رمزگشايي از تعويق مذاکرات ايران و عربستان
طي چند روز گذشته وزراي خارجه دو کشور عربستان سعودي و عراق در مکالمه تلفني خود، بار ديگر موضوع مذاکرات ميان تهران و رياض و ميانجيگري عراق در اين زمينه را مطرح کردند. سؤال اين است که با برگشت آرامش به فضاي عراق، آيا دور بعدي مذاکرات ايران و عربستان آغاز ميشود؟ قرن نو؛ نوشت: چند روز قبل از اين گفتوگو، احمد الصحاف، سخنگوي وزارت خارجه عراق اعلام کرد که فؤاد حسين، وزير خارجه اين کشور در رابطه با سفر خود به تهران با همتاي سعودياش گفتوگو کرده و پس از اين سفر نيز در گفتوگو با وزير خارجه عربستان، از تأثير مثبت اين سفر بر روابط تهران رياض سخن گفته است.
ميانجيگري عراق ادامهدار ميشود؟
عراق تاکنون ميزبان پنج دور از گفتوگوهاي ايران و عربستان سعودي بوده که با هدف عاديسازي روابط ميان دو بازيگر عمده منطقه انجام شده است. نگاهي به آنچه در گذشته روي داده است نشان ميدهد از سال 2016 که عدهاي در اعتراض به اعدام روحاني شيعه، شيخ باقر النمر و 46 شيعه سعودي به سفارت عربستان در تهران حمله کردند تا به امروز، سردي بر روابط ميان تهران و رياض سايه افکند و يخهاي شرايط هنوز آب نشده؛ بهويژه اينکه رقابت شديد در خاورميانه، جنگ در يمن، نيز بر اين سردي روابط افزوده است. اما خروج تدريجي آمريکا از خاورميانه، تغيير راهبرد امارات، روي کار آمدن دولت بايدن در آمريکا و نگاه دولت سيزدهم مبني بر تقويت روابط با همسايگان، سبب شد تا از ابتداي آوريل 2021 بار ديگر عربستان به درخواست عراق وارد مذاکره با ايران شده و براي بهبود روابط با تهران تلاش کند. از سوي ديگر احتمال احياي توافق هستهاي و لغو برخي تحريمها، مقامات رياض را بر آن داشت تا در دستورکار سياست خارجي خود تغيير دهند.
پشتپرده تعويق مذاکرات ايران و عربستان
هرچند تهران و رياض عاديسازي روابط را جداي از مذاکرات توافق هستهاي ميدانند؛ اما آشکارا اين دو موضوع به يکديگر مرتبط هستند. بسياري بر اين باورند زماني که مذاکرات وين در اواخر سال 2021 متوقف شد، به ماهها مذاکره ايران با عربستان در بغداد هم صدمه خورد. يک منبع مسئول در وزارت خارجه عراق در گفتوگو با العربي الجديد تأکيد کرد: قرار بود دور ششم مذاکرات ايران و عربستان در اواخر جولاي برگزار شود و تدارکات و آمادگي برگزاري اين نشست که با مشارکت مسئولان عاليرتبه دو کشور برگزار ميشد، انجام شده بود، اما تحولات سياسي در عراق و هجوم طرفداران جريان صدر به منطقه خضرا منجر به تعويق اين دور از مذاکرات شد. وي افزود: البته تعويق مذاکرات تهران و رياض از سوي بغداد نبود؛ بلکه به درخواست خود آنها انجام شد و دو طرف تأکيد کردند که اوضاع سياسي موجود در عراق مناسب برگزاري چنين مذاکراتي نيست.
وحشت سعوديها از محور ايران، چين و روسيه
در اين شرايط بسياري از تحليلگران پيشنهاد کردند که ايران و عربستان ميتوانند مذاکرات را بدون واسطه يا در مقصد ديگري مانند عمان ادامه دهند، برخي ديگر از کارشناسان نيز تأکيد دارند که حتي اگر آمريکا وارد برجام نشود و توافق هستهاي بر هم بخورد، سعوديها ديرتر با محاسبات بيشتري بازميگردند؛ زيرا ايران، چين و روسيه محور شرق را تشکيل دادهاند و پيشبينيها بر اين است که اين محور، محور مهمي خواهد بود. در عين حال، ارتباط ايران از يک سو و مناسبات با چين و روسيه از سوي ديگر باعث استقلال عربستان از سياستهاي آمريکا ميشود؛ موضوعي که بن سلمان بهدنبال آن است.
سعوديها بهدنبال بازگشت به بازار سوريه
نگاهي به نتايج منتشرشده از مذاکرات دو طرف نشان ميدهد که اولين ملاحظات در بحث امنيتي بوده و در اين حوزه بحث يمن براي طرف ايراني و سعودي و حتي آمريکاييها مهم است؛ زيرا حل آن بهدنبال خود آرامش در منطقه را ايجاد ميکند. قيس قريشي، کارشناس مسائل خاورميانه دراينباره گفت: براي آنها آرامش بازار مخصوصاً در هفت ماه گذشته مهم بوده و ايرانيها در اين حوزه با کمک عمان ايفاي نقش کردند و توانستهاند آرامش نسبي را برقرار کند. بهعلاوه عربستان خواهان بازگشت به بازار سوريه است. در شرايط فعلي کويتيها، بحرينيها و ترکها به بازار اين کشور بازگشتهاند و طرف سعودي ميداند در اين زمينه تفاهم با ايران از اهميت ويژهاي برخوردار است.
نگاه ايران به مذاکرات با عربستان
نگاه دولت سيزدهم بهبود در روابط با همسايگان عرب خليج فارس است و پذيرش سفراي امارات و کويت و تلاش براي عاديسازي روابط با عربستان دليلي بر اين مدعاست. ناصر کنعاني، سخنگوي وزارت خارجه با تأکيد بر اينکه دولت سيزدهم نگاه خاص و ويژهاي به ظرفيتهاي معطلمانده در سياست خارجي دارد، دراينباره گفته نگاه جديدي در عربستان مبني بر گفتوگو با ايران شکل گرفته تا بتوانيم مناسبات و روابط رسمي خود را ازسرگيري کنيم.
