بعد از «آژانس شیشه‌ای» بازیگردانی مد شد

نشست تخصصي «پرسش از بازيگردان» از سلسله نشست‌هاي «20-39» جشنواره بين‌المللي فيلم‌کوتاه تهران با حضور رضا کيانيان برگزار شد. کيانيان در ابتداي اين نشست بيان کرد: من به دوستان جشنواره هم گفتم قاعدتا فيلم‌کوتاه به بازيگرداني احتياج ندارد، چون در آن يا از کساني استفاده مي‌شود که بازيگر نيستند يا مي‌خواهيد درباره کسي فيلم بسازيد که او وجود دارد و همچنان هست. اگر بخواهيد بازيگر اسم و رسم‌داري بياوريد، زير نام او گم مي‌شويد، اما دوستان گفتند بيا و من هم گفتم چشم. من لطفي به سينماي جوانان ايران نمي‌کنم، چون سينماي جوان پله‌هاي اول سينماي بالغ است. درواقع همه براي يک خانواده‌ايم. وي درباره تفاوت کارگرداني و بازيگرداني بيان کرد: در آمريکا هر بازيگري از شناخته‌شده‌ترين تا ناشناس‌ترين،‌ مربي دارد و آن مربي مسئول محافظت از اوست. يعني اجازه نمي‌دهد صدا و فيزيک بازيگر خراب شود. تيم بازيگران از منظري شبيه تيم فوتبال است. مثلا فوتباليست‌ها نبايد شب قبل از بازي، دير بخوابند يا به مهماني بروند. در اين مسائل مربي به آنها کمک مي‌کند. در بازيگري هم مثلا يک مربي کمک مي‌کند که بازيگر سناريو را بخواند. ما اما در سينماي خود اين موضوعات را نداريم و مي‌توانيم تنها درباره آن صحبت کنيم. اين بازيگر باسابقه سينما و تئاتر افزود: در ايران قواعد ما فرق دارد، چون سينماي ما شبيه سينماي آمريکا نيست. کيانيان ادامه داد: در سينماي ايران برخي از کارگردانان مثل ابراهيم حاتمي‌کيا مي‌گفتند من بلد نيستم به بازيگر بگويم چه بکند يا نکند، به همين دليل آقاي پسياني را آورده بود که هم بازيگر برايش انتخاب کند و هم به آ‌نها بگويد چه کنند و چه نکنند. پس اين يک سليقه شخصي کارگردان است. برخي کارگردانان مي‌گويند خودمان بلد هستيم. در نتيجه با دو دسته کارگردان روبه‌رويم؛ آنهايي که بلدند و آنهايي که دوست دارند اين موضوع را به ديگران بسپارند. وي تأکيد کرد: بازيگرداني يک شغل نيست و دليلي براي خوب يا بد بودنش نيست. در «آژانس شيشه‌اي» من اولين بازيگرداني را انجام دادم. آن موقع حاتمي‌کيا به پسياني گفته بود يک نفر را به من معرفي کن، او من را معرفي کرده بود، اما حاتمي‌کيا گفته بود کيانيان را نمي‌خواهم، چون او بيشتر شبيه فيلسوف‌هاست! اين را هم از روي نوشته‌هايم دريافته بود و‌ گفته بود کيانيان دوست دارد با همه بحث کند و من دوست ندارم او باشد، اما در نهايت مقرر شد من در «آژانس شيشه‌اي» بازيگرداني کنم.

بازيگرداني يک فن نيست

کيانيان ادامه داد: وقتي مي‌خواهم بازيگرداني کنم اصلا به کسي نمي‌گويم چگونه بازي کن، چون اين اصلا جزو وظايف ما نيست. اين يک کار غلط است که بگوييم يک بازيگر چگونه ايفاي نقش کند. در آن فيلم هم من سعي مي‌کردم موتور داخلي وجود بازيگر را براي آن نقش خاص روشن کنم. بعداز «آژانس شيشه‌اي» کمي بازيگرداني مد شد، اما متاسفانه برخي از آنها به بازيگران مي‌گفتند چگونه بازي کن! با توجه به اينکه زمان براي پيش‌توليد داشتيم مثلا به پرويز پرستويي مي‌گفتم به‌عنوان حاج کاظم در فيلم چه مي‌کني؟ کسي‌که از جبهه برگشته، کاري به کار کسي ندارد، کنارش برخي پولدار مي‌شوند و... من براي روشن‌کردن موتور حاج کاظم مي‌گفتم در چنين شرايطي چه مي‌کني؟ وي ادامه داد: من در صحبت با آقاي هاشم‌پور مي‌گفتم فلان صحنه را فرض کن، او مي‌گفت وقتي اين موضوع در فيلمنامه نيست، چرا بايد فرض کنم؟ راست هم مي‌گفت زيرا ايشان اکثرا فيلم‌هايي بازي مي‌کردند که همه‌چيز آن مشخص بود. پس آقاي حاتمي‌کيا اشتباه کرده بود که آقاي هاشم‌پور را براي اين نقش انتخاب کرده بود که در نهايت آقاي پرستويي انتخاب شد يا به خانم بادران براي «آژانس شيشه‌اي» گفتم از الان وقتي براي خريد هم بيرون مي‌روي چادر سرکن تا ياد بگيري، اين کارها بيشتر شبيه تمرين تئاتر است. کيانيان تاکيدکرد: اين بازيگرداني درست از نگاه من است، اما از نگاه خيلي‌هاي ديگر معناي ديگري دارد. من کاري را کردم که کارگردان بايد انجام بدهد، در نتيجه بازيگرداني بخشي از کار کارگردان است. پس بازيگرداني يک شغل و فن مجزا نيست. اين بازيگر ادامه داد: بازيگر يک موجود هنرمند و هنرش در حال فوران و خلاقيت است اما کارگردان، بازيگر نيست. بارها کارگردان به من گفته فلان طور بازي‌کن، من هم اتفاقا همان کار را کرده‌ام، اما کارگردان ديده که خوب نشده و در نهايت به من گفته‌ است کار خودت را بکن. در سينما کارگردان يک دنيا مي‌سازد، اگر بازيگري قواعد دنياي تو را نفهميد تو به‌عنوان کارگردان او را اشتباه انتخاب کرده‌اي، دنياي خيلي از کارگردانان به‌هم ريخته است و به همين دليل مخاطبان از فيلم‌هاي آنها لذت نمي‌برند. وي با اشاره به فرآيند دورخواني در بازيگري تصريح کرد: دورخواني براي بازيگر حرفه‌اي است که تئاتر‌ کار کرده است، اما هنر قاعده ندارد. هر زمان يک قاعده بگذاريد همانجا همه‌چيز را خراب کرده‌ايد. در تئاتر شغلي به‌نام دراماتورژ وجود دارد اين شغل يعني کسي‌که روح اثر را فهميده است و به کارگردان کمک مي‌کند. کيانيان بيان کرد: وقتي مي‌خواهيد فيلم کوتاه بسازيد از بازيگر و تصويربردار اسم و رسم‌دار استفاده نکنيد.