهاي خود نگاه کنند و هواي کثيف را وارد ريههاي خود کنند. داريوش گلعليزاده، سرپرست مرکز ملي هوا و تغيير اقليم سازمان محيط زيست با بيان اينکه با وجود 6.5 ميليون خودروي سواري فرسوده در کشور، در سال 1400 فقط 29 هزار دستگاه از اين خودروها از رده خارج شدند، گفته: برآوردهاي ما نشان ميدهد که نهادهاي مختلف کشور در سال 1402 براي عمل به تکاليف مربوط به قانون هواي پاک، در مجموع به بيش از صدهزار ميليارد تومان اعتبار ريالي به علاوه 3 ميليارد دلار ديگر اعتبار ارزي نياز دارند. گل عليزاده، درباره مهمترين گرههاي حل نشدن مساله آلودگي هوا و تداوم اين معضل در دهههاي اخير در شهرهاي بزرگ کشور توضيح داده: متأسفانه تاکنون در کشورمان به اندازه اهميت موضوع آلودگي هوا، به اين مساله پرداخته نشده است؛ يعني اعتبارات مورد نياز جهت اجراي راهکارهاي لازم براي مبارزه با آلودگي هوا تخصيص داده نشده و در سالهاي گذشته، عمدتا برنامه جامعي با پيشبيني بودجه مورد نياز براي مقابله با اين پديده اجرا نشده است. او افزود: بيشتر برنامههايي که تا کنون در حوزه مبارزه با آلودگي هوا مطرح شده، صرفا روي کاغذ مانده و اعتبارات مورد نياز براي اجراي آن تامين نشده است. همين مساله نيز باعث شده که اين برنامهها که اغلب به صورت قانون، آييننامه يا بخشنامه رسمي تدوين شده است، عملا به نوعي به توصيهنامه تبديل شود و تاثير زيادي در کاهش آلودگي هواي کلانشهرهاي کشور نداشته باشد.
اغلب تکاليف قانون هواي پاک به درستي اجرا نشده است
گل عليزاده با تاکيد بر اينکه اغلب تکاليف اصلي قانون هواي پاک (مصوب سال 96 مجلس شوراي اسلامي) به درستي اجرايي نشده است، گفت: تکاليف قانون هواي پاک که ميتواند باعث کاهش ميزان آلايندگي هواي کلانشهرها شود، کاملا معلوم است و منابع آن نيز از گذشته مشخص شده است؛ از جمله اين تکاليف نيز ميتوان به توزيع سوخت استاندارد در سراسر کشور، از رده خارج کردن خودروها و موتورسيکلتهاي فرسوده، توسعه و بهروزرساني ناوگان حمل و نقل عمومي، کاهش وابستگي به سوختهاي فسيلي از طريق گسترش نيروگاههاي تجديدپذير و مواردي از اين دست اشاره کرد که در سالهاي گذشته، اقدامات انجام شده براي اجراي آنها کافي نبوده است.
بيش از 60 درصد ناوگان حمل و نقل عمومي ايران فرسوده است
گل عليزاده با بيان اينکه ناکارآمد بودن سيستم حمل و نقل عمومي کشور باعث تشديد آلودگي هوا در کلانشهرها شده است، عنوان کرد: متأسفانه همين حالا بيش از 60 درصد ناوگان حمل و نقل عمومي بار و مسافر در ايران فرسوده است و اين فرسودگي را بهطور ويژه ميتوان در اتوبوسهاي فرسوده ناوگان اتوبوسراني درون شهري تهران و ديگر کلانشهرها مشاهده کرد. همچنين ما در سيستم حمل و نقل عمومي شهرهاي بزرگ با کمبود شديدي مواجه هستيم و همين مساله باعث ميشود که شهروندان ناچار باشند بيشتر از خودروهاي شخصي استفاده کنند و اين مساله به افزايش ترافيک و تشديد آلودگي هوا در کلانشهرها دامن ميزند.
سوختهاي فسيلي؛ پايه 94 درصد توليد انرژي در ايران
سرپرست مرکز ملي هوا و تغيير اقليم سازمان محيط زيست با تاکيد بر اينکه شدت مصرف انرژي در ايران بسيار بيشتر از استانداردهاي جهاني است، گفت: متأسفانه 94 درصد پايه توليد انرژي در کشورمان، احتراق سوختهاي فسيلي است و اين مساله باعث ميشود که اثرات تجمعي ناشي از مصرف بالاي اين سوختها به افزايش آلودگي هوا در کلانشهرها دامن بزند؛ به نحوي که حتي اگر تمام خودروهاي توليدي و سوخت توزيع شده در کشور استاندارد باشند، بازهم شدت بالاي مصرف سوختهاي فسيلي بهخصوص در شرايط وارونگي دما باعث انباشت آلايندهها بيش از ظرفيت تهويه هواي شهرهاي بزرگ ميشود و اين اتفاق، قرار گرفتن شاخص آلايندگي هوا در شرايط ناسالم را بههمراه دارد.
انباشت تکاليف روي زمين مانده سنوات گذشته براي مبارزه با آلودگي هوا
گلعليزاده در پاسخ به سوال ديگر ايلنا درباره ميزان اعتبارات مورد نياز براي رفع معضل آلودگي هوا در کشورمان توضيح داد: برآوردي که ما براساس تکاليف تعيين شده براي دستگاههاي مختلف در قانون هواي پاک انجام دادهايم، نشان ميدهد که نهادهاي کشور در سال 1402 براي عمل به اين تکاليف، در مجموع به بيش از صد هزار ميليارد تومان اعتبار نياز دارند. البته علاوه بر اين بودجه، بايد 3ميليارد دلار ديگر نيز براي توسعه پالايشگاهها جهت توليد سوخت داراي استانداردهاي جهاني يورو4 و يورو5 اختصاص يابد و مجموع اين دو رقم، تخمين نياز مالي کشور به مبارزه با آلودگي هوا صرفا در يک سال را نشان ميدهد.
خسارت آلودگي هوا در سال 1400؛ حداقل 11.3 ميليارد دلار
گل عليزاده تاکيد کرد: براساس اين مطالعه، تعداد مرگ و مير ثبت شده منتسب به آلودگي هوا در 27 شهر در سال گذشته، بالاي بيست هزار نفر بود که از نظر وزارت بهداشت، خسارت معادل اين آمار مرگ و مير بر کشور، 11.3ميليارد دلار برآورد ميشود. البته در اين مطالعه صرفا مرگهاي مربوط به ذرات معلق کوچکتر از 2.5 ميکرون بررسي شده بود و اگر آلايندههاي گازي و ذرات معلق کوچکتر از 10 ميکرون (گرد و غبار) نيز در نظر گرفته شود، قطعا ميزان مرگ و مير ناشي از آلودگي هوا بيشتر از رقم اعلام شده توسط وزارت بهداشت خواهد بود. گل عليزاده با بيان اينکه در سال 1400، حداقل 6 هزار نفر در تهران بر اثر مرگهاي منتسب به آلودگي هوا جان خود را از دست دادهاند، گفت: صرف نظر از خسارتهاي بهداشتي و جاني مربوط به آلودگي هوا، اگر ما ساير خسارتهاي مربوط به اين پديده نظير آسيبهاي وارده به صنعت گردشگري، خسارات مربوط به زيرساختهاي شهري و عمراني، زيان مربوط به اختلال در پروازها، تعطيلي کسب و کارها، ادارات و مراکز آموزشي بر اثر تشديد آلودگي هوا و پديده ريزگردها، خسارات ناشي از گرد و غبار بر تنوع زيستي و همچنين زيانهاي روحي، رواني و اجتماعي ناشي از تشديد آلودگي هوا را محاسبه کنيم، خواهيم ديد که خسارات ناشي از آلودگي هوا در کشورمان بسيار بيشتر از رقم اعلامي وزارت بهداشت يعني سالانه 11.3 ميليارد دلار است.
