رونق مشروط کشاورزی با طرح ملی الگوی کشت
آرمان ملی - صدیقه بهزادپور: طرح الگوی کشت یکی از چالش برانگیزترین مباحث مطرح شده در حوزه کشاورزی بوده که همزمان با بحران کم آبی بیش از پیش از سوی مسئولان به آن پرداخته شد و سرانجام نوبت بهره برداری رسمی از این طرح توسط وزارت جهاد کشاورزی رسید اما کارشناسان با وجود مثبت ارزیابی کردن این طرح معتقدند تامین منافع کشاورزان و تضمین به یافتن بازار مناسب برای فروش محصولات تولید شده در راستای اجرای طرح ملی کشت میتواند به نتیجه مطلوب این طرح با به کارگیری بستههای تشویقی برای کشاورزان امیدوار بود در غیراینصورت با مقاومت کشاورزان که حدود 96 درصد زمینهای کشت و زرع را در اختیار دارند طرح الگوی کشت با شکست مواجه خواهد شد.
توجه به بستر اجرا در طرح الگوی کشت
جمشید نفر، دبیر کنفدراسیون صادرات اتاق بازرگانی صنایع معادن و کشاورزی ایران در این باره به «آرمان ملی» گفت: آب حیاتیترین مساله کشور است و هر طرحی که باعث صرفه جویی آن در کشور شود مطلوب است اما مدیران اجرای طرح الگوی کشت باید مراقب باشند که در راستای این طرح در کشور سود کشاورزان با خطر مواجه نشود و بهتر است با بررسیهای کارشناسی دقیق و رعایت تمام جوانب کار آن را در حوزه مربوطه عملیاتی کنند. او افزود: اجرای طرح الگوی کشت قطعاً تاثیر مهمی در تنظیم بازار محصولات کشاورزی دارد البته مشروط به آنکه الگوی کشت، متناسب با نیاز بازار داخلی یا بازارهای پایدار خارجی باشد، چرا که اگر در اجرای طرح نیازها و ظرفیتهای بازار در نظر گرفته نشود با شکست مواجه خواهد شد علاوه بر آن در راستای الگوی کشت دولت باید تضمین خرید محصولات کشاورزان را در بسترهای از پیش تعیین شده به آنها بدهد تا طرح در مسیر خود به شکل بهینه پیش رفته و عملیاتی شود و به اهداف از پیش تعیین شده نائل شود. نفر ادامه داد: یکی از مشکلات ما در اکثر حوزهها این است که قوانین در مرحله اجرا به دلیل نبود بررسیهای کارشناسی در مرحله اجرا با مشکل مواجه میشود از این رو
اجرای آزمایشی طرح در چند منطقه با آب و هوای مختلف و شرایط گوناگون جهت شناسایی مشکلات و چالشهای احتمالی اجرای خوب در آینده آن را تضمین میکند و از میزان خسارات احتمالی خواهد کاست، هرچند اجرای طرح الگوی کشت با توجه به شرایط حاکم بر جامعه و بحران کم آبی بسیار ضروری به نظر میرسد هر چند بسیار بهتر است برای اجرای این طرح به جای به کارگیری قوانین بازدارنده از ابزارهای تشویقی در این زمینه استفاده شود و بر حمایت کشاورزان نیز که در این طرح شرکت میکنند تاکید شود. این کارشناس بیان کرد: كشاورزان در تغيير الگوي كشت مقاومت به خرج ميدهند، اما بايد به كمبود آب، تغيير كشت و كمبود درآمد نيز توجه داشت يعني اگر به كشاورزي كه محصولي با قيمت مناسب ميفروشد گفته شود که سطح اراضي خود را كاهش دهد درقبال اين مساله قطعا مقاومت ميكند و لازم است که حمايتهاي دولتي دراينجا پررنگتر عمل کند و از طريق بيمه محصولات و خريد تضميني كشاورز را راضي به تغيير الگوي كشت کند.
حفظ منافع کشاورزان لازمه موفقیت طرح
دبیر کنفدراسیون صادرات اتاق بازرگانی صنایع معادن و کشاورزی ایران معتقد است: تاکید بر حفظ منافع کشاورز، بررسی کارشناسی صرفهجویی آب در راستای اجرای این طرح، اجرای آزمایشی پیش از اجرای عمومی طرح، ایجاد بازار مناسب برای فروش محصولات تولید شده در بستر اجرای طرح الگوی کشت، ضمانت خرید محصولات و فروش به موقع از جمله شاخصهایی محسوب میشود که موفقیت نسبی طرح را تضمین میکند که البته باید با رعایت شرایط حاکم بر بازار و میزان عرضه و تقاضا اجرایی شود در غیراینصورت با شکست مواجه خواهد شد. نفر توضیح داد: درحال حاضر حدود 96 درصد اراضی کشاورزی در اختیار مردم است و دولت نیز توان دخالت در مدیریت در این بخش را ندارد بهترین راهبرد وزارت جهاد کشاورزی در ارتباط با هدفمندسازی تولیدات کشاورزی و تحقق برنامههای مهمی همچون نهادینه کردن الگوهای کشت، ایجاد گفتمان مؤثر و پایدار و مشارکت حقیقی با تمامی ذینفعان و تشکلهای پیشرو بخش کشاورزی و حرکت در جهت تجهیز و اصلاح نظام بهرهبرداری کشاورزان کشور و گسترش و بازسازی شبکه تعاونیهای کشاورزی و شرکتهای سهامی زراعی در قطبهای کشاورزی است.
الگوی کشت نظام ابلاغی نیست
جواد وفابخش سرپرست معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی در این خصوص معتقد است: الگوی کشت جانمایی صحیح تولید بر اساس پتانسیلهای طبیعی، اصول اقتصادی و سیاستهای استراتژیک کشور است و به عبارت دیگر این سه هدف فنی، اقتصادی و استراتژیک، الگوی کشت را تشکیل میدهد و در واقع برنامهریزی الگوی کشت یک نظام برنامهریزی برای تحقق آمایش سرزمین در بخش کشاورزی است و از الزامات تئوریهای توسعه این بخش به شمار میرود همچنین برنامه الگوی کشت قربانی شده به دلیل اینکه تمام مشکلات بازار را به آن نسبت میدهند و در هیچ کجای دنیا کف مزرعه به کف بازار بهطور مستقیم وصل نیست و بین آنها حلقههای واسط وجود دارد.او افزود: الگوی کشت نظام ابلاغی نیست بلکه نظامی تشویقی و هدایتگر است که بر اساس پارامترهای اقتصادی و کشش تقاضا عمل میکند در بسیاری از موارد برداشت درستی از مفهوم برنامهریزی الگوی کشت ارائه نمیشود. از سوی دیگر الگوی کشت تکلیف نمیکند که کشاورزان چه کاری انجام دهند و بنگاههای اقتصادی هیچ گاه یک بار برای همیشه برنامهریزی نمیکنند بنابراین اینکه گفته میشود برنامهای را یک بار برای همیشه ارائه کنید کاملاً نادرست است چراکه الگوی
کشت ماهیت دینامیک دارد و تابع اقتصاد و قیمت تمام شده کالای کشاورزی است. وفابخش ادامه داد: قاعده فعلی که کشاورزان در همه استانهای کشور هر نوع محصولی را تولید میکنند ریسکپذیری تولید را افزایش میدهد و بازار را بر هم میزند و تعداد زیادی خردهبازار ایجاد میکند و برای این مطالعات مجموعاً سه سال زمان صرف شده و اطلاعات گرانبهایی تولید شده است همچنین در این کار از توان مؤسسات تحقیقاتی داخل کشور مانند مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور، مراکز تحقیقاتی استانی، سازمانهای جهاد کشاورزی استانها و سایر وزارتخانهها مانند وزارت نیرو استفاده شده و در برخی از موارد از روشهای مورد تائید مجامع علمی و نیز سازمانهای بینالمللی مانند سازمان خواروبار کشاورزی ملل متحد (فائو) از جمله روش تناسب اراضی استفاده شده است همچنین تناسب اراضی میزان بالاترین پتانسیل تولید هر محصولی را با کمترین ریسک تولید در مناطق میسنجد و بنا بر همین قاعده اینکه تولیدکنندگان همه محصولها را در همه جای کشور کشت کنند و ریسک تولید را بالا ببرند با این برنامه اصلاح میشود.
مدیریت بهره وری آب اولویت نخست اجرای طرح
سرپرست معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی اضافه کرد: برنامه الگوی کشت مانند همه برنامههای اجرایی پس از تدوین برای اجرا شدن نیاز به الزاماتی دارد همچنین در صورت وجود این الزامات و بروز سیاستهای مربوطه در جامعه کشاورزی کشور زمینه پذیرش اجتماعی طرح پدید خواهد آمد و کنشگران با مشارکت در اجرای آن از منافع آن بهرهمند خواهند شد و باید گفت که برخی از الزامهای اجرایی هنوز هم وجود ندارد برای مثال برخی از تصمیم گیران از ایجاد تحولات ساختاری در بخش کشاورزی هراس دارند و به حفظ وضع موجود قانع هستند و برخیهای دیگر گذر از کشاورزی معیشتی را که مایه اشتغال در مناطق مختلف است به بهای اتلاف منابع به صلاح نمیبینند بنابراین به رغم وجود تکالیف قانونی در سالهای اخیر این موضوع در ابتدای اجرا متوقف به تصمیمات موقتی شده است. او معتقد است: یکی از اهداف این طرح مدیریت بهرهوری آب است. یعنی هرقدر آب قابل برنامهریزی در اختیار بخش کشاورزی قرار گیرد، این برنامه تطابق بین تخصیص و تولید محصول را بر اساس همان سه هدف فنی، اقتصادی و استراتژیک برقرار میکند. بنابراین اصل این برنامه بر بهینه سازی تولید است. ما پتانسیلها را شناسایی
میکنیم و معرفی میکنیم و سیاستهای پشتیبان تولید را به مجامع تصمیم گیرنده پیشنهاد میدهیم. وقتی چنین نقشه راهی ایجاد شد خود مردم ترغیب به انجام آن میشوند و در مسیر تولید قراردادی محصولات را بر اساس تقاضا و با توجه به پتانسیل تولید انجام میدهند. وفابخش افزود: نکته اصلی در اجرای الگوی کشت، سپردن کار به بخش غیردولتی برای مکاندار شدن فعالیتها بر اساس پتانسیل منطقهای است. توقع از دولت شامل موارد کلان است مانند پیشبرد سیاستهای مرتبط با الگوی کشت مانند فراهم نمودن زیرساختهای عرضه محصولات کشاورزی تا بازارهای فروش داخلی و خارجی، تأمین و تخصیص آب بر اساس برنامه الگوی کشت، تعیین قیمتهای منطقهای تشویقی و تنبیهی برای انرژی مصرفی بخش کشاورزی به منظور حمایت از یک محصول در یک منطقه که میتواند قطب تولید آن محصول باشد و ما همه چیز را در همه جای کشور تولید نکنیم که برای بازاریابی آن همیشه مشکل داشته باشیم. سرپرست معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی توضیح داد: دیدگاه ما در کشاورزی این است که اگر قطب بندی تولید ایجاد کنیم و تولید محصول را سودآور کنیم و در این صورت میتوانیم بدون فشار زیاد بر منابع دولتی اهداف الگوی
کشت را با کمک مردم اجرا کنیم و ارائه تسهیلات ارزان قیمت و کم بهره از طریق بانکها، آموزش بهرهبرداران، ارائه تکنولوژی و کمک به ایجاد بازارهای مطمئن با استفاده از ابزارهای سیاسی و دیپلماسی، از جمله ابزارهایی هستند که میتوانند در جهت توانمندسازی تشکلها به کار روند ضمن اینکه برای ایجاد بازار و استفاده از ابزارهای سیاسی و دیپلماسی نیز لازم است که سایر دستگاهها از جمله وزارت امور خارجه نیز در این طرح مشارکت داشته باشند.
