جنجال بر سر تعداد کسب و کارهای اینترنتی
اواخر شهریور و اوایل مهر ماه به جهت فضای امنیتی که در کشور ایجاد شد به دلیل اعمال محدودیت اینترنت و فیلترینگ لطمه جدی به برخی از اشتغالهای حوزه کسبوکارهای مجازی وارد شد که درآمد بسیاری از افرادی را که از این فضا استفاده میکردند به شکل منفی تحت تاثیر قرار داد همچنین نکتهای که حواشی این روزها بیشتر بر مدار آن میچرخد، بحث تعداد کسب و کارهای فعال در اینستاگرام است. بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند که آماری که از سوی وزارت صمت در این باره عنوان میشود بر اساس ثبت این کسب و کارها در این وزارتخانه است در حالی که بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند که عموم کسانی که در این شبکهها فعال هستند اساسا در بخش کسب و کارهای خرد و مشاغل خانگی مشغول به فعالیت هستند که آماری به صورت رسمی از آنها در دستگاههای دولتی موجود نیست. این اصناف از آنجا که فعالیت صنعتی نمیکنند اساسا کاری به وزارت صنعت، معدن و تجارت ندارند. در این میان علیرضا شاه میرزایی، معاون وزیر صمت به رسانهها اعلام کرد: «تجارت الکترونیکی» و کسب و کار مجازی در کشور، دستکم یکهزار و ۳۰۰ هزار میلیارد تومان در سال فروش دارد و صدها زیرشاخه دارد و کسبوکارهایی که در اینستاگرام بودند، کمتر از سه درصد این عدد بودند و فقط ۳۲۵ هزار نفر در اینستاگرام فعالیت دارند اما سرپرست مرکز توسعه تجارت الکترونیکی (تتا) آمار دقیقتری در این حوزه ارائه میکند به طوری که به گفته امین کلاهدوزان مطابق آمارهای سال ۱۴۰۰ جمع گردش مالی رسمی تجارت الکترونیک کشور یکهزار و ۲۳۰ همت (هزار میلیارد تومان) است؛ این آمار مربوط به شرکتها و کسب و کارهایی است که نزد وزارت صنعت، معدن و تجارت شناسنامه داشته، «اینماد» گرفته یا عضو اتحادیه هستند و بر این اساس مورد پایش قرار گرفته و از حمایتهای موجود بهرهمند میشوند. سرپرست مرکز توسعه تجارت الکترونیکی بیان داشت: مطابق این گزارش، گردش مالی تجارت الکترونیک در فضای اینستاگرام در سالی که گذشت بین ۲۵ تا ۳۰ هزار میلیارد تومان بود که حدود ۲. ۷ درصد از کل گردش مالی تجارت الکترونیک کشور را شامل میشود؛ در این میان حتی اگر تبلیغات، استوریها و غیره در فضای اینستاگرام را به این رقم اضافه کنیم حدود ۳. ۵ درصد از گردش مالی در این حوزه را شامل خواهد شد و تخمین زده میشود بین ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار نفر در اینستاگرام صفحه تجارت الکترونیک داشته باشند که بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ هزار شغل را شامل میشود با این حال برخی گزارشهای قابل اتکا از جمله گزارش Techrasa نشان میدهد اکثر صفحات اینستاگرام بین ۱۰ هزار تا ۵۰ هزار دنبالکننده داشته که بر این اساس متوسط دنبالکنندههای اینستاگرامی در ایران یکهزار و ۴۰۰ نفر بوده است. کلاهدوزان در عین حال گفت: بیش از ۹۵ درصد تجارت و کسب و کار الکترونیکی غیر رسمی در کشورمان در اینستاگرام اتفاق افتاده و شبکه اجتماعی اثرگذار دیگری در عمل وجود نداشت و پیشبینی میشود تا پایان امسال دستکم ۱۵ درصد رشد در این حوزه شاهد باشیم و نکتهای که در خصوص این شغلها قابل تامل است، تعدادی از آنها مشاغل مکمل هستند؛ یعنی بهطور مثال شخص مغازهای در بازار داشته و با ایجاد صفحهای در اینستاگرام در کنار مغازه خود فعالیت میکرد و بر این اساس در هر دو جا شاغل محسوب میشده است؛ در این زمینه وزارت کار باید به اظهارنظر بپردازد و برخی دیگر از افراد در حقیقت کارمندانی هستند که در این فضا شغل دومی برای خود تعریف کرده بودند و این افراد نیز جزو همان آمار ۶۰۰ تا ۸۰۰ هزار نفری اشتغال قرار میگیرند، اما دسته سوم تنها محل درآمدیشان از این صفحات بوده است.
وزیر صمت دغدغه کسب و کار مجازی را دارد
محسن عامری، مدیر دبیرخانه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی در گفتوگو با همشهری آنلاین در واکنش به ارقام اعلام شده از سوی وزارت صمت گفت: من اظهارنظرهای از این دست را به عنوان موضع رسمی وزارت صمت قلمداد نمیکنم. به نظر میرسد این اظهارنظرها بر مبنای اطلاعات اشتباه و غیرکارشناسانه داشته است. وگرنه در این وزارتخانه جناب فاطمی امین وزیر صمت و مسئولان هم اشراف خوبی بر فضای کسب و کار مجازی دارند هم دغدغه بیشتری نسبت به فعالان بخش خصوصی به ویژه فعالان کسب و کارهای اینترنتی دارند. لذا رقم اعلام شده از سوی معاون وزیر صمت به احتمال زیاد بر اساس تعداد پروانههای بهره برداری کسب و کارهای بزرگ مانند دی جی کالا که از وزارت صمت برای فعالیتهای خود مجوز گرفته، محاسبه شده است. وی معیشت ۹ تا ۱۰ میلیون نفر از مردم را مبتنی بر پلتفرمهای اجتماعی بینالمللی مانند اینستاگرام، تلگرام و واتساپ دانست و گفت: این آمار طبق گزارشهایی است که فعالان اکوسیستم نوآوری و فناوری اعلام میکنند و باید به آمارهایی که شرکتهای اکوسیستم فناوری و نوآوری از طریق انجمنها و اتحادیههای تخصصی مانند اتحادیه کسب و کار فضای مجازی و سازمان نظام صنفی رایانهای میدهند، استناد شود. مدیر دبیرخانه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی اظهار کرد: بحث اصلی اینجاست عموم کسانی که در این شبکهها فعال هستند اساسا در بخش کسب و کارهای خرد و مشاغل خانگی مشغول به فعالیت هستند که آماری به صورت رسمی از آنها در دستگاههای دولتی موجود نیست. این اصناف از آنجا که فعالیت صنعتی نمیکنند اساسا کاری به وزارت صنعت، معدن و تجارت ندارند.
ضرر و زیان کسب و کارهای بزرگ
عامری معتقد است کسب و کارهای بزرگ که در حوزه تجارت بینالملل در حال فعالیت هستند هم از فیلترینگ و قطع اینترنت در این مدت آسیب دیدند؛ چراکه این تاجران نمیتوانند از مشتریان بینالمللی خود بخواهند که آنها به جای استفاده از واتساپ و اینستاگرام، از شبکههای داخلی استفاده کنند. این روزها فعالان کسب و کارهای اینترنتی آسیب دیده تحت فشار زیادی قرار دارند، از طرفی از لحاظ مالی تحت فشار هستند و متضرر شدهاند از سویی نمیدانند وضع فیلترینگ تا کی ادامه پیدا خواهد کرد و تکلیفشان چه میشود. البته واکنش مسئولان در چنین فضایی هم قابل تامل است. چندی پیش، معاون وزیر ارتباطات درباره اعتراض کسب و کارها به فیلترینگ اینستاگرام گفت: خودتان باید به فکر میبودید و از ابتدا از ابزاری نظیر اینستاگرام استفاده نمیکردید.
