نگاهی به روند ممیزی در نشر کتاب
در چند سال اخير در مورد مساله مميزي کتاب و سپردن آن به ناشران حرف و حديث بسيار است خيلي از ناشران و کارشناسان حوزه نشر و کتاب مشکل اول ناشران را در نشر کتابهاي عمومي مسائل اقتصادي و مالي ميدانند و برخي از کارشناسان مسائل فرهنگي و اجتماعي را در صدر مسائل قرار ميدهند و چند سال قبل با برکناري مديرکل اداره توسعه کتاب و کتابخواني به وسيله معاونت فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي (دکتر عباس صالحي) اين نظريه قوت گرفت که رويه مديرکل با ايدههاي وزير ارشاد و معاونت فرهنگي ايشان همخواني نداشته و مساله مميزي و تسريع در صدور مجوز قبل از چاپ مشکل مديرکل با آنها بوده است و ناشران از روند مراحل صدور مجوز قبل از چاپ ناراضي بودهاند و مشکل اصلي و اساسي ناشران مميزي کتابها بوده است در مورد مساله مميزي نظر خوانندگان را به نکات زير جلب مينماييم.
مميزي بر روي کتابها بر دو نوع است:
الف- مميزي قبل از چاپ کتاب
ب- مميزي بعد از چاپ کتاب
در مميزي قبل از چاپ کتاب که در حال حاضر در کشور ما نيز اعمال ميشود بر اين اصل استوار است که هر کتاب پيش از آنکه اجازه انتشار بگيرد ميبايد مورد بررسي و مميزي قرار گيرد و ناشر در صورت وجود ايراد در کتاب به رفع آن اقدام نمايد و اين مساله مميزي در کشور حاد شده است که مساله روي مطالعه کننده کتاب اثر گذاشته و شمارگان کتابها را تقليل داده است به طوري که چندي قبل مسئولان محترم فرهنگ و ارشاد اسلامي فرمودند که شمارگان کتاب در سال اخير از سه هزار جلد به 700 جلد کاهش يافته است که بعد به آن خواهيم پرداخت و نوع دوم مميزي بر روي کتاببعد از انتشار است. اين مميزي هنگامي رخ ميدهد که يک کتاب به صورت وسيع منتشر شده باشد و در صورت داشتن ايراد بايد از سطح جامعه جمعآوري و اصلاحاتي روي آن صورت گيرد که هزينههاي جاري آن باعث عدم گرايش به اين نوع مميزي شده است. البته طرفداران و حاميان اين نوع مميزي آزادي انديشه را بهانه انتشار کتاب دانستهاند و ميگويند نبايد جلو انتشار هيچگونه کتابي گرفته شود اين نوع مميزي هماکنون در کشورهاي غربي و حتي بعضي از کشورهاي جهان سوم مانند پاکستان، عراق و... اعمال ميشود. مميزي پس از چاپ تنها يک مزيت دارد و آن سرعت بخشيدن در روند چاپ است اما دو ايراد اصلي آن احتمال انتشار مطالب مخالف و موازين اخلاقي است که در اين صورت با دستور نهاد بالادستي بايد جلو انتشار آن گرفته شود و مقدار توزيع شده از بازار جمعآوري شود که ضررهاي سنگيني را متوجه ناشر ميکند و از طرف ديگر امکان جمعآوري اثر نيز بسيار دشوار است.
2- روند مميزي کتاب در کشور ما به سه صورت انجام ميگيرد الف) مميزي به وسيله نگارنده: هر کتاب در درجه اول از سوي نويسنده و نگارنده اثر دچار مميزي ميشود بعضي از نويسندگان پس از اينکه اقدام به نوشتن و نگارش يک کتاب ميکنند. با بررسي مجدد روي کتاب خود و ارائه آن به ديگران و اعمال نقطه نظرات صائب، اثر خود را دچار جرح و تعديل و يا کم و زياد ميکند و در نهايت اثر مؤلف به ناشر داده ميشود.
ب) مميزي به وسيله انتشارات: برخي از ناشران بنا به چارچوبهاي فکري، سياسي، فرهنگي و عقيدتي خود اعمال مميزي ميکنند، از آنجا که هر ناشر نوع خاصي از نوشتهها را ميپسندد مؤلفان معمولاً انتشارات را از پيش انتخاب ميکنند و اين باعث ميشود که مميزي در اين مرحله کمتر صورت گيرد.
ج) مميزي به وسيله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي از اصليترين مرحله مميزي است که منجر به چاپ و يا عدم چاپ يک کتاب ميشود. شوراي مميزي کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي روند چند مرحلهاي را براي مميزي کتابها انجام ميدهد.
3- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي براي بررسي و مميزي يک کتاب سه مرحله را پشتسر ميگذارد.
الف) مرحله اول: مميزي نگارشي و ويرايشي: کتابهايي که ايرادات جزئي در متون داشته باشد با رفع آن ايرادات به زير چاپ ميروند در اين مرحله عمده ايرادات نداشتن مرجع در متون و يا اصلاحات نگارشي، ويرايشي است.
ب) مرحله دوم: مميزي محتوايي سطحي : برخي از کتابها به دلايل داشتن ايرادات محتوايي سطحي در اين مرحله اصلاحيه ميخورد. (مميزها کتاب را براساس دستورالعمل ضوابط نشر کتاب مميزي ميکنند)
ج) مرحله سوم: مميزي محتوايي عمقي: اين مميزي در خصوص کتابهايي صورت ميگيرد که به لحاظ محتوايي داراي ايرادات متعدد بوده و قابل رفع نيستند در اين گونه از مميزيها شورا کتاب را به کلي رد کرده، معلق يا غيرمجاز اعلام ميکند که در سال 89 در جلسه 660 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به رياست محمود احمدينژاد (رئيسجمهور وقت) تصويب شده است يا براي اصلاح اساسي در اختيار ناشر و مؤلف قرار ميدهد و بعد از اصلاح براي بازبيني مجدد به شورا ارسال ميشود.
4- چندي قبل يکي از کارگزاران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي اعلام کرد شمارگان کتاب از 3000 نسخه به 700 نسخه تقليل يافته است ولي شما بدانيد اين تيراژي که در شناسنامه کتاب ميآيد شماره اسمي و مجازي است و شماره حقيقي چاپ اين نوع کتابها از 200 نسخه تجاوز نميکند.
همه ميدانند که مميزي بين نويسنده و خواننده فاصله مياندازد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي با معلق و غيرمجاز اعلام کردن کتابها، ناشران آنها را از نظر اقتصادي مستأصل ميکند.
