ایران برگ برندههایی علیه اروپا دارد
با تحريمهاي اتحاديه اروپا عليه ايران و احتمال اقدام مقابل ايران رابطه ايران و اتحاديه اروپا رو به تيرگي ميرود و اين احتمال وجود دارد که در آينده رابطه ايران و اتحاديه اروپا نسبت به گذشته تغييرات معناداري پيدا کند؟ قطع رابطه احتمالي ايران و اروپا چه پيامدهايي خواهد داشت؟
اتحاديه اروپا در حين رخ دادن اتفاقات اخير در ايران موضع خصمانهاي عليه جمهوري اسلامي اتخاذ کرد و نشان داد که اتحاديه اروپا تا حدود زيادي تابع سياستهاي آمريکاست. تحريم کردن برخي شخصيتها و نهادهاي جمهوري اسلامي نوعي دخالت آشکار در مسائل داخلي جمهوري اسلامي به شمار ميرود. به هر حال ايران يک کشور مستقل و تأثيرگذار در منطقه است و اتفاقاتي که در هفتههاي اخير در ايران رخ داد با هوشياري و هوشمندي مسئولان جمهوري اسلامي به پايان رسيد. متأسفانه دخالت رسانههاي اتحاديه اروپا و دخالت آمريکا در سطح رئيسجمهور و وزير امور خارجه و بيانيههايي که برخي کشورهاي اروپايي در جهت حمايت از اعتراض کنندگان براي حمله به اماکن دولتي حکايت از يک نوع دشمني نهفته از سوي اتحاديه اروپا نسبت به جمهوري اسلامي دارد. به همين دليل تحريم برخي شخصيتها و نهادهاي مرتبط با جمهوري اسلامي و بيانيههايي که اتحاديه اروپا عليه ايران صادر ميکرد نشان ميدهد که اتحاديه اروپا تحت تأثير لابيهاي صهيونيستي و آمريکايي قرار دارد. سه کشور انگليس، فرانسه و آلمان در طول مذاکرات هستهاي هيچ گونه همراهي با جمهوري اسلامي براي به توافق رسيدن مذاکرات نکردند. اين در حالي است که در برخي مقاطع اگر همراهي کشورهاي اروپايي وجود داشت احتمال توافق بيشتر ميشد و طرفين ميتوانستند به توافق دست پيدا کنند. اين اتفاقات در حالي رخ ميدهد که اتحاديه اروپا به دليل قطع گاز روسيه به اروپا نيازمند صادرات گاز ايران به اتحاديه اروپاست. به همين دليل نيز کشورهاي اروپايي در رفتار خود با جمهوري اسلامي بايد منصفانهتر عمل کند. در غير اين صورت ايران برگهاي برندهاي در اختيار دارد که در زمان مناسب عليه آنها استفاده خواهد کرد.
در شرايط کنوني کشورهاي اروپايي مدعي هستند که پهپادهايي که روسيه در جنگ اوکراين عليه اين کشور مورد استفاده قرار ميدهد متعلق به ايران است. ديدگاه شما در اين زمينه چيست؟
اين موضوع تنها يک بهانه است. به هر حال ايران در توليد سلاح دست بالا را دارد. به همين دليل اين احتمال وجود دارد که پهپادهايي که ايران در اختيار روسيه قرار داده در گذشته و قبل از جنگ اوکراين داده است. در چنين شرايطي اين احتمال طبيعي نيز وجود دارد که روسيه از اين پهپادها در جنگ استفاده کرده باشد. در اين زمينه جمهوري اسلامي هيچ مسئوليتي ندارد و کشوري که از اين سلاح استفاده کرده بايد پاسخگو باشد. ايران در بحران اوکراين هيچ نقشي نداشته، بلکه بارها تلاش کرده در حل اين بحران کمک کند. پيشنهاد ايران به رهبران روسيه و اوکراين براي ميانجي گري نشان ميدهد که ايران نسبت به بحران اوکراين حساس است. اين در حالي است که آمريکا و کشورهاي اروپايي در جنگ يمن انواع سلاحهاي پيشرفته را در اختيار عربستان قرار دادند و در کشته شدن مردم يمن نقش داشتند. به همين دليل آمريکا و اتحاديه اروپا نميتوانند درباره نقش ايران در جنگ اوکراين قضاوت کنند. به همين دليل بايد عنوان کرد ادعاي استفاده روسيه از پهپادهاي ايراني در جنگ روسيه تنها در راستاي جريان سازي عليه ايران صورت ميگيرد.
قطع ارتباط ايران و اتحاديه اروپا چه تأثيري ميتواند روي مذاکرات هستهاي در آينده بگذارد؟
در شرايط کنوني مذاکرات هستهاي ايران و کشورهاي1+4 متوقف شده و اگر رفتار اتحاديه اروپا تغيير نکند اميدي نسبت به از سرگيري مذاکرات وجود نخواهد داشت. با اين وجود اگر اتحاديه اروپا در رفتار گذشته خود تجديد نظر کند ايران آماده از سرگيري مذاکرات است. در نتيجه مواضع اتحاديه اروپا نسبت به ايران خصمانه است و اين مواضع خصمانه نيز تأثير خود را روي روند مذاکرات هستهاي خواهد گذاشت. تيم مذاکرهکننده ايران تلاش کرده کشورهاي غربي را متقاعد کند که فعاليتهاي هستهاي ايران در چارچوبهاي قوانين بينالمللي است و شائبههايي که برخي کشورها در اين زمينه مطرح ميکنند صحيح نيست. تا حدود زيادي نيز ايران در اين کار موفق شده و تا قبل از اتفاقات اخير سه کشور فرانسه، آلمان و انگليس اعتماد بيشتري به ايران در زمينه فعاليتهاي هستهاي پيداکرده بودند. اين در حالي است که بدگمانيهايي که در اين زمينه مطرح ميشود بيشتر از طرف آمريکا است و اين کشور است که با حمايت اسرائيل و برخي کشورهاي عربي به اين بدگماني دامن ميزند. به نظر ميرسد برخي چهرههاي افراطي در آمريکا با حمايت لابيهاي صهيونيستي تيم جوبايدن را براي به بنبست رساندن مذاکرات تحريک و تشويق ميکنند. اين افراد و گروهها به شکلهاي مختلف در آمريکا بايدن را تحتفشار قرار دادهاند. در نتيجه اين فشارها آمريکا که آماده بود بخش مهمي از تحريمهاي اعمالشده عليه ايران را لغو کند تحتفشار اعضاي افراطي کنگره آمريکا قرار گرفت به همين دليل تيم بايدن نتوانست در مذاکرات با ايران به تفاهم دست پيدا کند. کشورهاي طرف حساب ايران در مذاکرات بايد متعهد شوند تا همگي نسبت به تعهدات پايبند خواهند بود و در صورت عدم پايبندي جريمهاي براي آن در نظر گرفته شود. متأسفانه لابي صهيونيستي در اين مذاکرات وارد عمل شده و سعي کرده از ابتداي گفتوگوها تأثير بگذارد. هرچند که تيم رئيسجمهور آمريکا نگاه مثبتي نسبت به رژيم صهيونيستي ندارد اما شاهد هستيم که تروئيکاي اروپايي تحتفشار آمريکا اظهارات متناقض و رفتار پارادوکسي از خود نشان ميدهند. تيم جو بايدن به اين نتيجه رسيده که خروج ترامپ از برجام جايگاه آمريکا را در عرصه بينالمللي تنزل داد و بايد آمريکا اشتباهات گذشته خودش را جبران کند. آمريکاييها به اين نتيجه رسيدهاند که چارهاي جز تعامل احترامآميز با مردم ايران نخواهند داشت و بايد در اين خصوص رفتار ملايمتري نشان دهند و اين شيوه را هم مورد تجربه خود قرار دهند و از شيوههاي تهاجمي دستبردارند.
در شرايطي که گرههاي برجام در گذشته در به نتيجه رسيدن توافق تأثير گذاشته بود اتفاقات اخير و به خصوص تضعيف رابطه بين ايران و اروپا آينده برجام را با چه چالشهايي مواجه خواهد کرد؟
واقعيت اين است که مسائلي که در درون برجام نيست و ارتباطي به متن برجام ندارد باعث شده که تاکنون مذاکرات به نتيجه نرسد. بااينحال جمهوري اسلامي ايران و تيم مذاکرهکننده ايراني در مذاکراتي که در طول ماههاي گذشته در وين انجام شد، يکسري راهکارها ارائه داد که اين راهکارها مبتني بر منافع ملي است. 4 سند حقوقي، مالي، اقتصادي و فني از سوي تيم مذاکرهکننده ايراني به گروه 1+4 در وين ارائه شد و تقريباً هر 4 سند ظاهراً از سوي 3 کشور اروپايي موردپذيرش قرارگرفته است. سه کشور اروپايي هم به اين نتيجه رسيدند که از رهگذر تحريمها نخواهند توانست ايران را وادار به تسليم کنند. لذا تيم مذاکرهکننده ايران با راهبردهايي که صورت گرفت و برنامهريزيهاي کاملاً دقيق و موفق توانستند طرفهاي اروپايي را قانع کنند که براي ادامه همکاري و رسيدن به يک نقطه قابلاتکا بين ايران و کشورهاي اروپايي بايد تحريمها لغو شود. بايد يک سازوکار قانوني ايجاد شود تا از رفتارهاي فراقانوني هر کشوري در مذاکرات جلوگيري کند. کشورهاي طرف حساب ايران در مذاکرات بايد متعهد شوند تا همگي نسبت به تعهدات پايبند خواهند بود و در صورت عدم پايبندي جريمهاي براي آن در نظر گرفته شود. متأسفانه لابي صهيونيستي در اين مذاکرات وارد عمل شده و سعي کرده از ابتداي گفتوگوها تأثير بگذارد. هرچند که تيم رئيسجمهور آمريکا نگاه مثبتي نسبت به رژيم صهيونيستي ندارد اما شاهد هستيم که تروئيکاي اروپايي تحتفشار آمريکا اظهارات متناقض و رفتار پارادوکسي از خود نشان ميدهند. بههرحال مسائلي در مذاکرات مطرح است که نياز به بررسي طرفين دارد و ايران و آمريکا در حال بررسي شرايط براي رسيدن به يک تصميم منطقي و صحيح هستند. در اين زمينه برخي کشورها مانند اسرائيل تلاش ميکنند مسير مذاکرات را به بنبست بکشانند. به همين دليل اگر طرفين به دنبال اين هستند که مذاکرات به نتيجه برسد بايد در برخي رويکردهاي خود تجديد نظر کنند. اين در حالي است که ايران نيز حسن نيت خود را در اين زمينه نشان داده و براي به نتيجه رسيدن مذاکرات تلاش ميکند. البته اين تلاش منوط به اين است که نقطه نظرات و ديدگاههاي ايران موردقبول طرفين قرار بگيرد. بههرحال ايران در مذاکرات داراي دغدغههايي است که مهمترين آن رفع تحريمهاست. تحريمها در سالهاي اخير اقتصاد کشور را با چالشهايي مواجه کرده و به همين دليل بايد برداشته شود تا ايران بتواند در بازارهاي جهاني فعاليت خود را از سر بگيرد.
با توجه به شرايط کنوني چه چشماندازي پيش روي برجام ميبينيد؟
در شرايط کنوني بحران اوکراين براي کشورهاي اروپايي حائز اهميت است. اين اتفاق در حالي رخ ميدهد که کشورهاي اروپايي اين احتمال را ميدهند که در آينده روسيه ديگر به اين کشورها گاز ندهد. به همين دليل ايران ميتواند بهترين گزينه براي جايگزيني روسيه باشد. بيشتر محور مذاکرات چانهزنيهاي روسيه با سه کشور اروپايي و بهصورت غيرمستقيم با آمريکاست. اين در حالي است که در شرايط کنوني روسيه تلاش ميکند از برجام در رابطه با بحران اوکراين بهرهبرداري کند. طبيعي است که حوادث اوکراين و حمله روسيه به اين کشور روي تمام مسائل بينالمللي تأثير گذاشته بهويژه اينکه مذاکرات وين هم تحت تأثير فضاي بحران اوکراين قرار گرفته است. طولاني شدن جنگ در اوکراين منجر به فرسايش ارتش روسيه خواهد شد و آسيبهاي جدي به ساختار نظامي روسيه وارد ميسازد. اکنون تحريمهاي سنگيني عليه روسيه از سوي اروپا و آمريکا اعمالشده و اگر بحران اوکراين ادامه يابد، روسيه تضعيف خواهد شد. اين همان هدفي است که آمريکا و ناتو دنبال ميکنند که بدون هزينه روسيه را تضعيف کنند.
