آخرين تحولات مرتبط با مذاکرات احياي برجام
در هفتههاي اخير، علاوه بر آنکه انتخابات در آمريکا و اسرائيل تا حدودي مذاکرات هستهاي را دچار وقفه کرده، ناآراميها در ايران موجب ايجاد تنش در روابط ميان ايران و غرب شده و تلاشها براي احياي برجام را تحت تاثير قرار داده است. تلاشها براي احياي برجام، با آغاز مبارزات انتخابات ميان دورهاي آمريکا و اختلاف در حزب دموکرات بر سر توافق هستهاي با تهران از سويي و بروز ناآراميها در ايران از سوي ديگر، هفتههاست که با رکود عميقي مواجه شده است. با اين حال به نظر ميرسد تحولات روزهاي اخير تکانههايي را در اين وضعيت وارد کرده است.
هيات ايراني روانه وين ميشود
چهارشنبه گذشته حسين اميرعبداللهيان، وزير امورخارجه جمهوري اسلامي، در جمع خبرنگاران اعلام کرد هياتي از جانب تهران عازم وين ميشوند تا بر سر مسائل مورد اختلاف با آژانس بينالمللي انرژي اتمي وارد مذاکره شده و براي «شروع گفتوگوها و تقويت همکاريها» رايزني کنند. او گفته ميان محمد اسلامي، رئيس سازمان انرژي اتمي جمهوري اسلامي و رافائل گروسي، مديرکل آژانس در اين زمينه اتفاق نظر وجود دارد. علي باقري کني، معاون وزير امور خارجه و مذاکره کننده ارشد جمهوري اسلامي در مذاکرات اتمي نيز ضمن تائيد اين خبر گفته در روزهاي گذشته ابتکاراتي با هدف پيشبرد و جمعبندي مذاکرات وين به هماهنگ کننده مذاکرات ارسال کرده و اميدوار است اين ابتکارات زمينهساز تحرکي جديد در عرصه مذاکرات باشد. با اين حال در شرايطي که اختلاف بر سر مسائل پادماني مهمترين دليل بينتيجه ماندن مذاکرات تاکنون بوده، اميرعبداللهيان در جمع خبرنگاران اظهار داشته: «اميدواريم آژانس با نگاه فني و بر اساس آنچه پيش از اين توافق کردهايم، نسبت به حل و فصل برخي از اتهامات مطرح شده از سوي آژانس در مورد فعاليتهاي صلحآميز هستهاي ايران بتواند از اين مرحله و مسير همکاري فني عبور کند.»
گام رو به جلو در مذاکرات هستهاي؟
اميرعبداللهيان که در جمع خبرنگاران درباره تداوم گفتوگوها با مقامات غربي گفته بود به رغم برخي اظهارات متناقض مقامات آمريکايي، تبادل پيام همچنان ادامه دارد، در گفتوگوي شب گذشته خود با جوزپ بورل، مسئول سياست خارجه اتحاديه اروپا گفت ايران از مسير اتحاديه اروپا براي آمريکا پيام ارسال کرده و براي رسيدن به يک توافق خوب، قوي و پايدار آمادگي دارد. بورل هم در اين گفتوگو ضمن تلاش براي حفظ خوشبيني خود به ادامه تلاشها براي احياي برجام تاکيد کرده: «ما به تلاشهاي سازنده خود تا رسيدن به نقطه نهايي توافق ادامه ميدهيم و نسبت به نتيجه کار خوشبين هستيم. توافق ايران و آژانس در مسير همکاري و پاسخگويي به سوالات آژانس گامي رو به جلو است.» مقامات و ديپلماتهاي ايراني در شرايطي از ابتکارات جديد پيرامون احياي برجام سخن ميگويند که مقامات ايالات متحده از زمان آغاز ناآراميها در ايران ادعا ميکنند که در حال حاضر تمرکزي بر احياي برجام نداشته و در حال پيگيري وقايع داخلي ايران هستند. در يکي از مهمترين اظهارنظرها در اين زمينه، در روزهاي گذشته رابرت مالي، نماينده ويژه دولت آمريکا در امور ايران و مذاکره کننده ارشد اين کشور در گفتوگوهاي غيرمستقيم ميان ايران و ايالات متحده در سخنراني خود در موسسه کارنگي گفت احياي برجام در حال حاضر در دستور کار واشنگتن قرار ندارد و اگر قرار باشد هيچ اتفاقي در موضوع توافق هستهاي رخ ندهد، واشنگتن هم وقت خود را براي آن هدر نميدهد. او همچنين در اين سخنان مدعي شد آمريکا از هر تلاشي براي جلوگيري از دسترسي ايران به سلاح هستهاي صرف نظر نميکند. او گفت: «ترجيح ما استفاده از ديپلماسي با ابزارهاي فشار مخصوصا تحريمهاست. ولي اگر ديپلماسي شکست بخورد، تقريبا همه گزينهها را روي ميز نگه داشتهايم.» او همچنين مدعي شد: «همزمان از ديگر ابزارها استفاده ميکنيم، به عنوان آخرين راه، گزينه نظامي را در صورت لزوم براي جلوگيري از دستيابي ايران به سلاح اتمي اجرا ميکنيم.» با اين حال او بلافاصله متذکر شد: « اکنون کاري نيست که به دليل مصلحت انديشي ما نسبت به احتمال حصول هستهاي توافق در آينده انجام ندهيم. ما دست از خوش بيني نميکشيم که شايد روزي توافق حاصل شود.»
خطر مرگ برجام
تحريمهاي متقابلي که طرفين به واسطه اين شرايط عليه يکديگر وضع کرده و طرح موضوع حوادث اخير ايران در جلسه شب گذشته شوراي امنيت نمونهاي از اين وضعيت است. اگر چه کشورهاي چين و روسيه با انتقاد از برگزاري چنين جلسهاي حوادث مذکور را به امور داخلي کشور نسبت دادند، با اين حال طرح اين موضوع در نشست مذکور و مواضع نمايندگان دولتهاي غربي در اين زمينه، چشمانداز احياي برجام را نيز به چالش ميکشد. با اين همه، چالش ميان ايران و غرب در ماههاي اخير مساله ديگري را نيز به ميان کشيده است. اتهامات اخير غرب عليه جمهوري اسلامي پيرامون ارسال تسليحات جنگي به روسيه و استفاده از آنها در جنگ اوکراين موضوعي ديگري است که آينده برجام را تهديد ميکند. اگرچه تهران بارها هرگونه مداخله در جنگ اوکراين را اکيدا تکذيب کرده، با اين حال مقامات غربي بر ادعاهاي خود پافشاري ميکنند، به گونهاي که برخي به همين بهانه ادعا ميکنند که ايران در حال نقض قطعنامه شوراي امنيت است و خواهان فعال شدن مکانيسم ماشه (بند اسنپ بک برجام) شدهاند و اين در نهايت به معناي مرگ برجام است. در شرايطي که ميخائيل اوليانوف، نماينده روسيه در سازمانهاي بينالمللي مستقر در وين و عضو خوشبين مذاکرات احياي برجام بار ديگر اظهار اميدواري کرده که اختلافات براي رسيدن به توافق هستهاي هرچه سريعتر حل شود.
