با چه سن و سابقه‌ای می‌توان درخواست بازنشستگی داد؟

بازنشستگي حسب بند «15» ماده «2» قانون تامين اجتماعي، «عدم اشتغال بيمه‌شده به کار به سبب رسيدن به سن بازنشستگي مقرر در اين قانون» تعريف شده است. «سن» و «سابقه بيمه‌پردازي» يا همان سنوات پرداخت بيمه، دو معيار احراز شرايط بازنشستگي در قانون مذکور هستند. سن بازنشستگي، بر اساس بند 1 ماده 76 قانون تامين اجتماعي، 60 سال سن براي مردان و 55 سال سن براي زنان است که در اين حالت فرد بيمه‌شده با داشتن حداقل 20 سال سابقه پرداخت حق بيمه مي‌تواند بازنشسته شود در صورتي که مستمري استحقاقي فرد بر اساس اين بند کمتر از حداقل حقوق سال مربوطه باشد تا حداقل حقوق ارتقاء خواهد يافت.

آيا بازنشستگي در صنوف مختلف، متفاوت است؟

همچنين بايد گفت که شرايط بازنشستگي براي تمام بيمه شدگان اعم از بيمه شدگان اجباري، اختياري و حرف و مشاغل آزاد يکسان است. محمدحسن زدا، سرپرست اسبق سازمان تامين اجتماعي نيز به اين پرسش که آيا بازنشستگي بيمه شدگان در صنوف مختلف متفاوت است؟ اينگونه پاسخ داده است که «صنوف مختلف تصور مي‌کنند بازنشستگي‌شان تفاوت دارد؛ در حالي که اينطور نيست. نانوا، قناد و در هر شغل ديگري طبق قانون تامين اجتماعي بازنشستگي براي مردان با 50 سال سن و 30 سال سابقه و براي زنان با 45 سال سن و 30 سال سابقه امکان پذير بوده و اين قانون براي همه است.» وي افزود: «البته اگر شغلي سخت و زيان‌آور باشد، فرد بايد به کميته‌هاي سخت و زيان‌آور در ادارات کار که محل تشخيص آن است مراجعه کند. فرد مشمول قانون سخت و زيان‌آور با 20 سال سابقه خدمت متوالي يا 25 سال سابقه خدمت متناوب بدون شرط سني مي‌تواند بازنشسته شود.» قاعده کلي براي بازنشستگي اينگونه است که بيمه‌شده مي‌تواند به سازمان تامين‌اجتماعي درخواست بازنشستگي دهد و کارفرما نمي‌تواند بازنشستگي کارگر خود را تقاضا کند. صرفا در يک مورد کارفرما مي‌تواند خواستار بازنشستگي کارگر خود شود و آن هم در موردي است که سن کارگر بيمه‌شده حداقل پنج سال از زمان قانوني بازنشستگي گذشته باشد که اين موضوع براي بانوان 60 سالگي است. يعني کارفرما مي‌تواند از سازمان بخواهد که کارگر زن خود را که به 60 سالگي رسيده بازنشسته کند.

شرايط بازنشستگي در قانون تأمين اجتماعي

براساس ماده 76 قانون، مشمولان اين قانون در صورت دارا بودن شرايط زير حق استفاده از مستمري بازنشستگي را خواهند داشت:

- حداقل سابقه پرداخت حق بيمه مقرر را قبل از تاريخ تقاضاي بازنشستگي دارا باشند.

- سن مرد به 60 سال تمام و سن زن 55 سال تمام رسيده باشد.

در ادامه به صورت خلاصه به شرايط و انواع بازنشستگي زنان و مردان اشاره مي‌شود:

شرايط و نحوه بازنشستگي مردان

1- فرد تحت پوشش با 60 سال سن و 20 سال سابقه پرداخت حق بيمه مي‌تواند با حداقل حقوق پايه و بيشتر بازنشسته شود.

2- فرد تحت پوشش با 60 سال سن و زير 20 سال سابقه پرداخت حق بيمه متناسب با تعداد سال‌هاي پرداخت حق بيمه بازنشسته مي‌شود.

3- فرد تحت پوشش با 60 سال سن و 10 سال سابقه

در شرايطي که فرد زير 10 سال سابقه پرداخت حق بيمه داشته باشد مي‌تواند سابقه خود را با خريد حق بيمه تکميل کرده و با 10 روز حقوق بازنشسته شود.

4- فرد تحت پوشش با 50 سال سن و 30 سال سابقه پرداخت حق بيمه با حقوق کامل باز نشسته مي‌شود.

5- فرد تحت پوشش بدون شرط سني با 35 سال سابقه خدمت مي‌تواند بازنشسته شود.

حداکثر سابقه براي پذيرش و محاسبه در تعيين مستمري 35 سال است.

شرايط و انواع بازنشستگي زنان

شرايط سني بازنشستگي براي زنان پنج سال از آقايان کمتر است. به اين معني که زنان با سن کمتري مي‌توانند بازنشسته شوند. در مورد سابقه لازم براي بازنشستگي نيز عموما شرايط براي زنان و مردان يکسان است، ولي در چند مورد براي زنان از نظر سابقه شرايط سهل‌تري در نظر گرفته شده است. نکته سوم مربوط به وجود شرايط همزمان سن و سابقه براي بازنشستگي زنان است. به اين معنا که به غير از سه مورد (بازنشستگي در مشاغل سخت و زيان‌آور، بازنشستگي جانبازان و بازنشستگي با 35 سال سابقه پرداخت حق‌بيمه) قاعده اصلي در بازنشستگي تحقق توامان شرط سن و سابقه در احراز بازنشستگي است.

1- فرد تحت پوشش با 45 سال سن و 30 سال سابقه مي‌تواند بازنشسته شود.

2- فرد تحت پوشش با 55 سال سن و حداقل 20 سال سابقه مي‌تواند درخواست بازنشستگي کند.

3- فرد تحت پوشش با 42 سال سن براي مشمولان قانون کار و 20 سال سابقه مي‌تواند بازنشسته شود.

در خصوص اين گروه از بيمه شدگان، در صورتي که مستمري استحقاقي از حداقل حقوق سال مربوطه کمتر باشد، تا حداقل حقوق افزايش نمي‌يابد.

4- فرد تحت پوشش با داشتن 35 سال سابقه بدون شرط سني مي‌تواند بازنشسته باشد.

5- فرد تحت پوشش اگر معلول عادي باشد مي‌تواند با 45 سال سن و با داشتن حداقل 20 سال سابقه پرداخت حق بيمه تقاضاي بازنشستگي کند.

6- فرد تحت پوشش بازنشستگي با داشتن 55 سال سن با حداقل10 سال سابقه متناسب با سنوات پرداخت حق‌بيمه مي‌تواند بازنشسته شود.

در اين حالت بيمه‌شده مي‌تواند با 10 سال سابقه و بيشتر تا 20 سال، درخواست بازنشستگي کند که مستمري وي به ميزان سنوات پرداخت حق‌بيمه خواهد بود (بين 10 تا 20 روز حقوق). در اين صورت ماده 111 قابل اجرا نيست و چنانچه حقوق وي از حداقل پايين‌تر باشد، مستمري تا حداقل حقوق افزايش نمي‌يابد.

بانواني که سن آن‌ها به 55 سال رسيده، ولي زير 10 سال سابقه‌ دارند مي‌توانند با پرداخت حق‌بيمه سنوات کسري تا 10 سال سابقه، با 10 روز حقوق بازنشسته شوند که در اين صورت نيز چنانچه حقوق آن‌ها از حداقل حقوق مصوب شوراي عالي کار کمتر باشد، ترميم نخواهد شد.

شرايط بازنشستگي در مشاغل سخت و زيان‌آور

طبق قانون بازنشستگي در مشاغل سخت و زيان آور، افرادي که حداقل 20 سال متوالي و 25 سال متناوب در کارهاي سخت و زيان‌آور (مخل سلامتي) اشتغال داشته‌اند و در هر مورد حق بيمه مذکور را به سازمان پرداخته باشند، بدون شرط سني مي‌توانند تقاضاي بازنشستگي کنند. همچنين چنانچه کميسيون‌هاي پزشکي موضوع ماده 91 قانون تامين اجتماعي قبل از رسيدن بيمه شده شاغل در کارهاي سخت و زيان‌آور به سابقه مقرر (20 سال متوالي و 25 سال متناوب براي کارهاي سخت و زيان آور) فرسايش جسمي و روحي وي را ناشي از اشتغال به کارهاي سخت و زيان‌آور تشخيص دهند، فرد بيمه شده مي‌تواند درخواست بازنشستگي کند. بر اين اساس هر سال سابقه پرداخت حق بيمه در کارهاي سخت و زيان‌آور 1. 5 سال محاسبه خواهد شد.